“Phường AI-X” và khát vọng AI City: Bước mở đường cho đô thị đổi mới sáng tạo tại TP.HCM

Trong bối cảnh cạnh tranh số hóa ngày càng quyết liệt trên toàn cầu, TP.HCM đang đặt tham vọng trở thành trung tâm kinh tế số và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực. Sự chuyển dịch mạnh mẽ của các nền kinh tế về phía trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và công nghệ sâu (deep tech) đang buộc những đô thị năng động như TP.HCM phải tìm kiếm các mô hình quản trị mới, hiệu quả hơn và thích ứng nhanh hơn. Chính trong bối cảnh ấy, đề xuất “Phường AI-X” và mô hình đô thị khoa học – đổi mới sáng tạo quy mô lớn được xem là những gợi mở táo bạo, có thể tạo ra bước ngoặt cho thành phố trong thập kỷ tới.

Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang phát biểu tại cuộc gặp có chủ đề “TP.HCM hướng đến Trung tâm Kinh tế số và Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp tầm cỡ quốc tế”.

Trong cuộc gặp gỡ cộng đồng khoa học - công nghệ của TP. Hồ Chí Minh, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tâm thế kỳ vọng sang hành động nhanh và thực chất. Theo ông, KHCN và ĐMST không chỉ là khẩu hiệu mà đã trở thành động lực cốt lõi giúp TP.HCM duy trì sức cạnh tranh. Thành phố đang đứng thứ hai toàn quốc về chuyển đổi số, sở hữu hệ sinh thái khởi nghiệp thuộc nhóm dẫn đầu Đông Nam Á, và có vị trí đáng kể trong các lĩnh vực blockchain và công nghệ mới.

Chính quyền thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số sẽ chiếm 30-40% GRDP, hệ sinh thái khởi nghiệp lọt Top 100 toàn cầu và thành phố có ít nhất năm trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế. Những mục tiêu này được kỳ vọng đạt được thông qua các đột phá về công nghệ mũi nhọn như AI, chip bán dẫn, điện toán đám mây, robot, công nghệ y-sinh và blockchain.

Song song đó, TP.HCM đang đẩy mạnh hợp tác “Bốn nhà” (nhà trường - nhà nước - doanh nghiệp - tổ chức tài chính), mở rộng ngoại giao công nghệ và thu hút chuyên gia quốc tế. Đây là những điều kiện tiên quyết để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và kinh tế số tầm khu vực và toàn cầu.

Từ góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ CMC Nguyễn Trung Chính cho rằng thời điểm hiện nay cực kỳ quan trọng để thành phố tạo ra "điểm neo phát triển". Ông dẫn ví dụ về một quỹ đầu tư Singapore đang cân nhắc rót vốn tới 5 tỷ USD cho hạ tầng dữ liệu tại TP.HCM - gấp nhiều lần so với ban đầu. Điều này cho thấy nhà đầu tư quốc tế chỉ thực sự quyết định khi quan sát được những mô hình thí điểm đủ rõ ràng và triển vọng dài hạn.

Chính vì vậy, đề xuất táo bạo nhất của Chủ tịch CMC là cho phép TP.HCM chọn một phường để triển khai thử nghiệm mô hình quản trị bằng AI, gọi là “Phường AI-X”. Đây là cấp độ thử nghiệm nhỏ nhưng có khả năng tạo ra tác động hệ thống. Tại “Phường AI-X”, mọi quy trình như tiếp nhận - xử lý hồ sơ, quản lý trật tự đô thị, vận hành camera an ninh, tương tác người dân và dự báo tình huống sẽ được thực hiện trên nền dữ liệu thời gian thực.

AI đóng vai trò trợ lý tự động, phân tích thông tin, đưa ra gợi ý xử lý và thực hiện các tác vụ lặp lại. Điều này giúp giảm tải công việc cho bộ máy cơ sở, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian phục vụ người dân. Ông Chính khẳng định CMC sẵn sàng đồng hành trong toàn bộ quy trình từ thiết kế kiến trúc cho đến triển khai thí điểm, đánh giá và chuẩn hóa mô hình để nhân rộng trên toàn thành phố.

Không chỉ dừng ở cấp phường, tầm nhìn của CMC hướng đến một AI City - đô thị vận hành dựa trên dữ liệu, hạ tầng số và các mô hình AI tích hợp. Theo Chủ tịch Nguyễn Trung Chính, TP.HCM có đủ tiềm năng để trở thành thành phố AI đầu tiên của Việt Nam, từ đó thu hút nhân lực chất lượng cao, tài chính quốc tế và hoạt động R&D quy mô lớn.

Bên cạnh thí điểm “Phường AI-X”, CMC đề xuất TP.HCM nghiên cứu một mô hình đô thị tích hợp khoa học - công nghệ - đổi mới sáng tạo - giáo dục. Đây sẽ là không gian tập trung các trường đại học đào tạo ngành công nghệ tiên tiến, hệ thống phòng lab mở, trung tâm dữ liệu và siêu máy tính, khu làm việc của doanh nghiệp công nghệ, trung tâm R&D, khu nhà ở chuyên gia và hạ tầng xanh. Toàn bộ đô thị này được vận hành theo cơ chế sandbox, cho phép thử nghiệm các mô hình công nghệ và quản trị mới.

Chủ tịch CMC gợi ý TP.HCM có thể tham khảo các mô hình thành công như One-North (Singapore) hay Daedeok Innopolis (Hàn Quốc), nơi tập trung các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ trong một sinh thái khép kín, tạo ra giá trị R&D vượt trội và thu hút nhân lực quốc tế. TP.HCM không thiếu tiềm năng, điều quan trọng là cần “dám làm” và “dám thử nghiệm”. Mô hình thí điểm là bước đi để thành phố rút ngắn đường cong phát triển, giảm rủi ro nhưng vẫn tạo ra đột phá. Cách làm “thí điểm - chuẩn hóa - nhân rộng” phù hợp với đặc trưng một siêu đô thị năng động, nơi tốc độ và hiệu quả là yếu tố quyết định.

Nếu “Phường AI-X” tạo ra minh chứng thực tế về năng lực quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, thì đô thị KHCN - ĐMST - Giáo dục sẽ đóng vai trò nền tảng cho hệ sinh thái nhân lực, nghiên cứu và công nghiệp công nghệ cao. Hai mô hình này không chỉ bổ trợ cho nhau mà còn có thể trở thành đột phá chiến lược để TP.HCM tiến nhanh hơn trên con đường trở thành trung tâm kinh tế số và AI City của khu vực.

Với tầm nhìn này, TP.HCM đang đứng trước cơ hội định nghĩa lại mô hình phát triển đô thị trong thời đại AI: từ quản trị, dịch vụ công, khởi nghiệp, đến phát triển công nghiệp công nghệ cao. Đó là hành trình đòi hỏi quyết tâm chính trị, sự đồng hành của doanh nghiệp và tinh thần sáng tạo của toàn bộ hệ sinh thái.

P.A (tổng hợp)