Quốc hội Pháp vừa thông qua dự luật cấm trẻ em dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội. Nếu được triển khai đúng lộ trình, Pháp sẽ trở thành quốc gia đầu tiên trong Liên minh châu Âu áp dụng lệnh cấm toàn diện ở độ tuổi này.

Chính sách mới phản ánh một xu hướng đang lan rộng tại nhiều nước: siết chặt trách nhiệm của các nền tảng số trong việc bảo vệ trẻ em. Mục tiêu chính là giảm nguy cơ trẻ tiếp xúc quá sớm với các nội dung độc hại, bắt nạt trực tuyến, thiết kế gây nghiện và những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần.

Tuy nhiên, lệnh cấm cũng đặt ra nhiều câu hỏi. Làm thế nào để xác minh tuổi mà không xâm phạm quyền riêng tư? Trẻ em có tìm cách vượt qua quy định hay không? Và một lệnh cấm theo độ tuổi có đủ để giải quyết các rủi ro phức tạp của mạng xã hội?

Pháp thông qua lệnh cấm như thế nào?

Dự luật được Quốc hội Pháp thông qua sau quá trình thảo luận tại cả Thượng viện và Hạ viện. Văn bản cấm trẻ em dưới 15 tuổi truy cập các dịch vụ mạng xã hội thuộc phạm vi điều chỉnh.

Theo lộ trình được đề xuất, từ ngày 1/9/2026, trẻ dưới 15 tuổi sẽ không được tạo tài khoản mới trên các nền tảng mạng xã hội. Với các tài khoản đã tồn tại trước thời điểm này, nền tảng có thời gian chuyển tiếp để xử lý. Từ đầu năm 2027, quy định dự kiến áp dụng cả với các tài khoản hiện có của người dùng dưới 15 tuổi.

Tổng thống Emmanuel Macron ủng hộ mạnh mẽ chính sách này và coi đây là một bước tiến trong bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Tuy vậy, văn bản vẫn có thể phải qua bước xem xét của Hội đồng Hiến pháp Pháp trước khi được triển khai đầy đủ.

Điều này cho thấy chính sách chưa chỉ là vấn đề kỹ thuật. Nó còn liên quan đến quyền trẻ em, quyền riêng tư, trách nhiệm doanh nghiệp và mức độ can thiệp của Nhà nước vào đời sống số.

Những nền tảng nào có thể bị ảnh hưởng?

Lệnh cấm nhắm tới các dịch vụ mạng xã hội trực tuyến. Đây là các nền tảng cho phép người dùng tạo tài khoản, chia sẻ nội dung, tương tác công khai hoặc tham gia cộng đồng trực tuyến.

Các nền tảng như TikTok, Instagram, Facebook, Snapchat và các dịch vụ tương tự có thể nằm trong phạm vi điều chỉnh. Tuy nhiên, luật không chỉ lập một danh sách cố định. Cách tiếp cận của Pháp dựa trên khái niệm về dịch vụ mạng xã hội và nền tảng trực tuyến trong khuôn khổ pháp luật châu Âu.

Một số dịch vụ có mục đích giáo dục, nghiên cứu, bách khoa thư trực tuyến, kho dữ liệu mở hoặc nền tảng chia sẻ phần mềm nguồn mở có thể không thuộc phạm vi cấm. Điểm này nhằm tránh ảnh hưởng quá rộng đến quyền tiếp cận tri thức và tài nguyên học tập của trẻ em.

Trách nhiệm chính sẽ thuộc về các nền tảng. Họ phải có biện pháp hợp lý để ngăn người dưới 15 tuổi tạo hoặc duy trì tài khoản. Đây là điểm quan trọng, vì thay vì chỉ yêu cầu phụ huynh tự kiểm soát, luật chuyển một phần trách nhiệm sang doanh nghiệp công nghệ.

Vì sao Pháp muốn siết mạng xã hội với trẻ em?

Mối lo lớn nhất là tác động của mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên. Nhiều cơ quan y tế và chuyên gia đã cảnh báo về các rủi ro như rối loạn giấc ngủ, giảm tập trung, bắt nạt trực tuyến, nội dung kích động tự hại, nội dung liên quan đến ma túy, bạo lực hoặc rối loạn ăn uống.

Mạng xã hội không chỉ là nơi xem nội dung. Nó còn là môi trường giao tiếp, so sánh xã hội và hình thành bản sắc cá nhân. Với trẻ em và thanh thiếu niên, các yếu tố này có thể tác động mạnh hơn vì não bộ, kỹ năng tự kiểm soát và khả năng đánh giá rủi ro vẫn đang phát triển.

Một vấn đề khác là thiết kế của nền tảng. Nhiều ứng dụng sử dụng thuật toán đề xuất, thông báo liên tục, video ngắn và cơ chế cuộn vô hạn để giữ người dùng ở lại lâu hơn. Với người trưởng thành, việc tự kiểm soát đã khó. Với trẻ em, điều này còn khó hơn.

