Sử dụng cây dược liệu trong phòng và trị bệnh trên vật nuôi đang là một trong những giải pháp được quan tâm nhằm thay thế cho nhiều dược phẩm và kháng sinh đã bị đề kháng.

Nguồn cây dược liệu ở các quốc gia nhiệt đới như Việt Nam rất phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, việc tận dụng các nguồn dược liệu sẵn có này trong lĩnh vực chăn nuôi thú y hiện nay vẫn còn giới hạn về chủng loại cây dược liệu. Nguyên nhân chính làm giới hạn khả năng sử dụng cây dược liệu là do thành phần và hàm lượng các hoạt chất có khả năng kháng khuẩn, kháng viêm và các tác dụng dược lực khác (kể cả độc tính) của các dược liệu này vẫn chưa được hiểu rõ do hạn chế về phương pháp phân tích.

Một số phương pháp truyền thống (soi vi phẫu, hóa học,...) cho kết quả có độ chính xác chưa cao trong khi các phương pháp hiện đại khác như sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) lại cần nhiều trang thiết bị, chất chuẩn đối chiếu, thao tác khá phức tạp và đắt tiền. Nhu cầu đặt ra là cần phải có một phương pháp thực hiện đơn giản hơn, chí phí thấp nhưng cho kết quả chính xác và có độ tin cậy cao.

Sắc ký lớp mỏng (thin layer chromatography) là một trong những phương pháp ứng dụng thường xuyên trong phân tích và kiểm nghiệm dược liệu vì có những ưu điểm như dễ thực hiện, độ nhạy và đặc hiệu cao, thời gian phân tích nhanh và chi phí phân tích thấp so với các phương pháp khác. Sử dụng phương pháp TLC để phân tách thành phần hoạt chất của 3 loại cây (trà xanh, chanh và sim) và xác định một loại hoạt chất chính có hoạt tính dược lực (citral, catechin, rhodomyr-tone) trong từng loại cây này sẽ đem đến khả năng ứng dụng trong thú y để thay thế các dược phẩm và tăng giá trị kinh tế của các cây dược liệu sẵn có.

Chính vì vậy, Trần Thanh Tiến và các cộng sự tại Đại học Nông Lâm Hồ Chí Minh đã thực hiện đề tài: “Phân tách thành phần hoạt chất một số cây dược liệu bằng phương pháp sắc ký bản mỏng”.

Phân tách và xác định một số hoạt chất có tác động dược học từ chiết xuất của một số cây dược liệu (chanh, sim và trà xanh) bằng kỹ thuật sắc ký bản mỏng (Thin Layer Chromatography, TLC) cho thấy hiệu suất khi thu hồi cao từ lá chanh, lá sim và lá trà xanh ở mức 1,5%, 5,62% và 10,4%.

Hệ dung môi toluen: ethyl acetate (93:7) (v:v), phù hợp để phân tách các hoạt chất trong cao thô chiết xuất từ lá chanh và lá sim; hệ dung môi chloroform: ethyl acetate: acid formic (5:4:1) (v:v:v) phù hợp trong phân tách hoạt chất trong cao thô chiết xuất từ lá trà xanh.

Ngoài ra, cô quay chân không có thể làm thay đổi số lượng các hoạt chất trong thành phần dịch chiết lá chanh. Sắc ký đồ của dịch chiết lá chanh, sim và trà xanh cho kết quả tương đương khi phát hiện trên bản mỏng sắc ký bằng buồng soi UV (λ = 254 nm) và thuốc thử 0,1 g vanillin trong 28 mL methanol: 1 mL sulfuric acid.

Ba hoạt chất có đặc tính dược học bao gồm citral (chanh), rhdomyrtone (sim) và catechin hydrate (trà xanh) có trong thành phần tách chiết của 3 dược liệu có giới hạn phát hiện (LOD) ở mức 195 ng/vệt, 321,5 ng/vệt và 625 ng/vệt sắc ký đồ.

Trong phạm vi nghiên cứu này, kỹ thuật TLC cho thấy khả năng phân tách tốt thành phần hoạt chất có trong chiết xuất từ cây dược liệu và cho phép xác định hoạt chất có hoạt tính dược lực trong thành phần dịch chiết dựa vào chất chuẩn và chỉ số Rƒ. Những nghiên cứu tiếp theo cần chuẩn hoá thêm một số thông số về dung môi chiết xuất và khai triển phù hợp cho mỗi loại cây dược liệu để có thể sử dụng phương pháp TLC trong phân tích thành phần nhiều loại cây nguyên liệu có giá trị dược học tại Việt Nam.

P.T.T (NASTIS)