Khí krypton: "Nguyên liệu" mới giúp đơn giản hóa sản xuất chip lượng tử siêu dẫn
Cập nhật vào: Thứ năm - 01/10/2026 00:06
Cỡ chữ
Các nhà nghiên cứu tại Đại học Cornell (Hoa Kỳ) đã phát triển một phương pháp dùng khí krypton để hạ mạnh nhiệt độ lắng đọng của kim loại tantali - một vật liệu quan trọng cho chip lượng tử - từ trên 400°C xuống chỉ còn 200°C. Bước đột phá, công bố trên tạp chí Nature Materials, giúp quy trình tương thích hơn với dây chuyền sản xuất bán dẫn thương mại, tháo gỡ một nút thắt lớn cho máy tính lượng tử siêu dẫn.

Để thương mại hóa máy tính lượng tử, các nhà sản xuất cần vật liệu siêu dẫn chất lượng cao cho vi mạch, nhưng đồng thời cũng cần một quy trình chế tạo nano đáng tin cậy và bền vững. Tantali là một kim loại chống ăn mòn đáp ứng tiêu chí thứ nhất nhưng không đáp ứng tiêu chí thứ hai - vì nó phải được lắng đọng lên đế ở nhiệt độ thường vượt quá 400°C, quá nóng đối với công cụ hiện tại của nhiều nhà máy bán dẫn. Việc kết hợp đúng giữa vật liệu hiệu năng cao và kỹ thuật chế tạo nano từ lâu là một trong những rào cản chính làm chậm quá trình phát triển thương mại của công nghệ này.
Thay khí argon bằng krypton
Nhóm nghiên cứu do Giáo sư Valla Fatemi thuộc Trường Vật lý Ứng dụng và Kỹ thuật dẫn đầu đã phát triển một phương pháp lắng đọng tantali lên đế silic ở nhiệt độ 200°C. Điểm mấu chốt là thay đổi khí phún xạ (sputter gas) từ argon sang krypton. Trong kỹ thuật phún xạ (sputtering), khí trơ được ion hóa để bắn phá vật liệu nguồn, đánh bật các nguyên tử để chúng lắng đọng thành màng mỏng trên đế. Việc dùng krypton thúc đẩy quá trình tổng hợp tantali dạng lập phương tâm khối (bcc) - dạng alpha mong muốn - ở nhiệt độ thấp tới 200°C, đồng thời ngăn hiện tượng trộn lẫn tantali-silic gây hại.
Kết quả là các màng mỏng có độ dẫn điện tử cao hơn đáng kể. Các qubit transmon được chế tạo từ màng phún xạ krypton, với các khe tụ điện nhỏ gọn 20 micromet, đạt hệ số phẩm chất nội tại (Q) lên tới 16,9 triệu - một mức hiệu năng thuộc hàng đầu thế giới. Theo TS Maciej Olszewski, tác giả chính, việc dùng krypton tạo ra một biên độ rộng hơn cho việc chế tạo đáng tin cậy, phù hợp với các dây chuyền vốn được thiết kế để không vượt quá 400°C.
Con đường sản xuất chip lượng tử ở quy mô công nghiệp
Bằng cách hạ nhiệt độ xử lý xuống 200°C, kỹ thuật này mở ra một cửa sổ chế tạo rộng, cho phép các nhà máy bán dẫn thương mại tích hợp các màng tantali hiệu năng cao vào dây chuyền tự động hiện có mà không làm hỏng các mạch điều khiển CMOS hay các lớp liên kết bên dưới. Theo Giáo sư Fatemi, đây là một bước tiến lớn, đưa nhóm nghiên cứu và các nỗ lực của Cornell về thiết bị thông tin lượng tử siêu dẫn lên vị trí hàng đầu thế giới.
Nghiên cứu được hỗ trợ bởi Chương trình Microelectronics Commons, Văn phòng Nghiên cứu Khoa học Không quân Hoa Kỳ (AFOSR) và Cơ sở Khoa học và Công nghệ Nano Cornell (CNF). Việc kết hợp giữa nhiệt độ lắng đọng thấp hơn, độ dẫn màng cao hơn và chất lượng qubit được cải thiện đại diện cho một bước tiến quan trọng hướng tới việc hiện thực hóa các máy tính lượng tử thực tiễn, có thể mở rộng quy mô - một trong những mục tiêu lớn của công nghệ lượng tử hiện nay.
NPA (Theo Cornell University)
Liên hệ
Tiếng Việt
Tiếng Anh











