Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang diễn ra mạnh mẽ và tác động sâu sắc đến nhiều lĩnh vực, đặc biệt là giáo dục. Trong thời đại công nghệ số hiện nay, việc áp dụng AI trong giáo dục không chỉ mang lại những công cụ mới mà còn thúc đẩy một cuộc cách mạng trong cách thức dạy và học. Tuy nhiên, để thích ứng hiệu quả với AI, các chủ thể trong ngành giáo dục cần thay đổi tư duy và hành động thực tế. Bài viết này sẽ phân tích những thách thức và cơ hội mà AI mang lại cho giáo dục, cùng với những khuyến nghị để thúc đẩy sự phát triển này.

Theo TS Tôn Quang Cường, Chủ nhiệm khoa Công nghệ giáo dục tại Trường ĐH Giáo dục (ĐHQG Hà Nội), nhiều ý kiến trái chiều đã được đưa ra về tác động của công nghệ, đặc biệt là AI, đối với giáo dục. Trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ, UNESCO đã liên tục khuyến nghị các khả năng tác động của AI trong giáo dục. Những khuyến nghị này nhấn mạnh sự cần thiết phải phát triển các khung năng lực cho người học và người dạy trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến và trở nên “bình dân hóa”.

Vài năm qua, các công nghệ như thực tế ảo, thực tế ảo tăng cường và nền tảng kết nối đã giúp giáo dục vượt qua những thách thức của đại dịch Covid-19, duy trì hoạt động giảng dạy và học tập. Những công nghệ này không chỉ cải thiện trải nghiệm học tập mà còn tạo ra những mô hình giáo dục phi truyền thống, tăng khả năng thích ứng của giáo viên và học sinh trong không gian giáo dục mới.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của các mô hình AI ngôn ngữ lớn và AI tạo sinh, như ChatGPT, đã tạo ra một bước ngoặt trong tư duy về các công cụ công nghệ số. TS Cường nhấn mạnh rằng AI không thể chỉ được coi là một công cụ công nghệ thuần túy kiểu “ICT” như trước đây. Các công cụ ICT truyền thống thường mang yếu tố “tĩnh” và tương tác một chiều. Ngược lại, AI có khả năng tự học hỏi, ra quyết định và tự động hóa thông minh, từ đó đặt ra những thách thức và cơ hội lớn cho giáo dục.

Các công cụ AI có thể được chia thành ba nhóm lớn: AI trực tiếp, AI hỗ trợ và AI trao quyền. Nếu được áp dụng đúng cách, những công cụ này sẽ tạo ra động lực mới cho giáo dục. AI không chỉ đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ mà còn là một đối tác trong quá trình đồng sáng tạo tri thức, mở ra một trải nghiệm học tập phong phú và đa dạng cho người học. Điều này đồng nghĩa với việc học sẽ trở thành một trải nghiệm cá nhân hóa cao, nơi mà người học có thể tiếp cận kiến thức và thông tin một cách dễ dàng hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, việc áp dụng AI trong giáo dục không hề đơn giản và đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là về mặt đạo đức và tính nhân văn. TS Cường nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét cẩn thận những ứng dụng AI trong giáo dục, để đảm bảo rằng các chủ thể đều có thể tiếp cận và hưởng lợi từ những tiến bộ này. Sự công bằng trong việc tiếp cận công nghệ và đào tạo về kỹ năng số là điều cần thiết để ngăn chặn sự gia tăng khoảng cách giữa các nhóm người học khác nhau.

Hơn nữa, việc tích hợp AI vào giáo dục cũng cần chú trọng đến các vấn đề như bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư. Các hệ thống AI cần được thiết kế sao cho an toàn và bảo vệ thông tin cá nhân của người dùng, đồng thời phải tuân thủ các quy định pháp luật liên quan. Điều này không chỉ bảo vệ người học mà còn xây dựng niềm tin vào công nghệ trong giáo dục.

Mặc dù có nhiều thách thức cần vượt qua, nhưng nếu được triển khai đúng đắn, AI sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho giáo dục. Chẳng hạn, các hệ thống học tập thông minh và kiểm tra đánh giá thích ứng dựa trên phân tích học tập sẽ thay đổi mối quan hệ tương tác giữa giáo viên và học sinh. Học sinh sẽ trở thành những người học chủ động hơn, tự định hướng và tự điều chỉnh quá trình học tập của mình.

Thích ứng với AI trong giáo dục không chỉ là một yêu cầu công nghệ mà còn là một nhu cầu cấp thiết trong việc thay đổi tư duy và hành động của các chủ thể giáo dục. Những công nghệ mới sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và tạo ra một môi trường học tập tốt hơn cho tất cả mọi người. Tương lai của giáo dục sẽ không còn là một cuộc chơi đơn giản, mà là một hành trình hợp tác giữa con người và công nghệ, mở ra cánh cửa đến một nền giáo dục bền vững hơn. Để làm được điều này, tất cả chúng ta cần cùng nhau nỗ lực để xây dựng một hệ sinh thái giáo dục mà trong đó AI không chỉ là một công cụ hỗ trợ, mà còn là một đối tác đồng hành trong quá trình phát triển tri thức và kỹ năng cho thế hệ tương lai.

P.A.T (tổng hợp)