LỜI NÓI ĐẦU

An ninh năng lượng và biến đổi khí hậu đang là những thách thức cấp bách mà các quốc gia phải đối mặt. Dân số gia tăng và nhu cầu năng lượng ngày càng lớn, trong khi các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu ngày một rõ rệt, buộc chính phủ và tổ chức quốc tế phải tìm kiếm giải pháp bền vững và đẩy mạnh cam kết đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Dù năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió và thủy điện đã phát triển mạnh mẽ, nhưng những nguồn này vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu điện toàn cầu do phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và dễ bị gián đoạn bởi các hiện tượng khí hậu cực đoan. Trong bối cảnh này, điện hạt nhân nổi lên như một giải pháp quan trọng.

Tại COP28 và COP29, hơn 30 quốc gia/vùng lãnh thổ đã cam kết trong “Tuyên bố tăng gấp 3 công suất năng lượng hạt nhân”, từ năm 2020 đến năm 2050, tùy thuộc vào hoàn cảnh của từng quốc gia. Thực hiện tuyên bố này, các nước đi đầu về điện hạt nhân như Hoa Kỳ, Canada, Pháp, Nhật Bản và Hàn Quốc đã thay đổi chiến lược và chính sách phát triển điện hạt nhân, không chỉ gia tăng công suất điện hạt nhân mà còn đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu và phát triển (NC&PT) các công nghệ lò phản ứng thế hệ mới, các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), tăng cường chuỗi cung ứng nội địa và đẩy mạnh xuất khẩu các mẫu lò phản ứng chủ lực của họ. Nhiều quốc gia khác cũng đã bắt đầu triển khai các chương trình điện hạt nhân hoặc có kế hoạch phát triển điện hạt nhân trong những năm tới, như một lựa chọn phù hợp nhất trong bối cảnh hiện nay.

Hiện nay, điện hạt nhân chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu điện năng của nhiều quốc gia. Các nước có tỷ lệ điện hạt nhân cao nhất gồm Pháp, Slovakia, Ukraine và Hungary, với mức từ 50% đến 65%. Trong năm 2023, 14 quốc gia sản xuất ít nhất 1/4 lượng điện từ năng lượng hạt nhân. Trong tổng sản lượng điện thế giới hiện nay, điện hạt nhân đứng thứ 4 sau điện than, khí đốt tự nhiên và thủy điện.

Về chi phí, dù đầu tư ban đầu vào nhà máy điện hạt nhân cao, nhưng chi phí vận hành và bảo trì thấp hơn so với điện than. So với điện gió, điện mặt trời và thủy điện, điện hạt nhân có lợi thế ổn định, không phụ thuộc vào thời tiết và tối ưu hơn về diện tích sử dụng đất. Về công nghệ, các lò phản ứng phổ biến hiện nay gồm lò phản ứng nước áp lực (PWR), lò phản ứng nước nặng áp lực (PHWR) và lò phản ứng nước sôi (BWR), chiếm lần lượt 74%, 11% và 10%. Trong số 62 lò phản ứng đang xây dựng, có 54 lò PWR (87%) nhờ tính an toàn và hiệu quả cao. Các công nghệ lò thế hệ III và III+ như AP1000 (Hoa Kỳ), Hualong One (Trung Quốc), VVER-1200 (Nga) hay EPR (Pháp) cũng đang được phát triển mạnh. Bên cạnh đó, lò SMR nổi lên như xu hướng tương lai nhờ chi phí thấp, tính linh hoạt cao và phù hợp với nhiều quy mô ứng dụng.

Tại Việt Nam, ngày 25/11/2024, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã thống nhất chủ trương tái khởi động Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận và tiếp tục nghiên cứu chương trình điện hạt nhân tại Việt Nam. Sau đó, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, đồng ý tiếp tục đầu tư vào dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Ngày 5/2/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 245/QĐ-TTG phê duyệt Quy hoạch phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là một bước quan trọng trong chiến lược phát triển năng lượng của Việt Nam trong bối cảnh nhu cầu năng lượng đang tăng cao và nền kinh tế đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm tới.

Việt Nam phấn đấu đạt mức tăng trưởng kinh tế 8% trong năm 2025 và duy trì mức tăng trưởng hai con số trong những giai đoạn tiếp theo, đồng thời thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp mới nổi như trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, internet vạn vật, dữ liệu lớn… Vì vậy, nhu cầu năng lượng điện của Việt Nam trong tương lai sẽ rất lớn. Trong xu hướng chung về phát triển điện hạt nhân trên thế giới hiện nay, việc tái khởi động Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận là cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn mà nền kinh tế đang đòi hỏi, bảo đảm an ninh năng lượng và góp phần đạt được mục tiêu Net Zero của Việt Nam vào năm 2050.

Tuy nhiên, việc phát triển năng lượng hạt nhân đi kèm với nhiều thách thức, như xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc, bảo đảm cơ chế quản lý nhà nước rõ ràng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hoàn thiện các cơ sở hạ tầng cần thiết, nguồn vốn đầu tư lớn, thời gian xây dựng lâu dài, bảo đảm an toàn khi vận hành và xử lý chất thải hạt nhân, công tác thông tin và truyền thông về điện hạt nhân để tạo sự đồng thuận xã hội và xây dựng niềm tin trong cộng đồng…

Nhằm cung cấp thông tin toàn diện về sự phát triển điện hạt nhân trên thế giới, kinh nghiệm quốc tế và một số khuyến nghị chính sách đối với Việt Nam, Cục Thông tin khoa học và công nghệ quốc gia biên soạn tổng luận “Phát triển điện hạt nhân trên thế giới”.

Xin trân trọng giới thiệu!

CỤC THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ QUỐC GIA

Tải file đính kèm tại đây!