Trong bối cảnh cuộc cách mạng AI đang diễn ra mạnh mẽ, nguồn năng lượng trở thành yếu tố then chốt quyết định sự dẫn dắt của các quốc gia. Theo các chuyên gia, hạn chế về lưới điện tại Mỹ đang tạo ra rào cản lớn, khiến nước này có nguy cơ tụt hậu so với Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Rui Ma, CEO của AlphaWatch và nhà sáng lập Tech Buzz China, sau chuyến thăm Trung Quốc gần đây, đã chia sẻ trên X rằng năng lượng tại Trung Quốc được coi là "vấn đề đã giải quyết", với đầu tư mạnh mẽ vào thủy điện, điện hạt nhân và năng lượng tái tạo, mang lại nguồn cung ổn định và giá rẻ. Ngược lại, tại Mỹ, dư thừa điện năng là điều "xa xỉ", dẫn đến các cuộc tranh luận liên miên về tiêu thụ điện của trung tâm dữ liệu (DC) và giới hạn lưới điện. Làn sóng AI tạo sinh đang thúc đẩy nhu cầu xây dựng DC khổng lồ, nhưng lưới điện Mỹ yếu ớt có thể làm chậm lại sự phát triển này, như Goldman Sachs cảnh báo trong báo cáo tháng 8/2024.

Sự bùng nổ của AI, đặc biệt là các mô hình học sâu và tạo sinh, đòi hỏi sức mạnh tính toán khổng lồ, dẫn đến nhu cầu xây dựng hàng loạt trung tâm dữ liệu. McKinsey dự báo rằng từ 2025 đến 2030, các công ty toàn cầu có thể chi tới 6,7 nghìn tỷ USD cho năng lực DC mới để đáp ứng áp lực từ AI. Những cơ sở này chứa vô số máy chủ xử lý dữ liệu đồ sộ, tiêu thụ năng lượng tương đương hàng nghìn hộ gia đình. Ví dụ, dự án xAI của Elon Musk tại Tennessee cần lượng điện lên đến 150 MW, đủ để cung cấp cho hàng chục nghìn ngôi nhà, nhưng đã vấp phải tranh cãi từ cộng đồng địa phương về áp lực lên lưới điện và tăng giá điện. Theo Jack Gold, nhà phân tích công nghệ, nếu hàng trăm DC như vậy hoạt động đồng thời, áp lực lên hệ thống điện sẽ trở nên khổng lồ.

Tại Mỹ, nhu cầu năng lượng từ AI đang "va chạm" trực tiếp với lưới điện vốn đã lỗi thời và thiếu ổn định. Goldman Sachs trong báo cáo "Powering the AI Era" công bố ngày 11/8/2024 nhấn mạnh rằng nhu cầu điện "vô độ" của AI đang vượt quá chu kỳ phát triển kéo dài hàng thập kỷ của lưới điện Mỹ, tạo ra nút thắt cổ chai nghiêm trọng. Lưới điện Mỹ là hệ thống phức tạp với nhà máy điện, trạm biến áp và đường dây truyền tải, nhưng nhiều khu vực như California và Arizona thường xuyên cắt điện luân phiên do nhu cầu cao điểm. Năng lượng tái tạo như gió và mặt trời đang phát triển, nhưng chưa đủ ổn định để vận hành liên tục 24/7. Deloitte trong khảo sát năm 2025 về cơ sở hạ tầng AI chỉ ra rằng 75% các công ty điện lực hàng đầu Mỹ báo cáo tăng nhu cầu từ DC, nhưng hạn chế lưới điện là rào cản lớn nhất, khiến một số doanh nghiệp phải tự xây nhà máy điện riêng. Thậm chí, theo báo cáo của Deloitte, nhu cầu điện từ DC AI có thể tăng gấp 30 lần vào năm 2035, gây căng thẳng thêm cho nguồn cung và lưới truyền tải. Người dân tại các bang như Ohio đang phàn nàn về hóa đơn tiền điện tăng ít nhất 15 USD mỗi tháng, phần nào do gánh nặng từ DC.

