Chiều 10/12, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo (AI), với 429/434 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 90,70%. Với việc thông qua này, Việt Nam trở thành một trong số ít quốc gia có khung pháp lý toàn diện về AI.

Quốc hội biểu quết thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo

Quốc hội đã khẳng định sự đồng thuận mạnh mẽ đối với sự cần thiết ban hành Luật AI, đạo luật được đánh giá mang tính bước ngoặt, tạo hành lang pháp lý tiên phong giúp Việt Nam bắt kịp xu thế phát triển AI toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.

Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ ngày 1/3/2026. Đây là lần đầu tiên Việt Nam xây dựng và ban hành một đạo luật riêng về AI. Luật gồm 35 điều, được thiết kế theo hướng "quản lý để phát triển", bảo đảm cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phù hợp với thông lệ quốc tế và hỗ trợ Việt Nam chủ động hội nhập với các chuẩn mực công nghệ mới. Luật xác định con người là trung tâm, quy định AI phục vụ con người, không thay thế con người và phải có sự giám sát của con người trong các quyết định quan trọng.

Luật đặt nền tảng cho tự chủ AI, từ hạ tầng tính toán đến dữ liệu và năng lực nghiên cứu, giúp Việt Nam xây dựng lực lượng AI đủ mạnh để cạnh tranh quốc tế; cho phép Nhà nước đầu tư vào trung tâm tính toán AI quốc gia và xây dựng hệ thống dữ liệu mở có kiểm soát. Những định hướng này được kỳ vọng sẽ giảm chi phí tính toán, gỡ bỏ rào cản gia nhập thị trường và thúc đẩy một hệ sinh thái AI cạnh tranh, minh bạch hơn.

Luật cũng tạo ra các quy định để thúc đẩy phát triển AI, như: Thành lập Quỹ Phát triển AI quốc gia, triển khai cơ chế AI Voucher để hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng AI, và thiết lập sandbox thử nghiệm có kiểm soát cho các giải pháp AI nhạy cảm. Đây là những công cụ quan trọng giúp giảm rủi ro, hạ thấp chi phí thử nghiệm và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt là startup công nghệ cao thử nghiệm những ứng dụng AI nhạy cảm trong môi trường được miễn trừ một số trách nhiệm pháp lý nhất định. Luật cũng tiếp cận xử lý các vấn đề mới nổi, như nội dung do AI sinh ra, đạo đức thuật toán và trách nhiệm của các nền tảng cung cấp dịch vụ AI xuyên biên giới, qua đó mở đường để Việt Nam hội nhập sâu hơn với các chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn giữ vững chủ quyền số.

Trước khi tiến hành biểu quyết, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng báo cáo Quốc hội về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo. Bộ trưởng khẳng định, AI là lĩnh vực mới và gần đây có sự phát triển rất nhanh, tác động ở tầng sâu đến kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và phương thức quản trị quốc gia. Việc Việt Nam sớm ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo là cần thiết, để tạo khuôn khổ pháp lý cho phát triển bền vững, bảo đảm chủ động nắm bắt cơ hội, cũng như quản trị rủi ro.

Theo Bộ trưởng, trong quá trình xây dựng, Chính phủ đã nghiên cứu kỹ kinh nghiệm quốc tế, trong đó châu Âu (quản lý chặt, tập trung vào an toàn); Nhật Bản (chủ yếu phát triển), Hàn Quốc (có cả an toàn và phát triển nhưng phần an toàn là khá nhẹ). "Việt Nam chọn cách tiếp cận kết hợp có chọn lọc, bảo đảm hài hòa cả an toàn và phát triển. An toàn thì cao hơn mức cơ bản của Hàn Quốc nhưng nhẹ hơn và ít thủ tục hơn của châu Âu, phát triển thì mạnh mẽ như của Nhật Bản. Đây là mô hình phù hợp với điều kiện Việt Nam", Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng báo cáo về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo

Giải trình về một số nội dung lớn, Bộ trưởng cho biết, về cấu trúc luật, dự thảo là luật khung ngắn gọn quy định nguyên tắc và khuôn khổ quản lý nhà nước đối với AI. Những nội dung kỹ thuật sẽ được quy định tại nghị định của Chính phủ. Đây là cách tiếp cận phù hợp với lĩnh vực công nghệ có tốc độ phát triển nhanh.

Về mô hình AI, luật không điều chỉnh mô hình bởi mô hình là sáng tạo nội bộ của doanh nghiệp. Luật chỉ điều chỉnh đầu ra và hành vi sử dụng AI, cũng như rủi ro AI gây ra đối với xã hội. Đây là thông lệ quốc tế bảo đảm không cản trở đổi mới sáng tạo. Về quản lý theo mức độ rủi ro, dự thảo luật đã giảm từ 4 xuống 3 mức: Rủi ro thấp, trung bình và cao, kèm theo một điều về các hành vi bị cấm bảo đảm phân tầng quản lý rõ ràng và minh bạch. Giải trình về kiểm tra hệ thống AI rủi ro cao, Bộ trưởng khẳng định dự thảo luật quy định nghĩa vụ tối thiểu trước khi triển khai; doanh nghiệp phải tự chuẩn bị hồ sơ đánh giá an toàn nhưng không phải xin phép. Hồ sơ sẽ phải xuất trình khi cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm.

Đối với quy định về thúc đẩy phát triển và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực AI, dự thảo luật đưa ra các chính sách thúc đẩy phát triển chuyển giao bao gồm: Phát triển hạ tầng trí tuệ nhân tạo, mở rộng tiếp cận dữ liệu dùng chung, hỗ trợ thử nghiệm mô hình mới, ưu đãi cho doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo, phát triển nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Các chính sách này nhằm hình thành hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo tự chủ, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

A.P (tổng hợp)