Từ góc nhìn chính sách, Pháp cho rằng việc đặt ngưỡng tuổi rõ ràng có thể tạo một hàng rào bảo vệ ban đầu. Trẻ dưới 15 tuổi vẫn có thể dùng internet cho học tập và giải trí phù hợp, nhưng không được tự do tham gia mạng xã hội như người lớn.

Khó nhất là xác minh độ tuổi

Thách thức lớn nhất của lệnh cấm là xác minh tuổi người dùng. Trên thực tế, nhiều trẻ em có thể khai sai ngày sinh khi tạo tài khoản. Nếu chỉ dựa vào tự khai báo, quy định rất khó có hiệu lực.

Pháp và Liên minh châu Âu đang hướng tới các giải pháp xác minh tuổi bảo vệ quyền riêng tư. Nguyên tắc là nền tảng chỉ cần biết người dùng có đủ tuổi hay không, không nhất thiết phải biết đầy đủ danh tính của người đó.

Ủy ban châu Âu đã thúc đẩy một mô hình ứng dụng xác minh tuổi dùng chung trong EU. Giải pháp này được thiết kế để xác nhận độ tuổi mà hạn chế tối đa việc chia sẻ dữ liệu cá nhân không cần thiết.

Tuy nhiên, đây vẫn là vấn đề nhạy cảm. Nếu xác minh tuổi quá lỏng, trẻ em có thể vượt qua dễ dàng. Nếu quá chặt, người dùng có thể phải cung cấp giấy tờ tùy thân hoặc dữ liệu sinh trắc học, làm tăng lo ngại về quyền riêng tư và an toàn dữ liệu.

Pháp không phải nước duy nhất đi theo hướng này

Pháp là nước đầu tiên trong EU thông qua một lệnh cấm toàn diện đối với trẻ dưới 15 tuổi dùng mạng xã hội. Nhưng xu hướng này không chỉ có ở Pháp.

Australia đã đi xa hơn khi áp dụng quy định với người dưới 16 tuổi. Các nền tảng phải thực hiện các bước hợp lý để ngăn trẻ chưa đủ tuổi có tài khoản, nếu không có thể bị phạt nặng.

Tại châu Âu, một số nước như Tây Ban Nha, Đan Mạch và Hy Lạp cũng đã thảo luận hoặc đề xuất biện pháp hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội. Ủy ban châu Âu thì đang xây dựng cách tiếp cận chung về xác minh tuổi và bảo vệ trẻ vị thành niên theo Đạo luật Dịch vụ số.

Điều này cho thấy các quốc gia đang chuyển từ cách tiếp cận “khuyến nghị phụ huynh giám sát” sang yêu cầu nền tảng chịu trách nhiệm nhiều hơn.

Lệnh cấm nhận được sự ủng hộ từ nhiều phụ huynh và nhà hoạch định chính sách. Họ cho rằng trẻ em cần được bảo vệ trước các nền tảng được thiết kế chủ yếu cho người trưởng thành và lợi nhuận quảng cáo.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến phản đối. Một số chuyên gia cho rằng lệnh cấm theo độ tuổi là công cụ quá thô. Trẻ em có thể chuyển sang các nền tảng ít được kiểm soát hơn, dùng tài khoản của người khác hoặc tìm cách vượt qua xác minh tuổi.

Ngoài ra, mạng xã hội không chỉ có mặt tiêu cực. Với một số trẻ, đây là nơi học hỏi, giao tiếp, tìm cộng đồng hỗ trợ và bày tỏ quan điểm. Một lệnh cấm rộng có thể làm giảm cơ hội tiếp cận thông tin hoặc tham gia đời sống xã hội số.

Vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng lệnh cấm cần đi kèm các biện pháp khác. Đó là giáo dục kỹ năng số trong trường học, hỗ trợ phụ huynh, thiết kế nền tảng an toàn hơn, kiểm soát nội dung độc hại và hạn chế các tính năng gây nghiện đối với trẻ em.

Trường hợp của Pháp cho thấy bảo vệ trẻ em trên mạng không còn là vấn đề riêng của từng gia đình. Nó đang trở thành một chủ đề chính sách công ở cấp quốc gia và khu vực.

Điểm mới là trách nhiệm đang dịch chuyển. Trước đây, phụ huynh thường là người phải tự giám sát trẻ. Hiện nay, các nền tảng công nghệ cũng bị yêu cầu thiết kế hệ thống phù hợp hơn với độ tuổi người dùng.

Dù vậy, một lệnh cấm không thể thay thế hoàn toàn giáo dục số. Trẻ em vẫn cần được học cách nhận diện nội dung độc hại, bảo vệ dữ liệu cá nhân, ứng xử văn minh và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp rủi ro trực tuyến.

Với các quốc gia khác, trong đó có Việt Nam, kinh nghiệm từ Pháp cho thấy cần cân bằng ba mục tiêu: bảo vệ trẻ em, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và giữ an toàn dữ liệu cá nhân. Nếu thiếu một trong ba yếu tố này, chính sách có thể gặp khó khi triển khai.

P.T (theo Reuters và AFP)