Tại buổi gặp mặt thân mật với đại diện các cán bộ hưu trí ngành khoa học công nghệ và bưu chính viễn thông, diễn ra chiều 23/8 tại Thành phố Hồ Chí Minh,  Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ: Việt Nam đang bước vào giai đoạn Đổi Mới lần thứ hai - một hành trình hướng đến sự giàu mạnh, hùng cường và thịnh vượng. Trong chặng đường này, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN,ĐMST&CĐS) sẽ trở thành động lực đột phá cho phát triển đất nước. Thời khắc lịch sử đã đến với KHCN,ĐMST&CĐS.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng và đại diện các cán bộ hưu trí ngành khoa học công nghệ và bưu chính viễn thông khu vực phía Nam.

Sự kiện không chỉ là lời tri ân sâu sắc tới những thế hệ đã góp phần đặt nền móng cho ngành, mà còn là dịp để Bộ trưởng bày tỏ tầm nhìn và sứ mệnh mới của Bộ Khoa học và Công nghệ sau khi hợp nhất. Trong không khí trang nghiêm và xúc động của buổi gặp mặt, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng bày tỏ niềm vui khi được hội ngộ cùng nhiều cán bộ lão thành, những người từng giữ trọng trách trong ngành bưu chính viễn thông, khoa học công nghệ, báo chí và xuất bản, đã có những đóng góp to lớn cho sự phát triển của đất nước. Bộ trưởng chia sẻ sự xúc động sâu sắc khi được gặp lại những người thầy, người đồng nghiệp đáng kính, những chứng nhân sống của các bước ngoặt phát triển ngành qua nhiều thời kỳ.

Phát biểu tại buổi gặp mặt, Bộ trưởng ôn lại lịch sử, một số thành tựu lớn ngành đạt được trong hành trình 80 năm. Ngày 15/8/1945, Bác Hồ ký quyết định thành lập Ban Giao thông chuyên môn và từ đó trở thành ngày truyền thống ngành bưu điện. Vai trò của ngành từng được Bác dạy "Thông tin liên lạc là dây thần kinh, là mạch máu con người" khi thăm Đoàn Sóng điện, Bộ đội Thông tin liên lạc năm 1966. Lịch sử ngành có lúc đứng riêng hoặc chung với ngành khác như Nha Bưu điện và Vô tuyến thuộc Bộ Giao thông Công chính, Tổng cục Bưu điện trực thuộc Chính phủ; Tổng cục Bưu điện thuộc Bộ Giao thông Bưu điện... Năm 2002, Bộ Bưu chính Viễn thông ra đời và từ 2007 nhập với khối báo chí và xuất bản thành lập Bộ Thông tin và Truyền thông. Đến 1/3/2025, báo chí và xuất bản tách ra, lĩnh vực bưu chính viễn thông nhập với Bộ KH&CN.

Bộ trưởng nguyễn Mạnh Hùng phát biểu tại buổi gặp mặt

Trong khi đó, năm 1959, Ủy ban Khoa học Nhà nước được thành lập, đến năm 1993 đổi thành Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường và chính thức có tên Bộ KH&CN năm 2002 khi lĩnh vực môi trường tách ra. Từ 2014, ngày 18/5 hằng năm được chọn là Ngày KH&CN Việt Nam, gắn với phát biểu của Bác Hồ tại Đại hội Hội Phổ biến Khoa học Kỹ thuật lần thứ nhất năm 1963: "Khoa học phải từ sản xuất mà ra, rồi trở lại phục vụ sản xuất", tức phải bám vào thực tiễn. Bộ trưởng cho rằng, trong hành trình 80 năm, hai ngành đều chung một cội nguồn, cùng chia sẻ niềm tự hào và cả mất mát khi hơn 12.000 cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trong chiến tranh.

