Theo một nghiên cứu mới của Đại học Lund-Thụy Điển, điện xung trị liệu (electrotherapy) sử dụng các hạt nano có thể tiêm trực tiếp vào khối u có thể mở đường cho những lựa chọn điều trị mới đối với u nguyên bào thần kinh đệm.

Glioblastoma là dạng u não phổ biến và ác tính ở người trưởng thành. Ngay cả với điều trị tích cực, thời gian sống trung bình cũng chỉ khoảng 15 tháng. Khối u có mức độ dị biến di truyền rất cao với nhiều đột biến, khiến nó thường kháng lại xạ trị, hóa trị và nhiều thuốc điều trị đích. Tiên lượng bệnh gần như không cải thiện trong vài thập kỷ qua dù có nhiều nỗ lực nghiên cứu.

Điện xung trị liệu cung cấp một chiến lược mới để tiêu diệt các khối u đặc. Bằng cách sử dụng các xung điện mạnh, ngắn (phương pháp phẫu tích điện - irreversible electroporation), các lỗ không thể đảo ngược được tạo ra trên màng tế bào ung thư, làm cho khối u chết. Đồng thời, hệ miễn dịch của cơ thể được kích hoạt.

Tuy nhiên, một vấn đề lớn là phẫu thuật bắt buộc phải được thực hiện để đặt các điện cực kim loại cứng cần thiết cho liệu pháp. Với các mô nhạy cảm như mô não, đây thường là một thủ thuật rất khó, dẫn đến tiêu chí lựa chọn bệnh nhân điều trị vô cùng nghiêm ngặt.

 

Nhà nghiên cứu Johan Bengzon thường xuyên điều trị bệnh nhân u nguyên bào thần kinh đệm và cảm thấy thất vọng vì số lựa chọn điều trị quá hạn chế. Ở nghiên cứu này, khoảng cách gần giữa bệnh viện và Đại học Lund-Thụy Điển tạo điều kiện hợp tác thuận lợi, và đó là lý do tôi liên hệ với các đồng nghiệp nghiên cứu để tìm hiểu xem liệu các điện cực có thể tiêm được có thể là giải pháp thay thế trong liệu pháp điện hay không.

Trước đây, nhóm nghiên cứu do Amit Singh Yadav, Martin Hjort và Roger Olsson dẫn dắt đã sử dụng các hạt nano để tạo thành hydrogel dẫn điện có thể tiêm nhằm điều khiển tín hiệu não và nhịp co tim. Đây là phương pháp xâm lấn tối thiểu, trong đó các hạt nano được tiêm bằng kim tiêm nhỏ trực tiếp vào cơ thể. Các hạt nano sẽ phân hủy sau điều trị nên không cần phẫu thuật lấy ra. Nhóm nghiên cứu đặt câu hỏi liệu công nghệ này có thể được ứng dụng để tiêu diệt tế bào u trong glioblastoma hay không.

Giáo sư Olsson cho biết: “Sau phẫu thuật, đáng tiếc là khối u glioblastoma thường tái phát ở vùng rìa của khu vực đã mổ. Nếu nhỏ các hạt nano vào khoang u sau phẫu thuật, chúng ta có thể truyền điện vào vùng rìa này đồng thời kích hoạt hệ miễn dịch. Trên mô hình động vật, quy trình này; thông qua phương pháp điện di  (electroporation) không hồi phục; đã giúp loại bỏ hoàn toàn khối u chỉ trong ba ngày”.

Các kết quả bước đầu rất khả quan, dù lộ trình để đưa phương pháp vào thực hành lâm sàng còn rất xa. Thách thức hiện tại là thử nghiệm trên những khối u lớn hơn.

Nhà nghiên cứu Singh Yadav cho biết: “Chúng tôi ghi nhận rằng điện cực được dung nạp tốt trong mô não. Không phát hiện tác dụng phụ đáng kể, và sau 12 tuần, điện cực tự biến mất do có khả năng phân hủy sinh học. Công nghệ này kết hợp giữa tiêu diệt khối u trực tiếp và kích hoạt hệ miễn dịch, và có thể là bước tiến quan trọng hướng tới điều trị hiệu quả hơn cho u nguyên bào thần kinh đệm”.

Đ.T.V (NASTIS), theo https://medicalxpress.com/news/, 1/2026