Bí kỳ nam (Hydnophytum formicarum Jack.) là một loài thực vật đặc hữu, phân bố chủ yếu ở các khu vực Tây Nguyên và đảo Phú Quốc của Việt Nam. Từ lâu, loài cây này đã chiếm một vị trí quan trọng trong kho tàng y học cổ truyền dân tộc.

Theo kinh nghiệm dân gian, Bí kỳ nam được xem là một vị thuốc quý với nhiều công dụng đa dạng. Nó được sử dụng phổ biến trong các bài thuốc để điều trị các bệnh về xương khớp như viêm khớp, đau nhức, các bệnh lý về gan và các vấn đề liên quan đến đường ruột.

Không chỉ dừng lại ở y học cổ truyền, các nghiên cứu khoa học hiện đại cũng đã bắt đầu làm sáng tỏ những tiềm năng dược lý của Bí kỳ nam. Nhiều công trình đã chỉ ra rằng các chiết xuất từ loài cây này có hoạt tính kháng khuẩn, chống viêm mạnh mẽ và có tác dụng hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Những phát hiện này cho thấy Bí kỳ nam là một nguồn dược liệu vô cùng tiềm năng, chứa đựng nhiều hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học cao, mở ra hướng đi mới cho việc phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe và thuốc chữa bệnh từ thiên nhiên.

Cây Bí kỳ nam được thu hái tại huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng vào tháng 7/2022. Mẫu vật (OU-A03) được lưu trữ tại Khoa Công nghệ Sinh học, Trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh.

1.0 kg bột Bí kỳ nam khô được chiết bằng phương pháp Soxhlet với dung môi chloroform để thu được 67 g cao chiết. Cao chloroform sau đó được tiến hành phân lập bằng sắc ký cột trên silica gel và Sephadex LH-20, sử dụng các hệ dung môi có độ phân cực tăng dần (chloroform, ethyl acetate, methanol) để thu được các hợp chất tinh khiết.

Cấu trúc của các hợp chất được làm sáng tỏ bằng các phương pháp phổ hiện đại, chủ yếu là phổ cộng hưởng từ hạt nhân ¹H-NMR và ¹³C-NMR trên máy Bruker Avance 500 MHz.

Từ cao chloroform của cây Bí kỳ nam, quá trình phân lập đã thu được ba hợp chất tinh khiết dạng chất rắn màu vàng. Dựa trên việc phân tích và giải phổ NMR, kết hợp so sánh với các dữ liệu đã được công bố, nghiên cứu đã xác định thành công cấu trúc của chúng. Ba hợp chất được tinh sạch và xác định cấu trúc bao gồm luteolin (1), quercetin (2) và quercitrin (3).

Đây là ba hợp chất thuộc nhóm flavonoid, một nhóm hợp chất tự nhiên nổi tiếng với nhiều hoạt tính sinh học giá trị. Việc phân lập và nhận dạng thành công ba flavonoid này từ cây Bí kỳ nam là một thành quả quan trọng, đóng góp bằng chứng khoa học vững chắc về thành phần hóa học của loài dược liệu này.

Như vậy, nghiên cứu đã phân lập và xác định thành công cấu trúc của ba hợp chất flavonoid, bao gồm luteolin (1), quercetin (2), và quercitrin (3) từ cao chloroform của cây Bí kỳ nam. Phát hiện này không chỉ làm phong phú thêm dữ liệu khoa học về loài Hydnophytum formicarum Jack. mà còn góp phần giải thích cơ sở khoa học cho các công dụng chữa bệnh của nó trong y học cổ truyền. Các hợp chất flavonoid như luteolin và quercetin vốn đã được chứng minh có hoạt tính kháng viêm, chống oxy hóa, bảo vệ gan, và tiềm năng chống ung thư. Do đó, sự hiện diện của chúng trong cây Bí kỳ nam củng cố thêm giá trị của loài dược liệu này và mở ra tiềm năng ứng dụng trong ngành dược phẩm trong tương lai.

P.T.T (NASTIS)