Trong bối cảnh kinh tế thế giới chuyển mạnh sang mô hình dựa trên dữ liệu, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo, Singapore nổi lên như một trong những “phòng thí nghiệm chính sách” thành công nhất về kinh tế số. Từ một đảo quốc nhỏ bé, ít tài nguyên, Singapore đã chọn con đường xây dựng năng lực số, coi công nghệ và đổi mới sáng tạo là “tài nguyên chiến lược” để bù đắp cho hạn chế về quy mô. Việc nhìn lại mô hình phát triển kinh tế số của Singapore không chỉ giúp giải mã thành công của nước này, mà còn gợi mở nhiều hướng đi thực tế cho Việt Nam trong quá trình triển khai các chiến lược chuyển đổi số và phát triển kinh tế số quốc gia.

 

Trong khoảng ba thập kỷ, Singapore kiên trì theo đuổi tầm nhìn “Quốc đảo thông minh”, với chuỗi chiến lược kéo dài từ IT2000, Intelligent Nation 2015 đến Smart Nation và Khung hành động kinh tế số (DEFA). Điểm nhất quán trong các chương trình này là Nhà nước luôn đi trước một bước: vạch tầm nhìn, đầu tư hạ tầng, xây khung thể chế thử nghiệm, sau đó “dọn đường” cho doanh nghiệp và xã hội tham gia. Trên nền tảng đó, kinh tế số Singapore được cấu trúc quanh ba trụ cột lớn: kinh tế số (doanh nghiệp, thị trường, mô hình kinh doanh mới), xã hội số (kỹ năng, thói quen, bao trùm số) và chính phủ số (nhà nước vận hành trên nền tảng dữ liệu và dịch vụ số).

Xét về thể chế, Singapore lựa chọn cách tiếp cận “linh hoạt nhưng kỷ luật”: đặt ra khung pháp lý rõ ràng cho dữ liệu, giao dịch điện tử, bảo vệ quyền riêng tư, song song với các “sandbox” cho fintech, AI, mô hình kinh doanh mới. Các cơ quan như IMDA, GovTech không chỉ là đơn vị quản lý mà còn đóng vai “đồng sáng tạo”, cùng doanh nghiệp thử nghiệm giải pháp, xây dựng chuẩn kỹ thuật và nền tảng dùng chung. Cấu trúc thể chế này giúp chính sách vừa tạo niềm tin, vừa không bóp nghẹt đổi mới sáng tạo – một bài toán mà nhiều nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, còn đang loay hoay.

Về hạ tầng số, Singapore đầu tư theo hướng “đi trước nhu cầu”: phổ cập băng rộng tốc độ cao, phủ sóng không dây toàn quốc, triển khai sớm 5G, đồng thời phát triển mạng trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện toán đám mây và các hub tính toán AI. Đặc biệt, định danh số quốc gia (SingPass, NDI) được coi là “xương sống” cho mọi giao dịch số, từ dịch vụ công đến thương mại, tài chính, y tế. Nhờ hạ tầng đồng bộ, chi phí giao dịch giảm mạnh, niềm tin số tăng lên, tạo đất màu cho các ngành như thương mại điện tử, fintech, logistics thông minh và y tế từ xa bùng nổ, đóng góp ngày càng lớn vào GDP.

Chính phủ điện tử là mảnh ghép thể hiện rõ nhất mức độ “số hóa nhà nước” tại Singapore. Từ cổng eCitizen đầu những năm 2000, hệ thống dịch vụ công Singapore tiến hóa thành một hệ sinh thái số, nơi người dân có thể giải quyết hầu như mọi thủ tục trên vài ứng dụng như SingPass, MyInfo, LifeSG. Dữ liệu được kết nối giữa các bộ ngành, giúp giảm tối đa giấy tờ, cắt giảm thời gian, chi phí và giảm cơ hội cho nhũng nhiễu. UN xếp Singapore vào nhóm dẫn đầu thế giới về chính phủ điện tử không chỉ vì công nghệ, mà vì mức độ tích hợp và trải nghiệm người dùng – điều mà nhiều nước, trong đó có Việt Nam, vẫn đang thiếu.

Doanh nghiệp số là động lực tăng trưởng trực tiếp của kinh tế số Singapore. Thay vì chỉ khẩu hiệu “khuyến khích chuyển đổi số”, Singapore xây các chương trình rất cụ thể: SMEs Go Digital để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa lựa chọn giải pháp phù hợp; Open Innovation Platform để kết nối bài toán thực tế với cộng đồng startup; Digital Leaders Programme để đào tạo lãnh đạo doanh nghiệp về chiến lược số. Các chính sách tài trợ, tư vấn, kết nối thị trường được thiết kế như “gói dịch vụ trọn bộ”, giúp doanh nghiệp không bị lạc giữa rừng khái niệm công nghệ. Nhờ đó, tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số đạt mức rất cao, trong khi nhiều nước trong khu vực vẫn dừng ở mức thử nghiệm phân tán.

Song song, Singapore xây dựng chiến lược nhân lực số có chiều sâu. Các chương trình như SkillsFuture, TechSkills Accelerator tập trung vào đào tạo kỹ năng số cơ bản cho toàn dân và kỹ năng chuyên sâu cho lực lượng công nghệ. Tư duy “học suốt đời” được thể chế hóa bằng các khoản tín dụng đào tạo cá nhân, giúp người lao động liên tục cập nhật kỹ năng mới. Đến nay, lao động công nghệ chiếm tỷ lệ đáng kể trong lực lượng lao động, tạo nền tảng tri thức cho kinh tế số, đồng thời giảm rủi ro “bị bỏ lại phía sau” khi công nghệ thay đổi nhanh.

