Từ vỏ trái cây bỏ đi và khoáng sét tự nhiên, nhóm sinh viên tại trường Đại học Bách khoa  thuộc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đã chế tạo hạt pectin - zeolite hấp phụ tinh dầu bạc hà Á (Mentha arvensis), có khả năng diệt mọt gạo hiệu quả và an toàn.

Từ gợi ý phát triển thuốc trừ sâu sinh học bằng tinh dầu, các tác giả đã tập trung nghiên cứu đặc tính của bạc hà Á, loại tinh dầu giàu menthol, có khả năng kháng khuẩn và xua côn trùng, để ứng dụng trong bảo quản gạo.

Sau đó, nhóm nghiên cứu đã kết hợp zeolite – khoáng sét phổ biến ở Việt Nam, với pectin chiết xuất từ vỏ trái cây - chủ yếu là cam, chanh, quýt hoặc táo, chuối - để tạo thành hạt có cấu trúc bền, dễ sử dụng. Khi hấp phụ tinh dầu bạc hà, hạt giải phóng hoạt chất theo cách có kiểm soát, khắc phục nhược điểm dễ bay hơi của tinh dầu nguyên chất.

Các tác giả đã phải tự nhân giống hàng nghìn con mọt gạo để tiến hành thí nghiệm trong điều kiện kiểm soát. Kết quả cho thấy, hạt pectin-zeolite có thể tiêu diệt gần 100% mọt gạo trong vòng 24 giờ. Đáng chú ý, sản phẩm có khả năng tiêu diệt mọt ngay từ giai đoạn mới nở, ngăn chặn quá trình phát triển quần thể, khác biệt so với các cách truyền thống như để tỏi, ớt trong gạo hay phơi nắng.

Hiện nay, giá thành của sản phẩm khoảng 20.000 đồng cho túi 10g, sử dụng cho thùng gạo 10 lít. Túi hạt được treo trongthùng gạo, đậy kín và thay mới sau khi sử dụng từ 1 - 2 tháng. Do mức giá này vẫn còn khá cao so với nhiều đối tượng khách hàng, đồng thời mùi bạc hà đặc trưng có thể chưa phù hợp với những người muốn giữ hương gạo nguyên bản, do đó, nhóm nghiên cứu đang tiếp tục tối ưu quy trình để giảm chi phí và cách làm dịu mùi bạc hà mà không ảnh hưởng đến hiệu quả diệt mọt.

ZeoPec RiceProtect có tiềm năng phát triển rộng rãi và thương mại hóa, nếu được mở rộng ở quy mô thử nghiệm và tối ưu hóa nguồn nguyên liệu. Ngoài gạo, sản phẩm cũng có thể được điều chỉnh để bảo quản các loại ngũ cốc khác hoặc sử dụng làm chất tạo hương trong gia đình và trên ô tô.

N.P.D (tổng hợp)