Siêu trí tuệ nhân tạo (Artificial Superintelligence - ASI) là giai đoạn mà trí tuệ máy vượt xa con người về mọi mặt. Eric Schmidt, cựu CEO Google, cảnh báo: thế giới chưa hề chuẩn bị để đối mặt với bước tiến này. Không còn là giả tưởng, ASI đang tiến gần hơn bao giờ hết và có thể thay đổi toàn diện xã hội, kinh tế, an ninh toàn cầu.

Trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), ngang bằng trí tuệ con người, được dự đoán sẽ xuất hiện vào khoảng 2028–2030. ASI – siêu trí tuệ – có thể chỉ đến sau đó 1–2 năm, tức vào khoảng 2031. ASI có khả năng tự viết mã, tối ưu hóa thuật toán, và giải quyết những vấn đề phức tạp nhất mà con người phải mất hàng thập kỷ nghiên cứu. Theo Future of Humanity Institute (2024), ASI có thể vượt trội tất cả chuyên gia trong mọi ngành từ toán học, vật lý, đến y tế chỉ trong vòng 10 năm tới.

Schmidt dự báo AI sẽ khiến phần lớn công việc lập trình trở nên lỗi thời trong vòng 1 năm tới. AlphaCode của DeepMind đã đánh bại các lập trình viên chuyên nghiệp trong nhiều cuộc thi. Không chỉ dừng ở lập trình, McKinsey (2025) cảnh báo 30% công việc trí tuệ (khoa học, phân tích dữ liệu, sáng tác nghệ thuật...) sẽ bị thay thế. Trong vòng 3–5 năm, AI có thể đạt tầm chuyên gia trong nhiều lĩnh vực, khiến vai trò của con người giảm mạnh, đặc biệt ở các nền kinh tế phụ thuộc vào lao động trí tuệ như Mỹ.

Schmidt cùng Wang và Hendrycks đưa ra khái niệm MAIM - "Răn đe bằng rủi ro AI", tương tự MAD thời Chiến tranh Lạnh. Ý tưởng là các quốc gia buộc phải ngăn đối thủ đạt được ASI trước, thậm chí bằng phá hoại vật lý.

Mỹ đang đầu tư 500 tỷ USD vào dự án Stargate. Trung Quốc cũng tăng tốc xây dựng siêu máy tính AI. RAND (2025) cảnh báo: nếu ASI rơi vào tay quốc gia không kiểm soát nổi nó, hậu quả có thể là vũ khí tự động, rối loạn kinh tế, hoặc độc quyền quyền lực toàn cầu.

Schmidt cảnh báo luật pháp và xã hội đi sau công nghệ quá xa. Hiện chưa có hiệp ước quốc tế nào ràng buộc về phát triển ASI. Các hội nghị như Bletchley 2023 hay Thượng đỉnh AI 2024 mới dừng ở cam kết. Ngoài ra, việc phát triển ASI chủ yếu nằm trong tay các công ty tư nhân như OpenAI, xAI, khiến nguy cơ xung đột lợi ích và thiếu minh bạch ngày càng tăng.

Schmidt nêu ra hai kịch bản: ASI giúp giải quyết các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, chữa ung thư, giảm 50% khí thải CO₂ vào 2050 (dự đoán của DeepMind); và khủng hoảng đạo đức và địa chính trị nếu mất kiểm soát, bao gồm tấn công mạng, vũ khí sinh học do ASI thiết kế. Schmidt cho rằng rủi ro không nằm ở bản thân ASI mà ở sự chậm trễ trong chuẩn bị của con người. Schmidt kêu gọi thế giới lập một “Hiệp ước Toàn cầu về ASI”, giống như hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân, để đặt ra chuẩn mực chung, ngăn thảm họa và chia sẻ lợi ích công bằng.

ASI có thể đến vào 2031. Nếu được kiểm soát đúng, nó là đòn bẩy phát triển vĩ đại nhất trong lịch sử. Nếu buông lỏng, nó có thể là hiểm họa lớn nhất. Câu hỏi không phải là "nó có xảy ra không", mà là "khi nào". Và nhân loại cần chuẩn bị ngay từ bây giờ.

P.T (NASTIS)

Tài liệu tham khảo

• McKinsey & Company. (2025). The Future of Work in an AI-Driven World.
• RAND Corporation. (2025). Geopolitical Risks of Artificial Superintelligence.
• Future of Humanity Institute. (2024). The Path to ASI: Opportunities and Risks.
• The New York Times. (2025, June). The Race for AI Supremacy: Ethical Concerns.