Chiều ngày 1/7, tại Hà Nội, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) tổ chức Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển KHCN, ĐMST và CĐS quốc gia. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng ban Chỉ đạo chủ trì và phát biểu chỉ đạo hội nghị.

Quang cảnh Hội nghị

Hội nghị được tổ chức trực tiếp và trực tuyến tới các bộ, ngành, địa phương trên cả nước. Tại đầu cầu Bộ KH&CN, đại diện các đơn vị trực thuộc tham dự Hội nghị.

Nhiều cơ chế mới tạo thuận lợi cho phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số

Việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW thời gian qua đã tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của toàn hệ thống chính trị.

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS, việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trên cả ba trụ cột, gồm: hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số và thúc đẩy ĐMST. Đây là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đưa KHCN trở thành động lực phát triển đất nước.

Đến nay, hơn 400 văn bản chỉ đạo, điều hành và văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, tạo hành lang pháp lý cho phát triển KHCN, ĐMST và CĐS.

Cơ chế quản lý nhiệm vụ KH&CN tiếp tục được đổi mới theo hướng tăng quyền tự chủ, khoán chi, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu; nhiều chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ cũng từng bước được hoàn thiện.

Hạ tầng số quốc gia tiếp tục được đầu tư mạnh mẽ với mạng 5G phủ sóng hơn 91% dân số, cáp quang kết nối đến 100% xã, phường; hơn 71 triệu tài khoản định danh điện tử được kích hoạt, tạo nền tảng thúc đẩy chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Cùng với việc phát triển hạ tầng số, nhiều nền tảng số dùng chung tiếp tục được hoàn thiện, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, cung cấp dịch vụ công và kết nối dữ liệu giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị.

Đây cũng là tiền đề để đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và từng bước hình thành môi trường thuận lợi cho ĐMST phát triển.

Bên cạnh việc mở rộng hạ tầng số, nhiều nhiệm vụ trọng tâm của ngành KH&CN cũng được triển khai đồng bộ, tạo nền tảng cho phát triển các công nghệ lõi và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Hệ sinh thái ĐMST tiếp tục được hoàn thiện. Các chương trình nghiên cứu trọng điểm được định hướng theo nhu cầu phát triển của đất nước và DN, từng bước gắn kết nghiên cứu với ứng dụng và thương mại hóa kết quả khoa học.

Đáng chú ý, Việt Nam đã xác định 10 công nghệ chiến lược gắn với 30 sản phẩm công nghệ chiến lược và 20 bài toán lớn của quốc gia, tập trung vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật, công nghệ sinh học và các công nghệ số thế hệ mới.

Theo Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, ĐMST và CĐS, đây là cơ sở quan trọng để tập trung nguồn lực đầu tư, thúc đẩy hình thành các sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước làm chủ những công nghệ có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Việc xác định các công nghệ chiến lược cũng giúp tập trung nguồn lực đầu tư cho những lĩnh vực có khả năng tạo đột phá, đồng thời tạo cơ sở để hình thành các sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam, từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Đánh giá những kết quả đạt được, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Sau 18 tháng triển khai, Nghị quyết 57 đã tạo ra chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của toàn hệ thống chính trị; thể chế, cơ chế, chính sách đã từng bước được hoàn thiện, nhiều điểm nghẽn, nút thắt đã được giải quyết; nhiều cơ chế mới tạo thuận lợi cho phát triển KHCN, ĐMST và CĐS đã từng bước được hình thành”.

Khoa học, công nghệ là động lực chủ yếu của mô hình phát triển, mô hình tăng trưởng mới

Chỉ đạo nhiệm vụ thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh 4 yêu cầu lớn.

Trước hết, phải tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết 57 gắn với yêu cầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Phải nhận thức sâu sắc KHCN, ĐMST, CĐS là động lực chủ yếu của mô hình phát triển, mô hình tăng trưởng mới. Đây không phải là sự lựa chọn, mà là con đường bắt buộc phải thực hiện để hiện thực hóa 2 mục tiêu 100 năm của đất nước.