Ngược lại, Trung Quốc đang dẫn đầu nhờ chiến lược đầu tư dài hạn vào năng lượng. Chuyên gia David Fishman, một nhà nghiên cứu về năng lượng Trung Quốc, đánh giá rằng nhu cầu điện của quốc gia này cao hơn tổng tiêu thụ hàng năm của Đức, nhưng họ không lo thiếu hụt nhờ phủ kín điện mặt trời áp mái tại các tỉnh nông thôn – một tỉnh thôi đã ngang bằng nguồn cung của Ấn Độ. Trung Quốc duy trì biên độ dự trữ điện ít nhất 80%, nghĩa là luôn có công suất gấp đôi nhu cầu cần thiết – mức "không tưởng" so với Mỹ. Fishman giải thích rằng với không gian rộng lớn, Trung Quốc coi DC AI như cơ hội để "hấp thụ" nguồn cung dư thừa thay vì mối đe dọa cho lưới điện. Chính phủ Trung Quốc đầu tư mạnh vào thủy điện tiên tiến, điện hạt nhân thế hệ mới và năng lượng tái tạo, giúp giá điện rẻ và ổn định. Theo Fortune, sự thống trị năng lượng của Trung Quốc là kết quả của nhiều thập kỷ xây dựng có chủ đích, từ nguồn phát đến truyền tải.

Sự khác biệt còn nằm ở mô hình quản trị. Tại Trung Quốc, quy hoạch năng lượng dựa trên chính sách kỹ trị dài hạn, dự đoán nhu cầu trước khi đầu tư, đảm bảo cơ sở hạ tầng phát triển đồng bộ. Ngược lại, Mỹ phụ thuộc đầu tư tư nhân với kỳ vọng lợi nhuận ngắn hạn (3-5 năm), trong khi các dự án điện có thể mất thập kỷ để hoàn thành. Quan điểm văn hóa cũng góp phần: Ở Trung Quốc, năng lượng được coi là nền tảng kinh tế và chiến lược, sử dụng than đá chỉ là "lỗi thời" chứ không bị kỳ thị, cho phép tập trung vào hiệu quả. Fishman lập luận rằng cách tiếp cận thực dụng này giúp Trung Quốc vượt trội. Các chuyên gia như Rui Ma nhấn mạnh rằng ở Trung Quốc, cung cấp năng lượng là "hiển nhiên", trong khi Mỹ phải tranh luận liên miên về tiêu thụ điện của DC.

Hơn nữa, báo cáo từ Goldman Sachs dự báo nhu cầu điện từ DC toàn cầu sẽ tăng 160% vào năm 2030, với AI chiếm phần lớn, và Mỹ cần đầu tư khổng lồ để theo kịp. Tuy nhiên, với lưới điện hiện tại, Mỹ có thể mất lợi thế, trong khi Trung Quốc đang xây dựng DC mà không lo thiếu điện.

P.A.T (NASTIS)

Tài liệu tham khảo

1. Rui Ma's post on X (August 19, 2025). https://x.com/ruima/status/1957736068482232381
2. Goldman Sachs. "AI poised to drive 160% increase in data center power demand" (May 14, 2024). https://www.goldmansachs.com/insights/articles/AI-poised-to-drive-160-increase-in-power-demand
3. McKinsey. "The cost of compute: A $7 trillion race to scale data centers" (April 28, 2025). https://www.mckinsey.com/industries/technology-media-and-telecommunications/our-insights/the-cost-of-compute-a-7-trillion-dollar-race-to-scale-data-centers
4. Deloitte. "Can US infrastructure keep up with the AI economy?" (June 24, 2025). https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/power-and-utilities/data-center-infrastructure-artificial-intelligence.html
5. Fortune. "AI experts return from China stunned: The U.S. grid is so weak..." (August 14, 2025). https://fortune.com/2025/08/14/data-centers-china-grid-us-infrastructure/