Giữa căng thẳng thương mại Mỹ-Trung, Bắc Kinh đang đẩy mạnh chiến lược tự chủ trí tuệ nhân tạo (AI) như một trụ cột an ninh quốc gia và tăng trưởng kinh tế. Dù thiếu chip cao cấp từ Nvidia do lệnh cấm xuất khẩu, Trung Quốc vẫn đạt tiến bộ đáng kể nhờ cách tiếp cận "số lượng bù chất lượng" qua cụm chip Huawei và lợi thế năng lượng tái tạo giá rẻ.

Theo báo cáo từ RAND Corporation năm 2025, chiến lược này không chỉ giúp các mô hình AI nội địa như Qwen hay DeepSeek cạnh tranh với GPT mà còn xây dựng hệ sinh thái độc lập, với đầu tư công đạt 100 tỷ USD chỉ trong năm nay. Wendy Chang từ Viện MERICS nhấn mạnh trên CNBC: "AI là công nghệ chiến lược, và Trung Quốc coi tự cung tự cấp là chìa khóa để tránh rủi ro địa chính trị". Đến cuối 2025, các cụm trung tâm dữ liệu khổng lồ ở Nội Mông và Cam Túc đang vận hành, đánh dấu bước ngoặt từ phụ thuộc công nghệ sang dẫn dắt đổi mới.

Nvidia thống trị thị trường GPU AI với Blackwell GB200, nhưng lệnh kiểm soát xuất khẩu Mỹ từ 2022 đã chặn đường cung cấp, buộc Trung Quốc chuyển hướng sang sản phẩm nội địa. Huawei nổi lên như "đội tuyển quốc gia" với dòng Ascend, đặc biệt Ascend 910C ra mắt đầu 2025, đạt hiệu suất 60% so với Nvidia A100 nhưng vượt trội ở khả năng mở rộng quy mô. Thay vì cạnh tranh chip đơn lẻ – nơi SMIC chỉ sản xuất ở node 7nm, kém TSMC 3nm – Huawei áp dụng mô hình cụm lớn, liên kết hàng trăm chip qua kết nối tốc độ cao như HCCS (Huawei Cloud Computing Stack).

Sản phẩm tiêu biểu là CloudMatrix 384, ra mắt tháng 4/2025, tích hợp 384 chip Ascend 910C trên 16 rack, cung cấp 300 PFLOPs tính toán BF16 – gấp đôi GB200 NVL72 của Nvidia (141 PFLOPs với 72 GPU). Theo SemiAnalysis, hệ thống Huawei vượt Nvidia ở benchmark MLPerf về huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn, nhờ thuật toán tối ưu hóa dữ liệu quang học giảm độ trễ 30%. Nhậm Chính Phi, nhà sáng lập Huawei, chia sẻ trên People's Daily tháng 6/2025: "Chúng tôi dùng toán học để bù đắp vật lý, cụm điện toán thay thế Định luật Moore, đạt kết quả thực tiễn dù chip đơn còn hạn chế". Đến nay, hơn 50 trung tâm dữ liệu lớn như của Alibaba và Baidu đã triển khai CloudMatrix, hỗ trợ huấn luyện mô hình 1 nghìn tỷ tham số chỉ trong 2 tuần, theo roadmap Ascend 2025-2027.

Chiến lược này còn được chính phủ hậu thuẫn qua ưu tiên chip nội địa với trợ cấp R&D lên 20 tỷ USD, giúp Huawei vượt qua 80% rào cản công nghệ Mỹ. Kết quả là, Trung Quốc đã ra mắt 10 mô hình AI lớn nội địa năm nay, từ Ernie 4.0 của Baidu đến GLM-5 của Zhipu, cạnh tranh trực tiếp với Llama 3.

Nhược điểm lớn của cụm chip Huawei là tiêu thụ điện cao: CloudMatrix 384 cần 560 kW, gấp 4 lần GB200 (145 kW), theo TechPowerUp. Tuy nhiên, Trung Quốc bù đắp bằng nguồn năng lượng dồi dào và giá rẻ, với sản lượng tái tạo đạt 40% tổng điện quốc gia năm 2025 – cao nhất thế giới. Các trang trại mặt trời ở Tân Cương và gió ngoài khơi Quảng Đông cung cấp 10.000 TWh/năm, kết hợp hạt nhân mở rộng 20 lò mới, giúp chi phí điện công nghiệp chỉ 0,08 USD/kWh – rẻ hơn 50% so với Mỹ.

Đầu tháng 11/2025, chính quyền địa phương ở Cam Túc, Quý Châu và Nội Mông công bố trợ cấp 50% cho trung tâm dữ liệu dùng chip nội địa, giảm giá xuống 0,056 USD/kWh – thấp kỷ lục toàn cầu. Financial Times dẫn lời chuyên gia: "Điều này biến Trung Quốc thành 'Saudi Arabia của AI', nơi chi phí vận hành cụm lớn chỉ bằng 60% đối thủ". Ví dụ, data center Ulanqab của Tencent tiết kiệm 30% hóa đơn điện nhờ trợ cấp, cho phép mở rộng 1 triệu GPU Ascend mà không tăng giá thành. Theo Counterpoint Research, lợi thế này giúp Bắc Kinh xây dựng 200 data center mới đến 2030, vượt Mỹ về công suất AI tổng thể.

Dù tiến bộ, chuỗi cung ứng chip vẫn là điểm nghẽn: SMIC phụ thuộc DUV thay vì EUV từ ASML, dẫn đến năng suất thấp 20-30%. Hanna Dohmen từ CSET cảnh báo: "Trung Quốc khó sản xuất đủ chip để bù khoảng cách, khi Nvidia tăng hiệu suất gấp đôi mỗi năm". Để khắc phục, Huawei đầu tư 15 tỷ USD vào R&D Thượng Hải, tuyển mộ chuyên gia từ TSMC và ASML, hợp tác SiCarrier phát triển DUV immersion – bước đầu tiên hướng tới EUV nội địa. Nikkei Asia dự báo, đến 2027, Huawei sẽ đạt 50% tự chủ công cụ, giảm phụ thuộc nước ngoài.

Chiến lược cụm chip Huawei kết hợp năng lượng giá rẻ đang biến thách thức thành lợi thế, giúp Trung Quốc thu hẹp khoảng cách AI với Mỹ chỉ trong 18 tháng. Dù rào cản công nghệ tồn tại, sự kiên định này hứa hẹn một hệ sinh thái AI độc lập, thúc đẩy tăng trưởng 15% GDP từ công nghệ đến 2030. Tương lai phụ thuộc vào hợp tác quốc tế và đổi mới bền vững, nhưng rõ ràng, Bắc Kinh đã sẵn sàng dẫn dắt kỷ nguyên AI tiếp theo. Các doanh nghiệp toàn cầu cần theo dõi chặt chẽ để điều chỉnh chiến lược cung ứng.

P.T (NASTIS), theo CNBCvà Reuters, 7/11/2025