Mỗi cấp ủy, tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, phải coi thực hiện Nghị quyết là nhiệm vụ chính trị quan trọng và thường xuyên của mình; không được coi đây chỉ là việc của cơ quan chuyên môn. Trung ương đã quyết liệt, địa phương cũng phải quyết liệt; tỉnh quyết liệt thì xã cũng phải chuyển động; các cơ quan trong hệ thống chính trị phải gương mẫu đi đầu để DN và người dân cùng tham gia thực hiện.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: Phải chuyển mạnh sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số. Theo đó, phải chuyển mạnh từ tư duy hoàn thành đầu việc sang tư duy tạo ra sản phẩm đầu ra. Các nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW chỉ được coi là hoàn thành khi có sản phẩm vận hành, dữ liệu kiểm chứng, người dùng thực tế và hiệu quả đo đếm được. "Không chỉ báo cáo đã ban hành văn bản, đã tổ chức hội nghị, đã thành lập ban chỉ đạo, đã xây dựng kế hoạch, mà phải trả lời bằng sản phẩm cụ thể: Công nghệ nào được làm chủ, dữ liệu nào được kết nối, thủ tục nào được cắt giảm, doanh nghiệp nào lớn lên, ngành nào tăng năng suất, người dân được hưởng lợi gì, xã hội tiết kiệm được bao nhiêu, tăng trưởng được đóng góp bao nhiêu", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị

Về CĐS quốc gia, bên cạnh việc tập trung cho CĐS trong hệ thống chính trị, phải đẩy mạnh CĐS trong DN, trong toàn xã hội và phát triển kinh tế số, kinh tế dữ liệu.

Về KHCN và ĐMST, các công nghệ chiến lược quốc gia phải được tập trung nguồn lực để làm chủ và phát triển thành sản phẩm cụ thể, nhất là AI, dữ liệu lớn, robot và tự động hoá, sinh học và y sinh, vật liệu và năng lượng, chip bán dẫn, an ninh mạng và lượng tử, thiết bị bay không người lái, công nghệ biển, đại dương và lòng đất…

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tiếp tục nhấn mạnh: Phải đặt mục tiêu sau 1 năm, 3 năm, 5 năm, 10 năm, chúng ta làm chủ được công nghệ nào, có sản phẩm gì, xuất khẩu được gì, đóng góp được bao nhiêu cho tăng trưởng, quốc phòng, an ninh và năng lực tự chủ quốc gia. Bộ nào chủ trì dự án công nghệ chiến lược, bộ đó phải chịu trách nhiệm đến sản phẩm cuối cùng; không chỉ chịu trách nhiệm về quy trình, thủ tục, mà phải chịu trách nhiệm về kết quả, hiệu quả và tác động thực tế.

Đồng thời phải đặc biệt quan tâm bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin, an ninh dữ liệu và chủ quyền số quốc gia. Mọi hệ thống số, cơ sở dữ liệu, nền tảng số phải được thiết kế theo yêu cầu an toàn, an ninh ngay từ đầu, không phải làm xong rồi mới bổ sung giải pháp bảo mật. Các cơ quan, đơn vị, địa phương phải chịu trách nhiệm chính về an ninh, an toàn của chính hệ thống của mình.

Thực sự đóng vai trò kiến tạo phát triển ngành, lĩnh vực phụ trách

Nhấn mạnh yêu cầu phải tạo được chuyển biến đồng bộ từ Trung ương tới địa phương; từ các cơ quan trong hệ thống chính trị ra toàn xã hội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị các bộ, ngành Trung ương phải thực sự đóng vai trò kiến tạo phát triển ngành, lĩnh vực phụ trách; chủ động rà soát, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách; ban hành kịp thời các quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy trình, kiến trúc tổng thể; tháo gỡ những rào cản, điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc.

