Trầm cảm là một trong những rối loạn sức khỏe tâm thần phổ biến nhất trên toàn thế giới, với các đặc điểm như cảm giác buồn bã kéo dài, suy giảm khả năng hoạt động và mất hứng thú với các hoạt động hàng ngày, thường đi kèm với sự thay đổi trong thói quen ăn ngủ. Các nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng căng thẳng đóng vai trò then chốt trong việc hình thành các triệu chứng trầm cảm, tuy nhiên, các quy trình sinh học khiến căng thẳng làm tăng nguy cơ này vẫn chưa được hiểu rõ.

Mới đây, các nhà nghiên cứu tại Đại học Y Ôn Châu, Đại học Y Thủ đô và các tổ chức khác tại Trung Quốc đã thực hiện nghiên cứu về các quy trình sinh học kết nối căng thẳng với sự khởi phát của trầm cảm. Kết quả được công bố trên tạp chí Molecular Psychiatry cho thấy căng thẳng ảnh hưởng đến nồng độ của một hóa chất có tên là formaldehyde (FA) trong các vùng cụ thể của não bộ. Điều này có thể làm gián đoạn các chức năng bình thường, góp phần dẫn đến trầm cảm.

Các nghiên cứu trước đây đã phát hiện ra rằng mức độ căng thẳng cao làm tăng nguy cơ trầm cảm, đặc biệt là loại nghiêm trọng nhất được gọi là rối loạn trầm cảm chủ yếu (MDD). Nhiều bệnh nhân mắc MDD cũng xuất hiện những tổn thương ở vùng hồi hải mã (vùng não liên quan đến trí nhớ và điều tiết cảm xúc) và thiếu hụt các hóa chất quan trọng được gọi là monoamine. Nhóm monoamine bao gồm: serotonin, dopamine và melatonin. Sự sụt giảm các chất dẫn truyền thần kinh này giải thích cho những rối loạn về tâm trạng, giấc ngủ, cảm giác thèm ăn và động lực gắn liền với bệnh trầm cảm.

Một hóa chất khác có thể góp phần gây ra các triệu chứng trầm cảm là FA (formaldehyde), một hóa chất nhỏ nhưng có hoạt tính cao, được tạo ra tự nhiên như một sản phẩm phụ của quá trình trao đổi chất, đặc biệt là khi cơ thể phân hủy DNA, RNA và các protein histone. Nghiên cứu trước đây cho thấy việc tiếp xúc lâu dài với FA từ môi trường có thể gây ra triệu chứng trầm cảm, nhưng tác động của FA được tạo ra bên trong cơ thể vẫn chưa được làm rõ cho đến nay.

Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học đã sử dụng các đầu dò hóa học siêu nhạy để đo nồng độ formaldehyde trong cơ thể chuột và người bị căng thẳng. Các đầu dò này sẽ phát sáng khi tương tác với FA, cho phép các nhà khoa học phát hiện và đo lường chúng chính xác.

Nhóm nghiên cứu đã ghi lại hoạt động điện trong hồi hải mã, nồng độ serotonin, dopamine và melatonin trong não chuột. Sau đó, họ phân tích kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) não bộ của các bệnh nhân thanh thiếu niên bị rối loạn trầm cảm chủ yếu. Họ cũng phân tích máu của bệnh nhân để xác định liệu nồng độ FA có liên quan đến mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng hay không.

Kết quả phân tích cho thấy căng thẳng cấp tính và mãn tính có thể làm tăng sản sinh FA trong các tế bào thần kinh hồi hải mã. Sự dư thừa FA này liên quan đến việc làm mất hoạt tính của serotonin, dopamine và melatonin, đồng thời dẫn đến các hành vi giống như trầm cảm.

"Kết quả của chúng tôi chỉ ra rằng sự dư thừa FA gây ra các hành vi trầm cảm do sự tích tụ FA và làm giảm nồng độ serotonin, dopamine, melatonin. Đặc biệt, FA dư thừa làm hư hại cấu trúc vùng hồi hải mã và giảm khả năng hưng phấn của thần kinh".

Nghiên cứu này làm sáng tỏ các quy trình sinh học thần kinh mà thông qua đó, mức độ căng thẳng cao có thể dẫn đến khởi phát trầm cảm. Nó nhấn mạnh tác động của sự dư thừa FA (do căng thẳng gây ra) đối với hóa học não bộ và cơ thể.

Đáng chú ý, các bệnh nhân trầm cảm ở tuổi thiếu niên có dấu hiệu teo vùng hồi hải mã và thiếu hụt monoamine, trong đó nồng độ FA trong máu có thể dự đoán mức độ nghiêm trọng của bệnh. Những phát hiện này gợi ý rằng FA sinh ra từ căng thẳng là một tác nhân kích hoạt quan trọng của bệnh trầm cảm bằng cách vô hiệu hóa các hormone hạnh phúc và làm tổn thương vùng não điều tiết cảm xúc.

Trong tương lai, kết quả này có thể cung cấp thông tin để phát triển các công cụ chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị mới nhằm hạn chế việc sản sinh FA trong cơ thể, giúp giảm bớt các tác động tiêu cực của nó đối với não bộ.