Theo Bộ trưởng, nếu kể đủ ngành sẽ bao gồm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, bưu chính viễn thông, công nghệ công nghiệp số, chuyển đổi số, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng, năng lượng nguyên tử. Đây đều là những ngành hạ tầng quan trọng trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên tri thức. Điểm lại một số thành tựu của ngành, Bộ trưởng nhận định trong bốn thập kỷ đổi mới, khoa học công nghệ và bưu chính viễn thông đã tạo nên những bước ngoặt quan trọng cho đất nước. Đầu tiên, Khoa học nông nghiệp là một trong những lĩnh vực thành công thuyết phục nhất, góp phần đưa Việt Nam từ một nước thiếu lương thực thành cường quốc về xuất khẩu nông sản, như gạo, cà phê, hồ tiêu.

Về công nghệ, Việt Nam đã chuyển từ nhập khẩu công nghệ thuần tuý sang từng bước làm chủ nhiều lĩnh vực công nghệ then chốt, đặc biệt trong xây dựng hạ tầng (đường xá, nhà máy thuỷ điện, giàn khoan, đường dây 500KV...), y sinh (giống lúa, vaccine), cơ khí, vật liệu, công nghiệp quốc phòng, đánh dấu một bước trưởng thành vượt bậc của ngành công nghệ quốc gia, khẳng định năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo của người Việt Nam trong hành trình đổi mới và phát triển.

Về đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ tại Việt Nam đã được hình thành nhanh chóng, lan toả mạnh mẽ, với hàng ngàn doanh nghiệp ĐMST và nhiều sản phẩm vươn ra thị trường toàn cầu. Đã hình thành các khu công nghệ cao quốc gia tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng. Việt Nam thuộc top cao thế giới về năng lực ĐMST. Xếp hạng42  về Chỉ số ĐMST toàn cầu. Và đặc biệt, viễn thông và công nghệ số phát triển nhanh chóng. Ngành Bưu điện đi đầu Đổi mới thông qua số hoá và hiện đại hoá thành công mạng viễn thông Việt Nam. Năm 1993 - điện thoại di động và năm 1997 - Internet vào Việt Nam, năm 2008 - phóng vệ tinh viễn thông, đều rất sớm. Việt Nam là nước thuộc nhóm cao thế giới về vùng phủ và sự phổ cập của điện thoại di động và Internet.

Từ năm 2020, Việt Nam chính thức khởi động chương trình chuyển đổi số quốc gia, với mục tiêu phát triển hạ tầng số toàn diện, tạo nền tảng vững chắc cho xây dựng quốc gia số và kinh tế số. Trong quá trình này, ngành bưu chính đã có bước chuyển mình mạnh mẽ, trở thành hạ tầng logistics thiết yếu, đóng vai trò quan trọng trong dòng chảy vật chất của nền kinh tế số. Hiện nay, bưu chính Việt Nam được xếp thứ 31 thế giới về chỉ số phát triển.

Về viễn thông, Việt Nam giữ vững vị trí trong top 20 toàn cầu về tốc độ mạng di động, hạ tầng viễn thông đứng thứ 67, trong khi chính phủ điện tử/chính phủ số được xếp thứ 71 theo các bảng xếp hạng quốc tế uy tín.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: "Sau 40 năm đổi mới, chúng ta đang bước vào cuộc đổi mới lần thứ hai. Nếu đổi mới lần thứ nhất giúp đất nước thoát nghèo, thì lần này là để giàu có, hùng cường và thịnh vượng". Trong lĩnh vực KH&CN, cuộc đổi mới lần thứ nhất, bắt đầu từ năm 1986, đã coi KH&CN là quốc sách hàng đầu, tập trung vào nghiên cứu, ứng dụng, nhập khẩu và tiếp thu công nghệ. Đến cuộc đổi mới lần hai, bắt đầu từ năm 2020, trọng tâm chuyển sang ĐMST, xây dựng hệ thống ĐMST quốc gia, trong đó doanh nghiệp và thị trường đóng vai trò trung tâm, còn KH&CN trở thành một cấu phần cốt lõi trong hệ sinh thái rộng lớn hơn. Với ngành bưu chính viễn thông, cuộc đổi mới lần thứ nhất cũng khởi đầu từ năm 1986, với trọng tâm là số hóa mạng lưới và phổ cập dịch vụ. Đến đổi mới lần hai, từ năm 2020, ngành chuyển sang chuyển đổi số toàn diện, phát triển hạ tầng số, hạ tầng logistics, và công nghiệp công nghệ số. Hạ tầng số đã và đang trở thành hạ tầng chiến lược quốc gia, là nền tảng của kinh tế số, xã hội số, còn chuyển đổi số trở thành động lực then chốt cho sự phát triển của đất nước.

