Theo dân gian, cây gai toàn tơ thường được dùng đun nước uống để chữa viêm và tiêu u nên đồng bào Mông và Thái ở Tây Bắc gọi là “cây kháng sinh”. Để đưa ra  khoa học về loài cây này, nhóm nghiên cứu tại trường Đại học Tây Bắc và Phòng Giáo dục - Đào tạo TP. Sơn La đã thực hiện nghiên cứu đánh giá thành phần hóa học và một số hoạt tính sinh học của cao chiết từ cây gai toàn tơ, gồm khả năng gây độc tế bào ung thư, ức chế enzyme α-glucosidase, kháng khuẩn, chống oxy hóa và chống viêm.

 

Nhóm nghiên cứu đã thu hái nguyên liệu tại khu bảo tồn thiên nhiên Mường La, tỉnh Sơn La. Thân và lá sau khi thu hái được làm sạch, cắt nhỏ, sấy khô dưới 50°C rồi nghiền mịn. Mẫu bột 100 g được chiết siêu âm bằng 500 ml ethanol 70% trong 30 phút ở nhiệt độ phòng. Dịch chiết được cô quay chân không dưới 50°C, sau đó sấy khô và bảo quản ở điều kiện thường để tiến hành các thí nghiệm. Các thuốc thử chuyên biệt như FeCl₃, H₂SO₄, NaOH cho thấy cao chiết ethanol từ gai toàn tơ chứa các nhóm hợp chất có hoạt tính sinh học tiềm năng như polyphenol, tannin, coumarin, flavonoid, alkaloid và terpenoid.

Hoạt tính kháng khuẩn của cao chiết được đánh giá bằng phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch với ba chủng vi khuẩn: Escherichia coli (vi khuẩn đường ruột, có thể gây tiêu chảy, ngộ độc thực phẩm), Staphylococcus aureus (vi khuẩn thường có trên da người, có thể gây nhiễm trùng và ngộ độc thực phẩm do sinh độc tố), và Pseudomonas aeruginosa (vi khuẩn môi trường, có khả năng gây hư hỏng thực phẩm và nhiễm trùng ở người suy giảm miễn dịch).

Về khả năng gây độc tế bào ung thư, ở nồng độ 100 µg/mL, cao chiết thể hiện khả năng ức chế sự phát triển tế bào ung thư mạnh mẽ, đặc biệt với dòng HepG2 (ung thư gan), với mức ức chế 77,14%. Các dòng A549 (ung thư phổi) và MCF-7 (ung thư vú) cũng bị ức chế lần lượt 75,21% và 66,45%.

Trong thử nghiệm ức chế enzyme α-glucosidase (enzyme phân giải carbohydrate thành glucose, liên quan đến tăng đường huyết sau ăn), cao chiết thể hiện hiệu quả vượt trội so với Acarbose - thuốc điều trị tiểu đường type 2. Ở nồng độ 16 μg/mL, Acarbose chưa cho thấy hiệu quả, trong khi cao gai toàn tơ đạt tới 95% ức chế, tức có tiềm năng lớn trong hỗ trợ điều trị đái tháo đường type 2.

Cao gai toàn tơ cũng thể hiện hoạt tính kháng viêm rõ rệt. Ở nồng độ 100 µg/ml, tỷ lệ ức chế sản sinh nitric oxide (NO, một chất gây viêm được tế bào tạo ra khi bị kích thích) đạt 59,68%, trong khi tỷ lệ tế bào sống vẫn đạt 99,12%, cho thấy tiềm năng sử dụng làm chất chống viêm có nguồn gốc tự nhiên. Đặc biệt, ở dải nồng độ từ 0,8–20 µg/ml, cao ethanol không gây độc cho tế bào nên an toàn cao khi sử dụng.

Kết quả nghiên cứu tạo cơ sở khoa học cho việc sử dụng cây gai toàn tơ trong y học cổ truyền, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu phát triển dược phẩm có nguồn gốc từ thảo dược bản địa.

N.P.D (tổng hợp)