Ngày 08/7/2026, Bộ KH&CN tổ chức Hội thảo "Xây dựng định hướng nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực các Khoa học Trái đất và Môi trường liên quan giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035" nhằm lấy ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng danh mục định hướng nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực này. 

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên Trần Quốc Cường nhấn mạnh, trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đặt ra yêu cầu mới đối với KH,CN&ĐMST, việc xây dựng định hướng nghiên cứu cơ bản cần bám sát các chiến lược phát triển quốc gia, đồng thời tạo nền tảng tri thức cho các công nghệ chiến lược trong tương lai.

Thời gian tới, cơ chế hỗ trợ nghiên cứu cơ bản sẽ được triển khai theo hai định hướng lớn: 

Thứ nhất, tiếp tục tài trợ nghiên cứu cơ bản thuần túy, tạo điều kiện để các nhà khoa học tự do đề xuất những hướng nghiên cứu mới nhằm hình thành tri thức nền tảng. 

Thứ hai, tập trung nguồn lực tài chính cho nghiên cứu cơ bản có định hướng, phục vụ trực tiếp các công nghệ chiến lược và các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Theo Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên Trần Quốc Cường, định hướng nghiên cứu cơ bản giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 cần xác định rõ các ưu tiên, tránh dàn trải nguồn lực, đồng thời bảo đảm tính mở để tiếp tục tiếp thu ý kiến của cộng đồng khoa học trong quá trình hoàn thiện.

Theo Tổ chuyên gia xây dựng Dự thảo Định hướng Nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực các Khoa học Trái đất và Môi trường liên quan giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035, Dự thảo gồm 6 nhiệm vụ trọng tâm: (1) Xây dựng và củng cố nền tảng tri thức quốc gia trong các lĩnh vực cốt lõi của khoa học Trái đất và Môi trường hiện đại; (2) Phát triển các hướng nghiên cứu cơ bản có khả năng tạo ra những phát hiện khoa học mới; (3) Phát triển các hướng nghiên cứu cơ bản có định hướng xuất phát từ các nút thắt tri thức của công nghệ/sản phẩm chiến lược quốc gia; (4) Hình thành và phát triển các trường phái nghiên cứu, các nhóm nghiên cứu mạnh và các trung tâm nghiên cứu xuất sắc có năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế; (5) Đào tạo và thu hút nhân lực khoa học chất lượng cao, nhà khoa học trẻ và chuyên gia quốc tế trong lĩnh vực Khoa học Trái đất và Môi trường; (6) Thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Danh mục đề xuất gồm: 49 hướng nghiên cứu thuộc 7 chuyên ngành. Đó là: Địa chất và tài nguyên địa chất; Địa vật lý và Vật lý địa cầu; Địa lý; Khí tượng - khí hậu; Thủy văn và tài nguyên nước; Hải dương học; Môi trường.

Định hướng được xây dựng trên các nguyên tắc bảo đảm phát triển tri thức nền tảng, phản ánh xu hướng khoa học hiện đại, cân đối giữa các lĩnh vực, thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, liên lĩnh vực và xuyên biên giới và phù hợp với điều kiện tự nhiên, năng lực cũng như tiềm năng của Việt Nam.

Dự thảo cũng cập nhật nhiều hướng nghiên cứu mới theo xu thế quốc tế như trí tuệ nhân tạo trong Khoa học Trái đất, Digital Twin, thời tiết không gian, mô hình số, Blue Carbon, vi nhựa, PFAS, thị trường carbon, an ninh nguồn nước, khoáng sản biển và dữ liệu địa chất số...

Tại Hội thảo, các chuyên gia bày tỏ thống nhất về sự cần thiết ban hành Định hướng nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực các Khoa học Trái đất và Môi trường liên quan giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035, coi đây là cơ sở quan trọng để xác định các hướng nghiên cứu ưu tiên, phát triển tiềm lực khoa học và phục vụ phát triển bền vững đất nước.

Nhiều chuyên gia đề xuất bổ sung các lĩnh vực bản đồ, trắc địa, viễn thám; tăng cường gắn kết với danh mục công nghệ chiến lược quốc gia; đồng thời làm rõ hơn mối liên kết giữa nghiên cứu cơ bản với nghiên cứu định hướng ứng dụng và các yêu cầu thực tiễn về tài nguyên, môi trường, biến đổi khí hậu, thiên tai và biển...

Kết luận Hội thảo, Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên cùng Tổ chuyên gia thống nhất tiếp thu các ý kiến xác đáng của các chuyên gia để tiếp tục hoàn thiện dự thảo. Trong đó, định hướng sẽ được bổ sung theo hướng tăng cường tiếp cận liên ngành, liên lĩnh vực, lấy Khoa học Hệ thống Trái đất làm nền tảng xuyên suốt; gắn nghiên cứu cơ bản với phát triển bền vững, sức khỏe hành tinh, nâng cao khả năng chống chịu và quản trị rủi ro; đồng thời nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, khoa học dữ liệu, dữ liệu không gian và các công nghệ quan trắc thế hệ mới.

Ban soạn thảo sẽ nghiên cứu bổ sung các hướng nghiên cứu chiến lược như khoa học bền vững, Planetary Health, One Health, AI, IoT, viễn thám, UAV, CubeSat, quan trắc thời gian thực; đồng thời cập nhật các nội dung về tài nguyên năng lượng, carbon, khoáng sản chiến lược, môi trường biển, dữ liệu không gian và an ninh môi trường…

Thời gian tới, Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên sẽ phối hợp với Tổ chuyên gia, Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia cùng các đơn vị liên quan tổng hợp đầy đủ ý kiến đóng góp để hoàn thiện khung định hướng, bảo đảm rõ trọng tâm, tăng tính liên ngành và gắn với phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, hạ tầng quan trắc, phòng thí nghiệm, cơ sở dữ liệu và công bố khoa học quốc tế; đồng thời đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học và các cơ quan, đơn vị tiếp tục gửi ý kiến góp ý để hoàn thiện dự thảo trước khi báo cáo lãnh đạo Bộ xem xét, phê duyệt theo quy định.

P.A (tổng hợp)