Định hướng phát triển

Về định hướng sắp tới, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho biết giai đoạn 2025-2030 là nhiệm kỳ đầu tiên của Bộ KH&CN hợp nhất, cũng là nhiệm kỳ đầu tiên thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển KHCN,ĐMST&CĐS quốc gia. Đây còn là nhiệm kỳ đầu tiên thực hiện toàn diện đổi mới lần hai về KHCN và bưu chính viễn thông, đưa bộ ba chiến lược KHCN,ĐMST&CĐS về chung một nhà. Đặc biệt, đây là nhiệm kỳ mà KHCN,ĐMST&CĐS nhận sứ mệnh trở thành động lực chính để hiện thực hóa khát vọng Việt Nam phát triển thành quốc gia có thu nhập cao, theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Việc hợp nhất hai Bộ nhằm tạo ra sức mạnh cộng hưởng, đồng thời xóa bỏ ranh giới giữa KHCN,ĐMST&CĐS, công nghệ số và hạ tầng số. Đây cũng là yêu cầu đặt ra để có cách tiếp cận mới, phương thức làm việc mới, tạo ra giá trị mới. Đổi mới căn bản là KHCN,ĐMST&CĐS phải hướng đến mục tiêu cuối cùng là nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, tăng năng suất lao động, nâng cao năng lực quản trị quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo đảm quốc phòng an ninh và cải thiện chất lượng cuộc sống người dân. Các lĩnh vực này cần đóng góp ít nhất 50% tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội, đúng như lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Khoa học công nghệ phải đi ra từ sản xuất và quay về phục vụ sản xuất.

KHCN,ĐMST&CĐS phải tập trung giải quyết các bài toán chiến lược quốc gia như thúc đẩy tăng trưởng hai con số, triển khai hiệu quả mô hình chính quyền hai cấp, nâng cao chất lượng thể chế, nguồn nhân lực, hạ tầng, dịch vụ công và chất lượng sản phẩm.

Tinh thần đổi mới là sự gắn kết chặt chẽ giữa KHCN,ĐMST&CĐS, hình thành hệ sinh thái công nghệ - đổi mới - dữ liệu, chuyển từ quản lý theo quá trình sang quản lý theo mục tiêu và kết quả. Cần thực hiện khoán chi: Nhà nước chỉ chi cho nghiên cứu, kết quả nghiên cứu thuộc về viện; nếu viện bán được sản phẩm thì được hưởng lợi, đồng thời phải dành 30% cho nhóm thực hiện đề tài để họ có thể làm giàu chính đáng. Nếu kết quả nghiên cứu tạo ra sản phẩm có doanh thu lớn gấp 5-10 lần chi phí nghiên cứu thì được xem là thành công, không còn bị ràng buộc bởi các thủ tục hành chính. Doanh nghiệp được đặt làm trung tâm của hệ sinh thái ĐMST quốc gia, viện trường là nguồn tri thức, nhà nước giữ vai trò kiến tạo và kết nối toàn dân, toàn xã hội tham gia vào ĐMST&CĐS.

KH&CN tập trung làm chủ các công nghệ và sản phẩm chiến lược. Chính phủ đã ban hành danh mục 11 nhóm công nghệ cao. Lần đầu tiên, Việt Nam tuyên ngôn quyết tâm làm chủ công nghệ cao. ĐMST phải tiếp cận, thay đổi và giải quyết các bài toán thực tiễn của Việt Nam, hình thành tinh thần ĐMST trong toàn dân, đưa ĐMST thành lối sống, phong cách sống của mọi người và tổ chức, xây dựng quốc gia khởi nghiệp dựa trên công nghệ số và ĐMST, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp một người.

