Tại Hội thảo “Hợp tác Ba nhà trong phát triển tài sản mã hoá và thúc đẩy thị trường công nghệ”, tổ chức ngày 20/3, các chuyên gia cho rằng, tài sản mã hóa đang nổi lên như một loại hình tài sản mới trong nền kinh tế số toàn cầu, với quy mô thị trường đã vượt hàng nghìn tỷ USD. Nhiều quốc gia phát triển như Mỹ, các nước EU, Singapore, Nhật Bản và gần đây là Trung Quốc đã và đang tích cực xây dựng khung pháp lý, triển khai các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và hình thành hệ sinh thái hỗ trợ tài sản mã hóa gắn với thị trường công nghệ.

Đáng chú ý, xu hướng token hóa tài sản thực (Real World Assets – RWA), bao gồm quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu và kết quả nghiên cứu khoa học, đang mở ra cơ hội lớn cho việc thương mại hóa công nghệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. 

Tại Việt Nam, tài sản mã hoá đang tồn tại trong thực tiễn. Thời gian gần đây, hành lang pháp lý bước đầu được định hình thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số, Nghị định số 353/2025/NĐ-CP CP quy định chi tiết thi hành Luật này và Nghị quyết số 05/NQ-CP về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Cùng với đó, tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã xác định rõ yêu cầu xây dựng môi trường thử nghiệm (sandbox) cho các công nghệ mới.

Sự phát triển nhanh của tài sản mã hóa đang đặt ra những yêu cầu mới đối với chính sách, quản lý và tổ chức thị trường công nghệ tại Việt Nam. Đây không còn là vấn đề của riêng lĩnh vực tài chính hay công nghệ chuỗi khối, mà đang mở rộng sang thương mại hóa kết quả nghiên cứu, quản trị quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu và các mô hình giao dịch tài sản số trong nền kinh tế số.

Trên thế giới, nhiều nền kinh tế lớn đã sớm xây dựng khung pháp lý, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và hệ sinh thái hỗ trợ cho tài sản mã hóa. Đáng chú ý, xu hướng token hóa tài sản thực, như quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu và kết quả nghiên cứu khoa học, đang mở ra hướng đi mới cho thị trường công nghệ. Nhờ đó, các tài sản vốn khó định giá, khó giao dịch hoặc khó tiếp cận nhà đầu tư có thể được phân tách, số hóa và đưa vào lưu thông hiệu quả hơn. Đây được xem là cơ hội đáng kể để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thị trường.

Tại Việt Nam, tài sản mã hóa đã xuất hiện trong thực tiễn và hành lang pháp lý bước đầu cũng đang được hình thành. Một số văn bản mới đã mở đường cho việc thí điểm thị trường tài sản mã hóa, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường thử nghiệm cho các công nghệ mới. Tuy vậy, khoảng cách giữa chủ trương và triển khai vẫn còn khá lớn. Vấn đề nổi lên không chỉ là thiếu quy định cụ thể, mà còn là thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp trong chia sẻ nguồn lực, chuyển giao công nghệ và phân bổ lợi ích.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp nhìn nhận tài sản số là công cụ hữu ích cho chuyển đổi số, nhất là trong quản lý quyền sở hữu và dòng tiền. Nhưng để tham gia thị trường một cách an toàn, họ phải đối mặt với hàng loạt rào cản như chi phí đầu tư cao, yêu cầu tuân thủ pháp lý chặt chẽ, hạ tầng bảo mật phức tạp và thiếu nhân lực chất lượng cao. Trong bối cảnh đó, cơ chế sandbox được xem là giải pháp phù hợp trong giai đoạn hiện nay. Đây là mô hình cho phép doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới trong phạm vi giới hạn, dưới sự giám sát của cơ quan quản lý.

Với tài sản mã hóa, sandbox đặc biệt quan trọng vì có thể giúp kiểm soát đồng thời nhiều loại rủi ro, từ lỗi kỹ thuật, tấn công mạng, lỗ hổng hợp đồng thông minh đến các vấn đề về phân loại tài sản, giới hạn sở hữu, biến động giá hay nguy cơ rửa tiền. Không chỉ là công cụ quản lý, sandbox còn là “phòng thí nghiệm” để chính sách được kiểm chứng trong thực tế, từ đó giúp cơ quan quản lý có thêm dữ liệu để hoàn thiện quy định pháp luật.

Để tài sản mã hóa thực sự góp phần thúc đẩy thị trường công nghệ, cần một cách tiếp cận đồng bộ hơn. Trước hết là xây dựng khung pháp lý thống nhất cho thử nghiệm công nghệ mới, tăng phối hợp giữa các cơ quan quản lý liên quan và sớm hình thành hạ tầng blockchain dùng chung ở quy mô quốc gia. Song song với đó là phát triển nguồn nhân lực về chuỗi khối, phân tích dữ liệu và an ninh mạng.

Trong toàn bộ quá trình này, mô hình hợp tác “ba nhà” giữ vai trò then chốt. Nhà nước kiến tạo chính sách và môi trường thử nghiệm; viện nghiên cứu, trường đại học cung cấp tri thức, công nghệ và chuyên gia; doanh nghiệp đảm nhận thương mại hóa, đưa sản phẩm ra thị trường. Khi ba bên cùng vận hành hiệu quả, tài sản mã hóa có thể trở thành đòn bẩy mới cho đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường công nghệ tại Việt Nam.

A.T (tổng hợp)