Một phương pháp chụp PET-CT nhanh mới có thể cải thiện cách điều trị cho hàng triệu người mắc cao huyết áp, theo một nghiên cứu mới do các nhà khoa học tại Đại học Luân Đôn - Vương quốc Anh (UCL) dẫn đầu.

Ước tính khoảng 1/4 số người bị cao huyết áp gặp vấn đề ở tuyến thượng thận, nơi sản xuất quá mức hormone aldosterone - loại hormone điều hòa lượng muối trong cơ thể. Tình trạng này thường bị bỏ sót vì quá trình chẩn đoán phức tạp, bao gồm nhiều xét nghiệm và một thủ thuật xâm lấn để định hướng điều trị, nhưng thủ thuật này không phải lúc nào cũng đáng tin cậy.

Phương pháp chụp mới kéo dài 10 phút, được phát triển tại UCL và mô tả trong nghiên cứu đăng trên tạp chí y khoa New England, cho phép phát hiện tình trạng tuyến thượng thận hoạt động quá mức mà các xét nghiệm thông thường không thể nhìn thấy, đồng thời xác định chính xác vị trí sản xuất aldosterone dư thừa.

Theo nhóm nghiên cứu, điều này giúp các bác sĩ dễ dàng lựa chọn hướng điều trị tối ưu hoặc phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận sản xuất quá nhiều aldosterone, hoặc sử dụng các loại thuốc mới có khả năng ức chế sản xuất aldosterone, nhắm vào nguyên nhân gây cao huyết áp ở nhiều bệnh nhân.

Giáo sư Bryan Williams, Chủ nhiệm Khoa Y học tại UCL và là trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết: “Chúng tôi đã chờ đợi một xét nghiệm như thế này trong nhiều thập kỷ. Đây là một đổi mới của nước Anh, hứa hẹn thay đổi hoàn toàn cách chẩn đoán tình trạng thừa aldosterone - nguyên nhân quan trọng nhưng trước đây bị che giấu của bệnh tăng huyết áp. Phương pháp này mở ra tiềm năng lớn trong việc cải thiện chẩn đoán và cung cấp điều trị chính xác hơn cho bệnh nhân”.

Tình trạng sản xuất aldosterone quá mức khiến cơ thể giữ muối nhiều hơn, từ đó làm tăng huyết áp. Điều này dẫn đến bệnh cường aldosterone tiên phát (primary aldosteronism), làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh thận. Tuy nhiên, ngay cả những người chưa mắc bệnh cường aldosterone tiên phát vẫn có thể bị ảnh hưởng bởi mức aldosterone cao làm tăng huyết áp.

Hiện tại, bệnh được sàng lọc bằng xét nghiệm máu, sau đó xác nhận bằng xét nghiệm thứ hai. Để xác định phương án điều trị, bác sĩ đặt hai ống thông vào tĩnh mạch hai bên bẹn để đo mức aldosterone từng bên. Cách này giúp xác định vấn đề nằm ở một hay cả hai tuyến thượng thận; nhưng xét nghiệm này không phải lúc nào cũng chính xác và hiếm khi được thực hiện do yêu cầu kỹ thuật cao.

Để cải thiện khả năng phát hiện bệnh, các nhà nghiên cứu tại UCL đã sử dụng phương pháp PET-CT, tạo ra hình ảnh 3D chi tiết (chụp cắt lớp vi tính, hay CT) của các bộ phận bên trong cơ thể và lập bản đồ phân bố chất đánh dấu một lượng phóng xạ cực nhỏ được tiêm vào tĩnh mạch của bệnh nhân

Họ đã tạo ra một chất đánh dấu mới có khả năng gắn với enzyme tạo aldosterone (aldosterone synthase). Chất đánh dấu này được hấp thu chọn lọc vào các vùng tuyến thượng thận sản xuất quá mức aldosterone, khiến các vùng đó “phát sáng” trên hình ảnh quét.

Trong nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y khoa NEJM, nhóm tác giả mô tả cách họ đã thực hiện quét cho 17 bệnh nhân trong lần ứng dụng đầu tiên trên thế giới tại UCL. Nhóm đã xác định nguồn gốc sản xuất aldosterone dư thừa ở tất cả bệnh nhân và không ghi nhận tác dụng phụ nào.

Giáo sư Williams chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên chúng ta có thể hình dung được căn bệnh này. Chúng tôi có thể thấy vùng bệnh phát sáng trên hình ảnh quét. Cường độ tín hiệu phản ánh mức độ sản xuất aldosterone. Trong tương lai, điều này có thể giúp chúng tôi nhắm mục tiêu điều trị chính xác hơn”.

Thành tựu này dựa trên hơn một thập kỷ nghiên cứu của Giáo sư Erik Arstad (Khoa Y học và Hóa học ở Đại học Luân Đôn) cùng cộng sự, những người đã tiên phong và đăng ký sáng chế một phương pháp mới để tạo chất đánh dấu phóng xạ. Bằng phương pháp này, họ đã tái sử dụng một phân tử dạng thuốc có khả năng gắn với enzyme sản xuất aldosterone để tạo thành chất đánh dấu, bằng cách thay thế một nguyên tử thông thường bằng nguyên tử phóng xạ; giúp phân tử phát sáng trên ảnh PET-CT.

Giáo sư Arstad nói: “Thật đáng mừng khi có thể mang những đổi mới trong phòng thí nghiệm vào ứng dụng lâm sàng nhằm giúp các bệnh nhân mắc tăng huyết áp khó điều trị”. Nhóm nghiên cứu hiện đang tiến hành thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 để thu thập đủ dữ liệu, nhằm đưa kỹ thuật này vào sử dụng thường quy trong Dịch vụ Y tế quốc gia (NHS). Tại Vương quốc Anh, hơn 14 triệu người; tương đương khoảng 1/3 người trưởng thành, được ước tính mắc cao huyết áp.

Đ.T.V (NASTIS), theo https://medicalxpress.com/news/, 2025