Hạ tầng bưu chính chuyển đổi thành hạ tầng logistics, trở thành hạ tầng thiết yếu quốc gia, bảo đảm dòng chảy vật chất song song với dòng chảy dữ liệu. Hạ tầng viễn thông chuyển đổi thành hạ tầng số phục vụ CĐS quốc gia, phải bảo đảm phổ cập, băng thông siêu rộng, dung lượng lớn, xanh, mở, thông minh, an toàn và bền vững. Phát triển công nghiệp công nghệ số thành ngành công nghiệp nền tảng và mũi nhọn, làm chủ công nghệ lõi, bảo đảm chủ quyền số và trở thành động lực dẫn dắt CĐS quốc gia. CĐS phải toàn dân và toàn diện để phát triển chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Tiêu chuẩn là định hướng phát triển quốc gia, quy chuẩn tạo ra hàng rào bảo vệ quốc gia. Lĩnh vực tiêu chuẩn sẽ phải xây dựng một lượng lớn các tiêu chuẩn phục vụ phát triển đất nước, hiện mới đáp ứng khoảng 5% so với nhu cầu.

Sở hữu trí tuệ là đòn bẩy gia tăng tài sản vô hình và năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhiệm vụ của lĩnh vực sở hữu trí tuệ là biến sở hữu trí tuệ thành tài sản có thể thương mại hóa. Một quốc gia giàu có là quốc gia có tới 80% tài sản là tài sản vô hình, tài sản trí tuệ, trong khi nước nghèo chủ yếu dựa vào tài sản vật chất. Phát triển sở hữu trí tuệ là con đường để Việt Nam trở nên giàu có.

Năng lượng nguyên tử là nền tảng chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao trình độ KH&CN quốc gia. Việt Nam sẽ làm chủ công nghệ hạt nhân và dự kiến có từ 15-20 nhà máy điện nguyên tử quy mô lớn vào năm 2050, chiếm 10-15% tổng sản lượng điện.

"KHCN,ĐMST&CĐS sẽ trở thành động lực đột phá cho phát triển đất nước. Thời khắc lịch sử đã đến với KHCN&CĐS", Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh. Bộ trưởng cũng đặt niềm tin vào người trẻ hôm nay với sứ mệnh viết tiếp hành trình của các thế hệ đi trước - những người đã mở đường, xây nền móng tri thức và kết nối quốc gia. Theo Bộ trưởng, thế hệ hôm nay không chỉ làm chủ công nghệ, mà còn tạo ra công nghệ; không chỉ tiếp nhận tri thức, mà còn khai phá tri thức mới; không chỉ xây dựng hạ tầng số, thúc đẩy CĐS trong mọi lĩnh vực, mà còn kiến tạo không gian mạng an toàn, lành mạnh và đáng tin cậy cho mọi người dân, để góp phần đưa Việt Nam vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên số và tri thức. Thế hệ trẻ phải "luôn biết ơn các thế hệ đi trước" và có những giấc mơ lớn, tinh thần phụng sự Tổ quốc, trang bị nền tảng kiến thức vững chắc và thông thạo ba "ngôn ngữ": Tiếng Việt để giữ gìn bản sắc dân tộc, tiếng Anh để hội nhập quốc tế và ngôn ngữ số để làm chủ môi trường số. AI phải trở thành công cụ làm việc thiết yếu, hướng tới kết quả cuối cùng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Bộ trưởng gửi lời chúc sức khỏe, hạnh phúc đến toàn thể các thế hệ cán bộ của ngành và bày tỏ tin tưởng rằng, với sự đồng lòng, kế thừa và đổi mới không ngừng, ngành KHCN, Bưu chính Viễn thông sẽ tiếp tục gặt hái thành công to lớn, góp phần xây dựng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc, đúng như lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Việt Nam sánh vai với các cường quốc năm châu."

