Nghiên cứu cho thấy, việc ngăn chặn “nguồn thức ăn” đặc biệt của khối u đã làm thay đổi các mô xung quanh khối u tuyến tụy, từ đó giúp liệu pháp miễn dịch và hóa trị trở nên hiệu quả hơn.

Các tế bào ung thư và khối u không hề tồn tại một mình. Chúng phát triển và làm thay đổi cả môi trường xung quanh, gồm các tế bào miễn dịch, mô liên kết, mạch máu cùng nhiều protein và carbohydrate khác.

Các tế bào ung thư tương tác với môi trường xung quanh, hay còn gọi là vi môi trường khối u, để lấy thêm chất dinh dưỡng, thúc đẩy sự phát triển không kiểm soát của chúng. Cụ thể, các tế bào ung thư tuyến tụy (PDAC) giống như những chiếc tàu đánh cá, giăng lưới trên bề mặt của chúng để "vớt" chất dinh dưỡng từ một loại chất lỏng giống thạch, được gọi là chất nền ngoại bào.

Quá trình "ăn uống" của tế bào ung thư, hay còn gọi là macropinocytosis, có một tác động tiêu cực đến môi trường xung quanh: nó làm cho các mô liên kết trở nên cứng hơn, tạo thành một rào cản khiến các tế bào miễn dịch không thể tiếp cận và tấn công khối u.

Các nhà khoa học tại Trung tâm Ung thư Sanford Burnham Prebys đã phát hiện ra rằng việc ngăn chặn macropinocytosis có thể thay đổi vi môi trường khối u. Thay vì cứng và xơ hóa, môi trường này trở nên mềm hơn, cho phép nhiều tế bào miễn dịch tiếp cận khối u hơn. Nhờ đó, cả liệu pháp miễn dịch và hóa trị đều hoạt động hiệu quả hơn trong việc điều trị ung thư tuyến tụy (PDAC) trên chuột.

Các nhà nghiên cứu đã tập trung quan sát vào các nguyên bào sợi trong vi môi trường khối u. Những tế bào này vốn có chức năng tạo ra mô liên kết. Khi có khối u, một số nguyên bào sợi lân cận bị "cưỡng ép" biến thành nguyên bào sợi liên quan đến ung thư (CAF).

Theo tiến sĩ Yijuan Zhang, một trong những tác giả chính của nghiên cứu, các tế bào CAF này chính là "những kẻ hỗ trợ" khối u, cung cấp chất dinh dưỡng, tín hiệu tăng trưởng và nhiều hình thức hỗ trợ khác để khối u phát triển.

Các nhà khoa học phát hiện ra rằng khi ngăn chặn quá trình macropinocytosis, các tế bào CAF rơi vào tình trạng "đói" glutamine - một loại axit amin quan trọng. Điều này đặc biệt có ý nghĩa vì ung thư tuyến tụy (PDAC) phụ thuộc rất nhiều vào glutamine.

Khi bị thiếu glutamine, các tế bào CAF này buộc phải thay đổi. Chúng chuyển đổi thành một phân nhóm mới, có đặc điểm là thúc đẩy phản ứng viêm, thay vì hỗ trợ khối u như ban đầu.

Theo tiến sĩ Cosimo Commisso, hầu hết các tế bào CAF (nguyên bào sợi liên quan đến ung thư) trong tuyến tụy là các nguyên bào cơ sợi. Những tế bào này làm cho môi trường xung quanh khối u trở nên cứng và dày đặc, giống như một bức tường phòng thủ, ngăn cản các tế bào miễn dịch và thuốc tiếp cận khối u.

Tuy nhiên, các thí nghiệm của nhóm đã thành công trong việc "tái lập trình" các tế bào này, giúp chúng chuyển từ nguyên bào cơ sợi thành các CAF gây viêm. Các nhà nghiên cứu sau đó đã đặt câu hỏi: Sự thay đổi này sẽ tác động ra sao đến toàn bộ môi trường của khối u?

Nhóm nghiên cứu đã phát hiện ra rằng những thay đổi đáng kể trong "vi môi trường" khối u là do có sự ngăn chặn macropinocytosis ở các CAF.

Theo Zhang, việc giảm lắng đọng collagen có thể khiến vi môi trường khối u bớt cứng và xơ hóa. Điều này tạo ra nhiều "lối đi" hơn cho các tế bào T CD4+ và T CD8+ xâm nhập vào khối u. Đồng thời, sự mở rộng các mạch máu cũng được thúc đẩy, giúp việc vận chuyển thuốc đến khối u hiệu quả hơn.

Các nhà nghiên cứu muốn tìm hiểu xem những thay đổi này có thể tạo ra sự khác biệt như thế nào đối với bệnh nhân ung thư, đặc biệt là những người mắc PDAC và các loại ung thư phụ thuộc vào quá trình macropinocytosis (một cách để tế bào ung thư lấy dinh dưỡng). Họ đã thử nghiệm kết hợp một phương pháp điều trị ngăn chặn macropinocytosis với liệu pháp miễn dịch và hóa trị.

Commisso cho biết, các tế bào T xâm nhập thường chứa nhiều protein PD-1 trên bề mặt, có thể làm giảm phản ứng miễn dịch. Do đó, các nhà nghiên cứu đã kết hợp một chất ức chế macropinocytosis có tên là EIPA với một kháng thể anti-PD-1. Họ nhận thấy sự kết hợp này đã ức chế đáng kể sự di căn của khối u và kéo dài sự sống ở chuột.

Zhang cũng bổ sung rằng kết quả tương tự đã được ghi nhận khi sử dụng EIPA trước hóa trị liệu bằng gemcitabine. Phương pháp kết hợp này không chỉ ức chế hiệp đồng sự phát triển khối u ở chuột mắc PDAC mà còn làm giảm sự lây lan của các vi di căn trong phổi.

Các nhà khoa học sẽ tiếp tục nghiên cứu cách ngăn chặn quá trình macropinocytosis của khối u. Mục tiêu là định hình lại vi môi trường khối u theo hướng thuận lợi hơn, giúp các phương pháp điều trị ung thư hiện có phát huy hiệu quả tối đa.

Theo Commisso, đây là một chiến lược rất hứa hẹn để phát triển các liệu pháp kết hợp cho bệnh nhân ung thư, đặc biệt là với ung thư tuyến tụy. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của nghiên cứu này khi ung thư tuyến tụy là nguyên nhân gây tử vong do ung thư đứng thứ ba, mặc dù chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng số các trường hợp. Nghiên cứu này được hỗ trợ tài chính bởi Viện Y tế Quốc gia và Viện Ung thư Quốc gia.

P.T.T (NASATI), theo https://www.sciencedaily.com/releases/2025/08/250805041619.htm, 5/8/2026