Các nhà khoa học tại Viện Kỹ thuật nhiệt đới thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã thành công trong việc chế tạo màng bảo quản thực phẩm phân hủy sinh học sử dụng chiết xuất polyphenol giàu hoạt tính sinh học từ hạt nhãn, kết hợp với các phụ gia hữu cơ. Nghiên cứu này không chỉ mở ra triển vọng cho các giải pháp bảo quản thực phẩm bền vững mà còn thân thiện với môi trường, góp phần giải quyết vấn đề ô nhiễm do bao bì nhựa.

GS.TS. Savitskaya Tachiana Aleksandrovna và nhóm nghiên cứu

Vật liệu đóng gói đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo quản và phân phối thực phẩm. Hiện nay, polymer tổng hợp được sử dụng rộng rãi nhờ vào tính chất cơ học cao, khả năng thấm khí thấp và chi phí hợp lý. Tuy nhiên, những vật liệu này gây ra nhiều vấn đề về môi trường, dẫn đến nhu cầu cấp thiết về các nguyên liệu thiên nhiên có khả năng phân hủy sinh học. Các vật liệu như cellulose, tinh bột, chitosan và alginate ngày càng trở nên phổ biến, với cellulose nổi bật nhờ vào độ bền cao và ứng dụng đa dạng.

Mặc dù màng bảo quản chủ yếu được làm từ chitosan hoặc alginate, nhưng nghiên cứu về màng từ cellulose vẫn còn hạn chế. Các nghiên cứu trước đây chưa kết hợp được ưu điểm của polymer thiên nhiên với polyphenol kháng khuẩn, dẫn đến thời gian bảo quản sản phẩm chưa đáp ứng đủ nhu cầu, đặc biệt cho xuất khẩu. Hơn nữa, quy trình sản xuất phức tạp và chi phí cao làm giảm khả năng tiếp cận thị trường.

Nhãn là một loại trái cây phổ biến ở Việt Nam, nhưng phần vỏ và hạt thường bị bỏ đi, chiếm khoảng 30% trọng lượng của trái. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng hạt nhãn chứa nhiều hoạt chất quý, bao gồm polyphenols như acid gallic và acid ellagic. Do đó, việc chế tạo màng bảo quản từ cellulose acetate kết hợp với polyphenol chiết xuất từ hạt nhãn có ý nghĩa cả về mặt khoa học và thực tiễn.

Nhóm nghiên cứu do TS. Lê Thị Mỹ Hạnh dẫn đầu đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu chế tạo màng phân hủy sinh học và màng phim tan nhanh định hướng ứng dụng trong đóng gói trà và bảo quản trái cây” (mã số: QTBY01.05/22-23). Họ đã hợp tác với GS.TS. Savitskaya Tachiana Aleksandrovna và nhóm nghiên cứu tại Trường Đại học Quốc gia Belarus để chế tạo màng polymer từ polysaccharide tự nhiên và xác định đặc trưng của màng bằng các phương pháp phân tích hóa lý hiện đại. Kết quả thu được là khả quan và dẫn đến một công bố quốc tế trên tạp chí Waste and Biomass Valorization.

Các nhà khoa học đã chiết xuất polyphenols từ hạt nhãn và chế tạo thành công màng vật liệu cellulose acetate/dịch chiết nhãn (CA/DC). Dịch chiết nhãn đạt hàm lượng polyphenols cao nhất là 179 mg GAE/g, cho thấy khả năng bắt gốc tự do DPPH tốt với IC50 = 65,3 μg/mL và có hoạt tính kháng khuẩn với E.coli và S.aureus.

TS. Lê Thị Mỹ Hạnh cho biết màng vật liệu từ CA/DC ở tỷ lệ CA/DC-10/1,5 (v/v) (CAD1,5) cho các tính chất cơ lý và tính chất nhiệt tốt nhất, đồng thời thể hiện hoạt tính kháng khuẩn với E.coli và khả năng bắt gốc tự do DPPH. Thử nghiệm bảo quản nhãn bằng màng CAD1,5 cho kết quả bảo quản nhãn trong 8 ngày ở điều kiện nhiệt độ môi trường.

Quy trình chế tạo màng vật liệu CA/DC cho thấy CA có tiềm năng ứng dụng làm màng bảo quản thực phẩm thay thế cho nhựa tổng hợp. Đặc biệt, khi bổ sung polyphenols hoặc nano vô cơ như nano Ag, khả năng kháng khuẩn và chống oxi hóa của vật liệu sẽ được nâng cao. Việc tái sử dụng hạt nhãn, một phụ phẩm nông nghiệp, làm nguyên liệu chiết xuất polyphenol không chỉ góp phần nâng cao giá trị của loại vật liệu này mà còn hỗ trợ bảo vệ môi trường.

Với giá thành thấp, không độc hại và khả năng tái tạo cao, cellulose hứa hẹn sẽ trở thành vật liệu chính trong ngành công nghiệp bao gói và bảo quản thực phẩm, đồng thời thúc đẩy phát triển công nghệ xanh và bền vững.

P.A.T (tổng hợp)