Bộ KH&CN ra mắt logo mới, khẳng định khát vọng đổi mới trong kỷ nguyên số

Trước đó, ngày 22/8 tại Đà Nẵng, trong buổi gặp mặt cán bộ hưu trí ngành Bưu chính, Khoa học và Công nghệ, nhân kỷ niệm 80 năm thành lập, Bộ KH&CN chính thức ra mắt logo mới sau hợp nhất, khẳng định khát vọng đổi mới, dẫn dắt công nghệ và khơi dậy tinh thần sáng tạo Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Thiết kế của logo kết hợp nhiều hình ảnh biểu tượng. Trong đó, ngôi sao vàng ở trung tâm đại diện cho truyền thống, lịch sử và biểu tượng trí tuệ, ý chí Việt Nam, khẳng định vai trò hạt nhân của khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây cũng chính là động lực trung tâm đưa Tổ quốc vươn tới hùng cường, thịnh vượng.

Biểu tượng nguyên tử đại diện cho khoa học, là nền tảng khám phá thế giới vật chất, khởi nguồn cho nghiên cứu, công nghệ và ứng dụng khám phá thế giới. 

Biểu tượng vi mạch biểu trưng cho các ngành công nghệ mũi nhọn như bán dẫn, AI... nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Biểu tượng vệ tinh tượng trưng cho công nghệ thông tin, viễn thông, dữ liệu lớn, IoT và không gian mạng, hạ tầng thiết yếu cho chuyển đổi số, xây dựng chính phủ số, kinh tế số, xã hội số. Bên cạnh đó, các quỹ đạo đan xen thể hiện sự vận động liên tục, liên kết đa ngành, tạo nên sức mạnh tổng hợp.

Bốn vòng tròn gồm vòng tròn vàng - xanh biểu trưng cho sự vận động liên tục, sự nối tiếp truyền thống và hiện đại, gắn kết các thế hệ của ngành qua các thời kỳ; vòng tròn "Bộ Khoa học và Công nghệ" khẳng định vai trò cơ quan quản lý nhà nước cao nhất về khoa học công nghệ; vòng tròn khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tượng trưng cho bốn trụ cột chiến lược, thể hiện cam kết và định hướng toàn diện của Bộ trong giai đoạn mới; vòng tròn mã nhị phân gồm 34 cặp số, tượng trưng cho dòng chảy dữ liệu và tri thức kết nối 34 tỉnh, thành phố.

Logo sử dụng ba màu chủ đạo, gồm xanh (Thủy) tượng trưng cho bầu trời và trí tuệ sáng tạo, gợi lên tinh thần nghiên cứu khoa học, sự bền bỉ, linh hoạt và khát vọng vươn ra toàn cầu, là màu của các giá trị cốt lõi: tiên phong, sáng tạo, đột phá. Màu vàng (Thổ) đại diện cho đất, sự thịnh vượng và tính bền vững; gắn với lịch sử, truyền thống và vai trò trung tâm, ổn định. Màu này thể hiện giá trị: tận tụy, trung dũng, nghĩa tình. Nền trắng (Kim) biểu trưng cho con người, chuẩn mực và kỷ cương; nhấn mạnh sự minh bạch, khách quan, trung thực trong quản lý nhà nước, đồng thời phản ánh sự tinh khiết, thuần túy của trí tuệ và đạo đức.

Theo Bộ KH&CN, logo mới biểu trưng cho vai trò then chốt của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sự phát triển đất nước. Logo cũng đại diện cho tinh thần tiên phong, sáng tạo, đột phá; sự tận tụy, trung dũng và nghĩa tình được hun đúc từ 2 lĩnh vực KHCN và bưu chính viễn thông 80 năm qua.

Bộ KHCN kỳ vọng hình ảnh này sẽ được gìn giữ, phát huy và lan tỏa, khơi dậy khát vọng sáng tạo, ý chí đột phá cùng tinh thần phụng sự vì sự phát triển của Việt Nam.

A.T (tổng hợp)