Việc thuộc thẩm quyền phải giải quyết ngay; việc vượt thẩm quyền phải chủ động đề xuất, không để ách tắc kéo dài. Đồng thời, phải hướng dẫn, hỗ trợ và đồng hành cùng địa phương. Đối với các bài toán lớn của quốc gia, các công nghệ chiến lược, các cơ sở dữ liệu quốc gia và những nhiệm vụ liên ngành, liên vùng, cơ quan được giao chủ trì phải trực tiếp chỉ đạo, tổ chức thực hiện đến cùng.

Đối với các địa phương, phải chuyển mạnh từ tư duy thụ động chờ hướng dẫn sang tư duy chủ động tổ chức thực hiện, sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật và phân cấp, phân quyền của Trung ương.

Mỗi địa phương cần xuất phát từ điều kiện thực tiễn, lợi thế so sánh và nhu cầu phát triển của mình để lựa chọn đúng trọng tâm, trọng điểm. Các địa phương mạnh dạn đăng ký đảm nhận các bài toán lớn; chủ động đề xuất cơ chế mới, mô hình mới, cách làm mới; phát hiện những vướng mắc từ thực tiễn để kiến nghị Trung ương sửa đổi, hoàn thiện thể chế.

Đối với cộng đồng DN, cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực chất lượng cao và tham gia các chương trình công nghệ chiến lược quốc gia.

DN phải là trung tâm của hệ sinh thái ĐMST; là nơi đặt hàng, tiếp nhận, ứng dụng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế.

Các DN lớn, các tập đoàn kinh tế nhà nước và tư nhân cần phát huy vai trò dẫn dắt, tiên phong trong làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ Việt Nam, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và hình thành các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức lan tỏa.

Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ các nhà khoa học, cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Các viện nghiên cứu, trường đại học tập trung mạnh hơn vào các bài toán thực tiễn của đất nước, ngành, địa phương và của DN; lấy hiệu quả ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa làm một trong những thước đo quan trọng của hoạt động nghiên cứu.

Cần khắc phục tình trạng nghiên cứu xa rời thực tiễn, kết quả nghiên cứu nằm trong ngăn kéo hoặc không tìm được địa chỉ ứng dụng. Đồng thời, phải có chính sách mạnh mẽ hơn nữa thu hút nhân tài, chuyên gia quốc tế và trí thức người Việt; hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, kết nối mạng lưới trí thức Việt Nam toàn cầu. Hợp tác quốc tế trọng tâm không chỉ là thu hút vốn, mà phải chuyển sang thu hút tri thức, công nghệ và chuyên gia, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu phát triển trong nước.

Lưu ý một nhiệm vụ có ý nghĩa căn cơ, lâu dài là chuẩn bị nguồn nhân lực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị ngay từ năm học mới tới đây, ngành giáo dục, đào tạo và các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp cần rà soát chương trình đào tạo, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, năng lực ĐMST và ứng dụng AI.

Nâng tỷ lệ cán bộ có trình độ KHCN trong cấp ủy từ 5% lên 10-15%

Nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu người đứng đầu các cấp phải trực tiếp lãnh đạo, trực tiếp chỉ đạo, trực tiếp kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện Nghị quyết 57.

Nêu rõ Bộ Chính trị đã quyết định nâng tỷ lệ cán bộ có trình độ KHCN trong cấp ủy từ 5% lên 10-15%, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị các cấp ủy, tổ chức đảng ở Trung ương và địa phương cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng để chuẩn bị nguồn cán bộ đáp ứng yêu cầu này. Bộ Chính trị cũng đã ban hành quy định đánh giá cán bộ hằng quý.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ trên thế giới đang diễn ra rất nhanh, nhấn mạnh yêu cầu không thể chậm trễ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý việc thực hiện Nghị quyết 57 phải quyết tâm hơn nữa, mạnh mẽ hơn nữa, quan trọng nhất là phải thực chất hơn nữa và hiệu quả hơn nữa.

P.T (tổng hợp)