Lão thị (presbyopia) là tình trạng phổ biến ở người trung niên và cao tuổi, khi thủy tinh thể mất dần tính đàn hồi, dẫn đến khó khăn trong việc tập trung vào vật gần. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hơn 1,8 tỷ người trên 45 tuổi toàn cầu bị ảnh hưởng, thường phải dùng kính đọc sách hoặc phẫu thuật như thay thủy tinh thể nhân tạo. Tuy nhiên, những phương pháp này có thể bất tiện hoặc rủi ro. Gần đây, tại Hội nghị Hiệp hội Phẫu thuật Đục thủy tinh thể và Khúc xạ Châu Âu (ESCRS) lần thứ 43 năm 2025, một nghiên cứu từ Argentina giới thiệu giải pháp đơn giản: thuốc nhỏ mắt kết hợp pilocarpine và diclofenac, giúp cải thiện thị lực gần mà không cần can thiệp xâm lấn. Phát hiện này mở ra hy vọng cho hàng triệu người, dựa trên cơ chế kích thích cơ mi và giảm viêm, với hiệu quả kéo dài lên đến hai năm.

 

Presbyopia thường bắt đầu từ tuổi 40-45, do cơ mi (ciliary muscle) suy yếu và thủy tinh thể cứng lại, làm giảm khả năng điều tiết (accommodation). Các triệu chứng bao gồm mờ mắt khi đọc sách, đau đầu và mỏi mắt. Trước đây, điều trị chủ yếu là quang học như kính đa tròng hoặc kính tiếp xúc đa tiêu cự, hoặc phẫu thuật như LASIK monovision (một mắt nhìn xa, một mắt nhìn gần) hoặc cấy ghép lens nội nhãn. Những cách này hiệu quả nhưng có hạn chế: kính gây lệ thuộc, phẫu thuật tiềm ẩn biến chứng như khô mắt hoặc halo ban đêm.

Nghiên cứu hồi cứu do TS. Giovanna Benozzi dẫn dắt tại Trung tâm Nghiên cứu Tiên tiến về Lão thị (Buenos Aires) đã theo dõi 766 bệnh nhân (373 nữ, 393 nam, tuổi trung bình 55) từ 2011-2023. Họ được chia thành ba nhóm sử dụng thuốc nhỏ mắt với nồng độ pilocarpine khác nhau (1%, 2%, 3%) kết hợp diclofenac 0,1% cố định. Pilocarpine là chất kích thích muscarinic, co đồng tử (miosis) để tăng chiều sâu trường nhìn (depth of field), giúp nhìn rõ gần mà không mất nét xa. Diclofenac, một NSAID, giảm viêm và khó chịu như chói sáng hoặc đau mắt thường gặp khi dùng pilocarpine đơn lẻ.

Bệnh nhân nhỏ thuốc hai lần/ngày (sáng và sau 6 giờ), thêm lần thứ ba nếu cần. Đánh giá bằng bảng Jaeger (kiểm tra thị lực gần không kính), kết quả cho thấy cải thiện nhanh chóng: sau 1 giờ nhỏ lần đầu, trung bình đọc thêm 3,45 dòng. Nhóm 1% pilocarpine: 99% bệnh nhân (148 người) đọc thêm ít nhất 2 dòng, đạt thị lực gần tối ưu. Nhóm 2%: 69% (248 người) đọc thêm 3 dòng trở lên. Nhóm 3%: 84% (370 người) đạt kết quả tương tự. Hiệu quả duy trì trung bình 434 ngày, lên đến 2 năm ở nhiều trường hợp, với 83% giữ ổn định sau 12 tháng. Thuốc còn cải thiện lấy nét ở mọi khoảng cách, giảm lệ thuộc kính.

So với các thuốc khác, như Vuity (pilocarpine 1,25%) được FDA phê duyệt 2021, công thức này nổi bật nhờ diclofenac giảm tác dụng phụ. Vuity chỉ dùng 1 lần/ngày nhưng có thể gây mờ tạm thời và không kéo dài. Nghiên cứu giai đoạn 2b năm 2024 so sánh pilocarpine 0,2-0,4% với diclofenac cho thấy kết hợp tăng hiệu quả, với ≥3 dòng cải thiện ở 30-40% bệnh nhân dưới ánh sáng yếu. Tác dụng phụ ở nghiên cứu Benozzi nhẹ: mờ mắt tạm (32%), kích ứng (3,7%), đau đầu (3,8%), không ai bỏ điều trị. Một nghiên cứu sớm hơn năm 2012 trên 100 bệnh nhân cũng xác nhận an toàn dài hạn lên 5 năm.

Hạn chế: Nghiên cứu hồi cứu tại một trung tâm, có thể thiên kiến chọn lọc và thiếu nhóm chứng. Kết quả phụ thuộc độ lão thị ban đầu; trường hợp nặng cần nồng độ cao hơn. Tuy nhiên, với số lượng lớn và theo dõi dài, đây là dữ liệu thực tế mạnh mẽ, khác biệt so với thử nghiệm ngẫu nhiên nhỏ lẻ trước đây.

Thuốc nhỏ mắt pilocarpine-diclofenac mang lại lựa chọn tiện lợi, an toàn cho lão thị, giúp hàng triệu người tránh kính hoặc phẫu thuật. Với cá nhân hóa nồng độ, hiệu quả kéo dài và ít rủi ro, nó có tiềm năng cách mạng hóa nhãn khoa. TS. Benozzi dự định nghiên cứu thêm về chất lượng sống và cơ chế sinh lý. Dù chưa thay thế hoàn toàn các phương pháp cũ, giải pháp này khuyến khích tư vấn bác sĩ để điều trị sớm, cải thiện sức khỏe thị giác tuổi già.

A.T (NASTIS)

Tài liệu tham khảo

1. "Daily eye drops could make reading glasses obsolete." ScienceDaily, 2025. https://www.sciencedaily.com/releases/2025/09/250914205832.htm
2. "Eye drops could replace glasses or surgery for longsightedness, study says." The Guardian, 2025. https://www.theguardian.com/society/2025/sep/14/eye-drops-could-replace-glasses-surgery-longsighted-study
3. "ESCRS Data: Twice-Daily Eye Drops Offer Non-Surgical Option for Presbyopia." Eyewire+, 2025. https://eyewire.news/news/escrs-twice-daily-eye-drops-offer-non-surgical-option-for-presbyopia-2-year-study-shows