Các nhà nghiên cứu tại Đại học Seville - Tây Ban Nha đã xác định được khả năng nguồn gốc của các tổn thương cấu trúc trong não của bệnh nhân mắc rối loạn phổ tâm thần phân liệt (SSD). Đây là vùng biểu hiện những thay đổi hình thái rõ rệt nhất ở giai đoạn đầu của bệnh so với người bình thường cùng giới tính và cùng độ tuổi. Nghiên cứu cũng phát hiện những người mắc SSD có sự giảm đáng kể về mức độ tương đồng cấu trúc giữa các vùng khác nhau của thái dương, vỏ não đai và thùy đảo.

Ngày càng nhiều nghiên cứu củng cố giả thuyết rằng các rối loạn tâm thần ban đầu xuất hiện dưới dạng những thay đổi cấu trúc tại một số vùng não cụ thể, sau đó lan sang vùng khác thông qua kết nối thần kinh. SSD được đặc trưng bởi sự trưởng thành bất thường của não, như giảm thể tích, diện tích và độ dày vỏ não. Những thay đổi này gắn với suy giảm nhận thức và các triệu chứng nghiêm trọng, diễn ra theo mô hình phản ánh sự gián đoạn trong các mạng lưới não bộ nhất định.

Mức độ tương đồng cấu trúc giữa các vùng vỏ não khác nhau có thể được ước tính bằng các mạng lưới dựa trên phương pháp Morphometric Inverse Divergence (MIND); sử dụng dữ liệu từ cộng hưởng từ cấu trúc (MRI), chẳng hạn thể tích, diện tích bề mặt và độ dày vỏ não. Các mạng lưới này định lượng mức độ tương đồng về hình thái giữa các cặp vùng; trong đó giá trị MIND giảm cho thấy mức độ tương đồng cấu trúc thấp hơn; tức là sự gián đoạn hình thái lớn hơn giữa các vùng.

 

Khi áp dụng phương pháp MIND, nhóm nghiên cứu đã xây dựng mạng lưới cấu trúc cho 195 người khỏe mạnh và 352 người mắc SSD. So với nhóm bệnh nhân khỏe mạnh, nhóm SSD cho thấy mức giảm đáng kể về tương đồng cấu trúc, tập trung chủ yếu tại các vùng thái dương, vỏ não đai và thùy đảo. Mức giảm này rõ rệt hơn ở những người có tình trạng lâm sàng kém, được xác định bởi suy giảm nhận thức nặng hơn và triệu chứng nghiêm trọng hơn. Những thay đổi chủ yếu xuất hiện ở những vùng liên kết bậc cao; trưởng thành muộn và đóng vai trò thiết yếu trong các chức năng nhận thức phức tạp.

Nghiên cứu cũng xác định được các “tâm điểm” của tổn thương cấu trúc, tức những vùng có mức biến đổi hình thái lớn nhất ở giai đoạn sớm của bệnh so với giá trị dự đoán ở người khỏe mạnh cùng giới và tuổi. Cuối cùng, 46 đặc điểm sinh học thần kinh được phân tích cùng phương pháp MIND đã cho thấy rằng những vùng có mức tương đồng thấp ở bệnh nhân SSD thường có mật độ cao của các tế bào hình sao (astrocytes) và các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và serotonin, đồng thời có mức chuyển hóa và vi cấu trúc vỏ não thấp hơn.

Những phát hiện này cung cấp bằng chứng về sự tương tác phức tạp giữa mức độ tương đồng cấu trúc, quá trình trưởng thành của não và đặc điểm sinh học thần kinh nền tảng trong việc quyết định tình trạng lâm sàng của người mắc SSD. Cách tiếp cận này có thể đóng góp vào việc phát triển các dấu ấn sinh học cấu trúc và chiến lược điều trị cá thể hóa dựa trên hồ sơ sinh học và lâm sàng của từng bệnh nhân.

Đ.T.V (NASTIS), theo https://medicalxpress.com/news/, 2025