Các nhà khoa học tại Viện Nghiên cứu Lâm sàng Montreal (IRCM) trực thuộc Đại học Montréal đã xác định được một họ phân tử tự nhiên mới có hoạt tính kháng virus mạnh mẽ, đặc biệt là chống lại virus Ebola và SARS-CoV-2, loại virus gây ra đại dịch COVID-19. Khám phá này xuất hiện vào thời điểm những lo ngại về sự bùng phát nhanh chóng của các đại dịch mới đang trỗi dậy, đồng thời nêu bật những nỗ lực tìm kiếm không ngừng tại IRCM nhằm phát hiện các tác nhân kháng virus mới có nguồn gốc từ tự nhiên.

Nguồn: Journal of Natural Products (2026). DOI: 10.1021/acs.jnatprod.6c00077

Được dẫn dắt bởi giáo sư y khoa danh dự của Đại học Montréal (UdeM) Michel Chrétien và chuyên gia Majambu Mbikay từ phòng thí nghiệm phân giải nội protein chức năng của IRCM, bước tiến này được trình bày chi tiết trong một nghiên cứu công bố trên tạp chí Journal of Natural Products.

Ngay từ năm 2016 và sau đó là năm 2020, các nhà nghiên cứu của IRCM đã chứng minh rằng một chiết xuất thực vật giàu isoquercitrin — một loại flavonoid có trong nhiều loài thực vật — đã thể hiện hoạt tính kháng virus mạnh trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, một câu hỏi then chốt vẫn còn bỏ ngỏ: Liệu tác dụng này thực sự là do bản thân phân tử isoquercitrin, hay do các hợp chất hiện diện với một lượng rất nhỏ bên trong chiết xuất?

Để giải quyết bài toán này, Mbikay và trợ lý nghiên cứu Annie Roy đã bắt tay vào cuộc tìm kiếm tựa như "mò kim đáy bể", một nỗ lực đòi hỏi tới gần 30 tháng nghiên cứu chuyên sâu.

Nhằm tìm kiếm sự hỗ trợ, họ đã mời Guido F. Pauli, một nhà hóa học và chuyên gia hàng đầu về các sản phẩm tự nhiên tại Đại học Illinois Chicago, cùng với Logan Banadyga, Giám đốc Khoa Virus học Phân tử tại Phòng thí nghiệm Vi sinh Quốc gia Canada ở Winnipeg, tham gia dự án.

Bằng cách sử dụng các phương pháp phân tích tiên tiến cùng hướng tiếp cận nghiêm ngặt được định hướng qua thử nghiệm sinh học (bioassay-guided approach), nhóm nghiên cứu đã chứng minh rằng hoạt tính kháng virus không bắt nguồn từ chính isoquercitrin, mà thực chất là từ hai hợp chất triterpenoid chưa từng được biết đến trước đây.

Mặc dù chỉ chiếm vỏn vẹn 0,4% trong chiết xuất được phân tích, những phân tử mới được nhận diện này, có tên là dicitriosides, đã chứng tỏ hoạt tính mạnh gấp 25 lần so với chiết xuất ban đầu trong việc chống lại virus Ebola và SARS-CoV-2 dưới các điều kiện thực nghiệm. Do đó, chúng minh họa được tính hiệu quả ở các nồng độ hoàn toàn có thể đạt được về mặt dược lý.

"Khám phá này minh họa cho việc các hợp chất tồn tại với số lượng cực kỳ nhỏ bé trong tự nhiên lại có thể mang đến tiềm năng điều trị to lớn như thế nào," Mbikay chia sẻ. "Nó cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm tra cẩn thận thành phần thực sự của các sản phẩm tự nhiên được sử dụng trong nghiên cứu y sinh."

"Mặc dù công trình này vẫn đang ở giai đoạn tiền lâm sàng, nó đã mở ra những hướng đi đầy hứa hẹn cho việc khám phá các loại thuốc kháng virus phổ rộng mới có nguồn gốc từ các sản phẩm tự nhiên," các nhà khoa học khẳng định trong nghiên cứu.

"Không ai biết khi nào đại dịch tiếp theo sẽ xảy ra, nhưng có một điều chắc chắn: chúng ta phải luôn sẵn sàng," Chrétien nói thêm. "Những kết quả này chứng minh tầm quan trọng của nghiên cứu cơ bản dài hạn và sự hợp tác quốc tế trong việc chuẩn bị ứng phó với những thách thức về sức khỏe cộng đồng trong tương lai".

P.T.T (NASTIS), theo https://phys.org/