Một bước tiến quan trọng trong lịch sử y học vừa được ghi nhận khi một người đàn ông 67 tuổi tại Mỹ vẫn sống khỏe mạnh hơn sáu tháng sau khi được ghép thận từ lợn biến đổi gen. Đây là thời gian dài nhất mà một cơ quan từ loài lợn có thể tồn tại trong cơ thể người, mở ra hy vọng mới cho hàng triệu bệnh nhân suy thận trên toàn cầu. Thành công này đánh dấu bước ngoặt trong lĩnh vực xenotransplantation – cấy ghép cơ quan từ động vật sang người.

Bệnh nhân Tim Andrews, trước đó mắc bệnh thận giai đoạn cuối, phải chạy thận nhân tạo trong suốt hơn hai năm. Vào tháng 1/2025, ông đã trải qua ca phẫu thuật cấy ghép thận lợn biến đổi gen do công ty công nghệ sinh học eGenesis (Cambridge, Massachusetts) cung cấp. Kể từ đó, Andrews không còn phải chạy thận nữa và sức khỏe được duy trì ổn định. Ông là một trong ba bệnh nhân được tiếp nhận loại thận đặc biệt này theo diện nhân đạo.

Theo bác sĩ Wayne Hawthorne, chuyên gia cấy ghép tại Đại học Sydney (Australia), sáu tháng đầu sau ca ghép luôn là giai đoạn rủi ro cao nhất cho cả bệnh nhân lẫn cơ quan cấy ghép. Những biến chứng thường gặp gồm thiếu máu, rối loạn miễn dịch, hoặc đào thải nội tạng. Việc Andrews vượt qua mốc sáu tháng cho thấy kết quả “cực kỳ thành công”. Hawthorne nhấn mạnh nếu bệnh nhân duy trì thêm được 12 tháng thì đây sẽ là thành tựu “đáng kinh ngạc về lâu dài”.

Trước Andrews, người giữ kỷ lục sống lâu nhất với thận lợn biến đổi gen là bà Towana Looney, 53 tuổi, với thời gian 4 tháng 9 ngày. Tuy nhiên, do hệ miễn dịch bắt đầu tấn công cơ quan mới nên bác sĩ buộc phải loại bỏ quả thận. Thành công của Andrews đã vượt xa kỷ lục này, củng cố thêm niềm tin vào triển vọng của y học hiện đại.

Điểm đột phá của ca ghép này đến từ kỹ thuật biến đổi gen ở lợn hiến tạng. Các nhà khoa học đã loại bỏ ba loại kháng nguyên có nguy cơ kích hoạt phản ứng đào thải, đồng thời bổ sung bảy gen của con người nhằm giảm viêm và hạn chế nguy cơ chảy máu. Ngoài ra, những đoạn retrovirus trong bộ gen lợn cũng được vô hiệu hóa để tránh gây bệnh cho người nhận. Nhờ đó, thận có khả năng tương thích cao hơn nhiều so với trước đây.

Không chỉ Andrews, một bệnh nhân khác là Bill Stewart, 54 tuổi, cũng đã sống khỏe mạnh ba tháng với thận lợn biến đổi gen, tính đến ngày 14/9. Theo các chuyên gia, việc nhiều bệnh nhân cùng đạt kết quả tích cực chứng minh lĩnh vực cấy ghép cơ quan từ động vật sang người đã tiến những bước dài. Trước đây, từ thập niên 1960 đến 1990, người nhận cơ quan động vật chỉ có thể sống từ vài phút đến tối đa 70 ngày.

Hiện nay, mặc dù nhiều ca ghép vẫn ở diện nhân đạo, song các thử nghiệm lâm sàng chính thức đã bắt đầu. Năm 2025, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã cho phép tiến hành thử nghiệm lâm sàng đầu tiên về ghép thận lợn biến đổi gen, do công ty United Therapeutics dẫn đầu. Mới đây, eGenesis cũng được FDA phê duyệt thử nghiệm trên tối đa 33 bệnh nhân từ 50 tuổi trở lên mắc bệnh thận giai đoạn cuối. Song song, eGenesis hợp tác với OrganOx (Anh) để thử nghiệm ghép gan lợn biến đổi gen.

Các chuyên gia nhận định rằng thành công bước đầu không chỉ giúp giải quyết tình trạng khan hiếm nội tạng hiến tặng, mà còn đặt nền móng cho một kỷ nguyên mới trong y học tái tạo và cấy ghép. Với hàng trăm nghìn bệnh nhân trên thế giới đang chờ ghép thận mỗi năm, công nghệ này có thể cứu sống vô số sinh mạng nếu chứng minh được hiệu quả lâu dài và an toàn.

Trường hợp của Tim Andrews đã cho thấy sự hội tụ của khoa học, công nghệ sinh học và y học hiện đại trong việc chinh phục những giới hạn sinh học. Từ đây, hành trình tiến tới một tương lai nơi các cơ quan nhân tạo hoặc từ động vật có thể thay thế hoàn toàn nhu cầu hiến tạng của con người đã trở nên gần gũi hơn bao giờ hết. Nếu Andrews tiếp tục duy trì sức khỏe sau 12 tháng, đây sẽ là cột mốc lịch sử, không chỉ với riêng ông, mà còn với cả nền y học thế giới.

P.A.T (NASTIS), theo https://www.nature.com/articles/d41586-025-02851-w, 9/2025