Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, việc nâng cao dân trí và bồi dưỡng tri thức khoa học, công nghệ cho người dân, doanh nghiệp trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan nghiên cứu mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội, nhằm xây dựng nền kinh tế tri thức và đội ngũ lao động thích ứng với kỷ nguyên số.

Tuy nhiên, quá trình triển khai công tác phổ biến kiến thức và chuyển giao công nghệ vẫn gặp nhiều hạn chế về nguồn lực và phương thức thực hiện. Mặc dù Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là một trong những đột phá chiến lược, song ngân sách nhà nước chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu phát triển trong mọi lĩnh vực. Vì vậy, việc huy động nguồn lực xã hội hóa trở thành giải pháp tất yếu để gia tăng tiềm lực tài chính, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Theo Tiến sĩ Lê Công Lương, Trưởng ban Khoa học và Hợp tác quốc tế (Liên hiệp Hội Việt Nam), cần tăng cường hỗ trợ các tổ chức khoa học – công nghệ ngoài công lập, khuyến khích xã hội hóa trong công tác truyền thông, phổ biến kiến thức. Giai đoạn 2021–2024, hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam đã tổ chức 148 hội nghị khoa học, 364 hội thảo, 148 chiến dịch truyền thông, triển khai nhiều mô hình phổ biến tri thức tại cộng đồng, góp phần lan tỏa kiến thức khoa học vào đời sống. Tuy vậy, hoạt động này vẫn thiếu đồng bộ, nội dung còn đơn điệu, chưa khai thác tốt công nghệ số, và nguồn kinh phí hạn chế khiến việc kết nối đội ngũ trí thức với nhu cầu xã hội còn yếu.

Phó Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, ở nhiều lĩnh vực, nhất là nông nghiệp và chăn nuôi, việc ứng dụng và chuyển giao công nghệ vẫn cục bộ và thiếu gắn kết giữa viện – trường – doanh nghiệp. Sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, dễ tổn thương bởi thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu. Tại vùng sâu, vùng xa, nhận thức khoa học của người dân còn thấp, dẫn đến khó tiếp nhận các tiến bộ kỹ thuật. Các mô hình chuyển giao chậm, hiệu quả chưa cao, gây lãng phí nguồn lực và khó nhân rộng.

Để khắc phục, theo Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam), cần xây dựng hệ sinh thái kết nối khoa học – công nghệ toàn diện và bền vững. Trọng tâm là nền tảng số thông minh, đóng vai trò trung tâm kết nối cung – cầu công nghệ giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân. Bên cạnh đó, Liên hiệp Hội Việt Nam nên thành lập các trung tâm đổi mới sáng tạo tại các vùng kinh tế trọng điểm như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng. Các trung tâm này vừa là không gian giao lưu – ươm tạo ý tưởng, vừa cung cấp dịch vụ hỗ trợ toàn diện như tư vấn, thử nghiệm công nghệ, đào tạo và chuyển giao kết quả nghiên cứu.

Đặc biệt, cần triển khai chương trình “Đại sứ công nghệ”, tập hợp đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm trong cả học thuật và doanh nghiệp, nhằm lan tỏa tri thức, kết nối nghiên cứu với thực tiễn sản xuất. Song song, phải đổi mới nội dung phổ biến kiến thức, chuyển từ mô hình truyền đạt một chiều sang tương tác theo nhu cầu thực tế. Chẳng hạn, với doanh nghiệp nông sản, nên tập trung vào công nghệ bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc; còn với ngành cơ khí, cần đẩy mạnh phổ biến kiến thức về tự động hóa, robot và quản lý chuỗi cung ứng.

Bước vào giai đoạn mới – giai đoạn tinh gọn, sáng tạo và chuyển đổi số toàn diện, Liên hiệp Hội Việt Nam cùng đội ngũ trí thức cần chuyển trọng tâm từ “tuyên truyền” sang “kiến tạo hệ sinh thái tri thức”. Điều này đòi hỏi thay đổi cách làm, hướng mạnh về nhu cầu thực tế của xã hội và xu thế phát triển của kỷ nguyên dữ liệu – trí tuệ nhân tạo.

Giải pháp then chốt là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong phổ biến kiến thức, tận dụng các nền tảng mạng xã hội như YouTube, Zalo, Facebook, TikTok… để lan tỏa tri thức nhanh, rộng và hiệu quả. Đồng thời, cần số hóa cơ sở dữ liệu về phổ biến kiến thức, xây dựng hệ thống quản lý và chia sẻ thông tin tập trung, làm nền tảng cho việc kết nối, giám sát và đánh giá hiệu quả truyền thông khoa học.

Khi các tổ chức, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia vào mạng lưới này, một hệ sinh thái tri thức mở và liên thông sẽ được hình thành – nơi khoa học trở thành động lực trực tiếp của đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế – xã hội.

Như vậy, trong thời kỳ chuyển đổi số, phổ biến kiến thức khoa học – công nghệ không chỉ là nhiệm vụ hỗ trợ mà là một phần cốt lõi của chiến lược phát triển quốc gia số. Khi tri thức được lan tỏa đến từng người dân, từng doanh nghiệp, nó sẽ tạo ra năng lượng mới cho sáng tạo, năng suất và hội nhập quốc tế, đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu xây dựng nền kinh tế tri thức và xã hội học tập hiện đại.

A.T (tổng hợp)