Statin là nhóm thuốc được sử dụng phổ biến để kiểm soát nồng độ cholesterol trong máu, nhờ khả năng ức chế enzyme HMG-CoA reductase. Khi enzyme này bị ức chế, gan sẽ giảm sản xuất cholesterol, đồng thời lấy thêm cholesterol từ máu, nhờ đó làm giảm nồng độ cholesterol xấu gây ra các bệnh lý về tim mạch, xơ vữa động mạch hay đột quỵ.

 

Lovastatin là một trong những statin tự nhiên đầu tiên được phát hiện, chiết xuất từ nấm Aspergillus terreus và chính thức được Cơ quan Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt vào năm 1987. Kể từ đó, nhiều loài nấm khác như Monascus ruber, Penicillium citrinum hay Rhizopus oryzae cũng được ghi nhận có khả năng tạo ra hoạt chất này. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về sản xuất statin bằng nấm vẫn còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở một số giống nấm quen thuộc như Monascus và Aspergillus, nhưng chưa có công bố về Rhizopus sp. Vì vậy, các nhà nghiên cứu tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Đại học Y Hà Nội, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, Viện Công nghiệp thực phẩm ... đã hợp tác nghiên cứu và phát hiện ra các chủng nấm Rhizopus sp. có khả năng sản xuất lovastatin cao, phục vụ ứng dụng trong công nghiệp dược.

Rhizopus là một loại nấm sợi thuộc chi Rhizopus, thường được tìm thấy trong các chất hữu cơ đang phân hủy như trái cây, bánh mì, hoặc thực phẩm có tinh bột. Đây là một trong những chi nấm mốc phổ biến quan trọng trong tự nhiên, công nghiệp thực phẩm, y dược và sinh học.

Để tìm ra những chủng nấm có khả năng sản xuất lovastatin, các nhà nghiên cứu đã tiến hành sàng lọc năm chủng nấm Rhizopus có các mã số sp. 5155, 5154, BMM 313, 5280 và 5278 được phân lập từ các mẫu bánh men truyền thống. Các chủng nấm được nuôi cấy trong môi trường thích hợp, sau đó tiến hành lên men trong điều kiện được kiểm soát chặt chẽ. Sau bảy ngày lên men, dịch nuôi được lọc, tách chiết sơ bộ và kiểm tra sự có mặt của lovastatin bằng phương pháp sắc ký lớp mỏng, sử dụng mẫu lovastatin tinh khiết làm chuẩn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng lovastatin cao nhất ở chủng Rhizopus sp. mang mã số 5280, đạt 34,59 mg/L - cao hơn so với nhiều công bố trước đây trên thế giới (đạt từ 15,8 - 55 mg/L). Chủng nấm này sau đó được định danh là Rhizopus microsporus 5280 dựa trên đặc điểm đặc điểm khuẩn lạc và vi thể.

Phát hiện nghiên cứu không chỉ góp phần làm phong phú thêm kho tàng vi sinh vật bản địa có giá trị sinh học cao, mà còn mở ra khả năng ứng dụng rộng rãi trong sản xuất thuốc hạ cholesterol và thực phẩm chức năng có nguồn gốc tự nhiên tại Việt Nam.

N.P.D (Tổng hợp)