Con người có khả năng bẩm sinh trong việc nhận dạng những người mà họ đã từng gặp trước đây, khả năng đó đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các mối quan hệ xã hội, phát triển bản sắc cá nhân, hợp tác hiệu quả và nhận biết nguy cơ từ người khác. Trong nhiều năm qua, các nghiên cứu trong lĩnh vực thần kinh, tâm lý học và khoa học hành vi đã cố gắng làm sáng tỏ quá trình não bộ xử lý thông tin liên quan đến nhận dạng con người.

Các kết quả trước đây cho rằng danh tính của người khác được mã hóa bởi các tế bào thần kinh trong hạch hạnh nhân và hồi hải mã; hai vùng não chịu trách nhiệm xử lý cảm xúc và ghi nhớ. Theo giả thuyết này, các tế bào thần kinh phản ứng với danh tính một người bất kể diện mạo cụ thể của họ ra sao.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Nature Human Behaviour đã thách thức quan điểm này. Nhóm nghiên cứu từ Đại học Washington ở St. Louis, Đại học West Virginia và một số cơ sở khác đã chỉ ra rằng tế bào thần kinh đơn lẻ trong hạch hạnh nhân và hồi hải mã có thể mã hóa đặc điểm khuôn mặt cụ thể, chứ không chỉ danh tính trừu tượng.

Nghiên cứu được thực hiện trên 19 bệnh nhân thần kinh bị động kinh, những người được cấy điện cực vào não như một phần của liệu pháp điều trị. Nhóm nghiên cứu đã ghi lại hoạt động của hơn 3.500 tế bào thần kinh trong hai vùng não này khi bệnh nhân quan sát hình ảnh khuôn mặt của những người quen và không quen.

Phân tích dữ liệu cho thấy một số tế bào thần kinh phản ứng lặp lại với những đặc điểm nhất định trên khuôn mặt, bất kể người đó có quen thuộc với bệnh nhân hay không. Điều này mâu thuẫn với quan điểm trước đây cho rằng tế bào thần kinh chỉ phản ứng với danh tính đã được ghi nhớ.

Các tác giả cho biết: “Chúng tôi phát hiện các tế bào thần kinh mã hóa các nhóm khuôn mặt dựa trên đặc điểm thị giác chung, không phụ thuộc vào danh tính hay mức độ quen thuộc”.

Họ gọi những tế bào này là tế bào thần kinh đặc trưng; có khả năng phản ứng với vùng cụ thể trên khuôn mặt, và phản ứng đó có thể dự đoán được ngay cả với hình ảnh khuôn mặt chưa từng thấy.

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự tồn tại của một loại tế bào thần kinh mới, đóng vai trò trung gian giữa nhận thức thị giác và trí nhớ; có thể là nền tảng cho trí nhớ khai báo, loại trí nhớ liên quan đến sự kiện và sự kiện cá nhân. Phát hiện này mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu về nhận dạng khuôn mặt, đồng thời có thể giúp giải thích cơ chế thần kinh bị gián đoạn ở những người mắc hội chứng quên mặt; rối loạn nhận diện khuôn mặt. Trong tương lai, các nhà khoa học có thể tập trung nghiên cứu sâu hơn về loại tế bào này, nhằm hiểu rõ hơn cách não bộ kết nối thông tin thị giác với ký ức và bản sắc cá nhân.

Đ.T.V (NASTIS), theo https://medicalxpress.com, 7/2025