Từ tổng thể đó, có thể khái quát mô hình kinh tế số Singapore qua ba đặc trưng: Nhà nước kiến tạo chủ động, hạ tầng số và dữ liệu là nền tảng, con người là trung tâm. Chính phủ không làm thay doanh nghiệp, nhưng chủ động tạo hệ sinh thái, đưa ra tín hiệu thị trường, đặt ra tiêu chuẩn và dẫn dắt qua các dự án công. Hạ tầng số được xây như “hàng hóa công” cho toàn xã hội, còn người dân và doanh nghiệp được trao công cụ, động lực và niềm tin để tham gia vào nền kinh tế mới.

Đặt bên cạnh Singapore, Việt Nam có điểm xuất phát khác hẳn về quy mô, thể chế và nguồn lực. Chúng ta đã ban hành nhiều chiến lược về chuyển đổi số, kinh tế số, chính phủ số; hạ tầng viễn thông và tỷ lệ người dùng Internet thuộc nhóm cao trong khu vực; hệ sinh thái startup công nghệ đang hình thành. Tuy vậy, còn nhiều hạn chế: chênh lệch hạ tầng giữa đô thị – nông thôn, năng lực số của doanh nghiệp nhỏ và vừa còn yếu, dữ liệu nhà nước phân tán, nhân lực số chất lượng cao thiếu hụt, cơ chế phối hợp chính sách còn cứng nhắc. Chính vì vậy, “bài học Singapore” không thể hiểu là sao chép mô hình, mà là gợi ý để thiết kế con đường riêng phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Từ kinh nghiệm Singapore, có thể rút ra một số định hướng cho Việt Nam. Thứ nhất, cần nâng vai trò của Nhà nước từ “quản lý” sang “kiến tạo hệ sinh thái số”: xây khung pháp lý linh hoạt hơn cho dữ liệu, sandbox cho các mô hình mới; đồng thời nâng cao năng lực điều phối liên ngành về chuyển đổi số. Thứ hai, phải xem hạ tầng số là hạ tầng thiết yếu, đầu tư đồng bộ mạng, trung tâm dữ liệu, nền tảng điện toán đám mây và định danh số, bảo đảm người dân và doanh nghiệp ở mọi vùng miền đều có cơ hội tham gia kinh tế số. Thứ ba, chính phủ số cần đi trước, không chỉ số hóa thủ tục mà phải tái thiết kế quy trình dựa trên dữ liệu, xây các nền tảng dùng chung và tạo trải nghiệm thuận tiện thực sự cho người dân, doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực nhỏ và vừa vốn chiếm đa số ở Việt Nam, chính sách hỗ trợ cần cụ thể hơn, tránh tình trạng “nói nhiều, làm ít”. Có thể học Singapore ở cách thiết kế các chương trình có tính “cầm tay chỉ việc”: có bộ giải pháp mẫu theo ngành, gói hỗ trợ tài chính gắn với tiêu chí kết quả, mạng lưới tư vấn độc lập giúp doanh nghiệp lựa chọn công nghệ. Đồng thời, cần khuyến khích hình thành các nền tảng số “Make in Vietnam” đủ năng lực phục vụ số hóa cho hàng trăm nghìn doanh nghiệp, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào nền tảng nước ngoài.

Về nhân lực, Việt Nam cần song song làm hai việc: mở rộng đào tạo kỹ năng số cơ bản cho toàn dân, và đầu tư trọng điểm cho lực lượng tinh hoa trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, phân tích dữ liệu, thiết kế sản phẩm số. Hệ thống giáo dục, từ phổ thông đến đại học, cần coi năng lực số là năng lực nền tảng; đồng thời, các chương trình đào tạo lại, nâng kỹ năng cho người lao động trung niên cần được coi là chính sách an sinh – việc làm trong kỷ nguyên số, chứ không chỉ là sáng kiến tự phát.

Cuối cùng, hợp tác quốc tế về kinh tế số là một trụ cột Việt Nam có thể tận dụng tốt hơn. Singapore thành công nhờ trở thành điểm trung chuyển dữ liệu, vốn và công nghệ của khu vực, dựa trên cam kết về tiêu chuẩn cao, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu. Việt Nam có thể chọn cách đi tương tự nhưng theo quy mô phù hợp hơn: tham gia sâu vào các khung hợp tác số ASEAN, xây dựng “cảng số” cho một số lĩnh vực có thế mạnh như sản xuất, logistics, dịch vụ số xuyên biên giới; đồng thời, thu hút các tập đoàn công nghệ đặt trung tâm R&D, trung tâm dịch vụ tại Việt Nam.

Tóm lại, kinh tế số Singapore là một minh chứng cho thấy một quốc gia nhỏ vẫn có thể bứt phá nếu biết chọn đúng chiến lược: coi thể chế, hạ tầng và con người là ba trụ cột, và triển khai nhất quán trong nhiều thập kỷ. Việt Nam đang ở thời điểm quan trọng để đưa kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng mới. Những kinh nghiệm từ Singapore – nếu được chắt lọc, điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện trong nước – có thể trở thành nguồn tham khảo quý, giúp chúng ta tránh được những thử – sai tốn kém và rút ngắn con đường đi tới một nền kinh tế số bao trùm, cạnh tranh và bền vững hơn trong tương lai.

P.T (tổng hợp)