Trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với cuộc khủng hoảng khí hậu và nhu cầu thực phẩm tăng cao, việc khai thác bền vững tài nguyên biển trở thành một ưu tiên hàng đầu. Các quốc gia Bắc Âu, đặc biệt là Na Uy và Thụy Điển, đang dẫn đầu trong việc sáng tạo các giải pháp tích hợp, nơi năng lượng tái tạo gặp gỡ sản xuất thực phẩm. Một ví dụ điển hình là dự án OFFWOFF, kết hợp trang trại điện gió nổi ngoài khơi với hệ thống nuôi cá hồi tiên tiến. Dự án này không chỉ sản xuất điện sạch mà còn tạo ra nguồn protein bền vững, đồng thời thúc đẩy đa dạng sinh học biển. Bằng cách sử dụng không gian biển một cách hiệu quả, OFFWOFF minh họa cho một cách tiếp cận mới: biến đại dương thành nguồn tài nguyên đa năng, thay vì khai thác riêng lẻ.

Dự án OFFWOFF, được khởi xướng bởi Nordic Innovation - một tổ chức dưới sự quản lý của Hội đồng Bộ trưởng Bắc Âu - nhằm khám phá tiềm năng đồng vị trí giữa điện gió nổi và nuôi trồng thủy sản. Trang trại gió Mareld, do Freja Offshore (liên doanh giữa Mainstream Renewable Power và Hexicon) phát triển, nằm ở khu vực Skagerrak ngoài khơi bờ biển Thụy Điển, với công suất lên đến 2.5 GW. Tại đây, 12 lồng nuôi chìm được lắp đặt giữa các nền móng turbine, sử dụng công nghệ từ SubFarm - một công ty Na Uy chuyên về hệ thống nuôi cá chìm phân tán. Những lồng này được thiết kế để bảo vệ cá khỏi các mối đe dọa như rận biển và tảo độc hại, đồng thời tận dụng dòng chảy tự nhiên của nước biển để duy trì chất lượng nước cao.

Một trong những lợi thế lớn nhất của mô hình này là việc chia sẻ hạ tầng. Các turbine gió không chỉ tạo ra năng lượng mà còn hoạt động như một hàng rào bảo vệ, ngăn chặn tàu đánh bắt cá bất hợp pháp xâm nhập, từ đó tăng cường an ninh cho khu vực nuôi trồng. Hơn nữa, cả hai bên có thể chia sẻ dịch vụ như tàu vận chuyển, hệ thống giám sát từ xa và bảo trì định kỳ, giúp giảm chi phí vận hành đáng kể. Theo báo cáo từ Nordic Innovation, việc đồng vị trí này có thể tối ưu hóa sử dụng không gian biển, tránh xung đột giữa các ngành công nghiệp và thúc đẩy sản xuất thực phẩm địa phương ổn định.

Về mặt kinh tế, dự án mang lại lợi ích đa chiều. Mỗi hệ thống tích hợp có tiềm năng sản xuất lên đến 6.000 tấn cá hồi mỗi năm, tương đương với hàng nghìn tấn protein chất lượng cao. Điều này không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường mà còn tạo ra việc làm: khoảng 30 vị trí liên quan đến hoạt động biển và 30 vị trí nội địa cho chế biến và đóng gói sản phẩm. Freja Offshore dự kiến mở rộng mô hình tại Mareld, nơi các lồng nuôi được neo độc lập nhưng tích hợp với hệ thống turbine, giúp tăng sản lượng theo cấp số nhân mà không cần chiếm thêm diện tích biển.

Từ góc độ môi trường, việc kết hợp điện gió và thủy sản mang lại nhiều lợi ích đáng kể. Trang trại gió ngoài khơi thường tạo ra hiệu ứng rạn san hô nhân tạo, thu hút cá và các loài sinh vật biển khác, từ đó nâng cao đa dạng sinh học. Nghiên cứu từ Nature Communications cho thấy, việc đa sử dụng không gian biển với nuôi trồng thủy sản thấp dinh dưỡng (như cá hồi) có thể cung cấp năng lượng bền vững, thực phẩm dinh dưỡng và dịch vụ phục hồi hệ sinh thái. Chất lượng nước tại khu vực xa bờ, nơi turbine được lắp đặt, thường tốt hơn nhờ dòng chảy mạnh và ít ô nhiễm, tạo môi trường lý tưởng cho cá phát triển mà không cần sử dụng thuốc kháng sinh nhiều. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý về rủi ro tiềm ẩn, như tác động đến hệ sinh thái địa phương nếu không quản lý tốt, nhưng các biện pháp giảm thiểu - chẳng hạn như giám sát liên tục - có thể giúp cân bằng lợi ích.

Dự án OFFWOFF không phải là trường hợp duy nhất. Ở châu Âu, dự án AQUAWIND đang thử nghiệm mô hình tương tự tại Đại Tây Dương, kết hợp năng lượng tái tạo với nuôi trồng thủy sản để giải quyết an ninh năng lượng, an ninh lương thực và thích ứng biến đổi khí hậu. Tại Mỹ, các nghiên cứu từ Oceanography nhấn mạnh rằng trang trại gió có thể tăng sản xuất cá thứ cấp nhờ cấu trúc nhân tạo, nhưng cần đánh giá tác động sinh thái toàn diện. Ở châu Á, một số dự án thí điểm tại Trung Quốc và Nhật Bản cũng đang khám phá việc tích hợp nuôi tảo hoặc cá với turbine gió, chứng tỏ xu hướng toàn cầu hướng tới kinh tế xanh biển.

Nordic Innovation nhấn mạnh rằng các nước Bắc Âu sở hữu chuyên môn hàng đầu về điện gió ngoài khơi và nuôi trồng thủy sản, kết hợp với truyền thống hợp tác xuyên biên giới. Ông Thordur Reynisson, cố vấn tại tổ chức này, cho biết dự án nhằm khai thác đại dương một cách cẩn thận, đồng thời phục hồi đa dạng sinh học. Báo cáo gần đây từ OFFWOFF sử dụng Mareld làm case study, chứng minh tính khả thi kỹ thuật, môi trường và kinh tế của mô hình.

Dự án OFFWOFF là một bước tiến đột phá trong việc sử dụng bền vững đại dương, nơi năng lượng xanh và sản xuất thực phẩm không còn cạnh tranh mà hỗ trợ lẫn nhau. Với tiềm năng sản xuất hàng nghìn tấn cá và gigawatt điện sạch, mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường biển. Khi thế giới chuyển dịch sang nền kinh tế xanh, các quốc gia như Na Uy và Thụy Điển đang dẫn dắt xu hướng, khuyến khích các khu vực khác áp dụng cách tiếp cận đa sử dụng. Tương lai của đại dương nằm ở sự hợp tác sáng tạo, đảm bảo nguồn sống cho thế hệ mai sau.

P.T (NASTIS), theo Nordic Innovation, 2025