Trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại thế giới, trở thành động lực chính thúc đẩy đổi mới và tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc cạnh tranh quyết liệt để dẫn đầu lĩnh vực này, Đông Nam Á nổi lên như một khu vực đầy tiềm năng, có khả năng học hỏi kinh nghiệm từ hai cường quốc công nghệ này để xây dựng năng lực AI riêng. Với lực lượng lao động trẻ, chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) thấp, và môi trường ứng dụng đa dạng, Đông Nam Á không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn có thể trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo AI trong tương lai. Bài viết này sẽ phân tích tiềm năng của Đông Nam Á trong cuộc đua AI, cách khu vực này học hỏi từ Mỹ và Trung Quốc, cũng như các chiến lược để tận dụng lợi thế riêng.

Đông Nam Á: lợi thế và tiềm năng trong phát triển AI

Đông Nam Á, với dân số hơn 675 triệu người và nền kinh tế số tăng trưởng nhanh, đang trở thành điểm đến hấp dẫn cho các công ty AI toàn cầu. Theo ông George Chen từ The Asia Group, khu vực này có môi trường ứng dụng mạnh mẽ nhờ sự đa dạng về ngôn ngữ, văn hóa, và nhu cầu kinh tế. Điều này tạo ra một "phòng thí nghiệm tự nhiên" để thử nghiệm các giải pháp AI phù hợp với bối cảnh địa phương. Ví dụ, các ứng dụng AI trong nông nghiệp viễn thám ở Indonesia, sản xuất thông minh ở Việt Nam, hay du lịch văn hóa ở Thái Lan cho thấy tiềm năng phát triển các mô hình AI "nhỏ và đẹp".

Lợi thế lớn nhất của Đông Nam Á là lực lượng lao động trẻ, năng động, và chi phí R&D thấp hơn so với các thị trường phát triển. Malaysia, đặc biệt là khu vực Johor, đã nổi lên như một trung tâm dữ liệu AI toàn cầu nhờ chi phí vận hành cạnh tranh và cơ sở hạ tầng hiện đại. Singapore, với chiến lược AI quốc gia và đội ngũ nhà khoa học AI hàng đầu, đứng thứ ba trong Chỉ số AI toàn cầu. Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định và sự đầu tư mạnh mẽ vào AI từ các tập đoàn như Viettel và FPT, cũng đang cho thấy tiềm năng lớn.

Học hỏi từ Mỹ và Trung Quốc: mô hình phát triển AI

Mỹ và Trung Quốc hiện dẫn đầu cuộc đua AI nhờ đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu, hạ tầng, và nhân tài. Mỹ nổi bật với các công ty công nghệ lớn như Google, Microsoft, và Nvidia, vốn cung cấp các mô hình AI tiên tiến và chip xử lý mạnh mẽ. Nvidia, với các bộ vi xử lý AI như A100, đóng vai trò trung tâm trong việc cung cấp sức mạnh tính toán cho các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Trong khi đó, Trung Quốc, với các mô hình mã nguồn mở như DeepSeek và Qwen, đang thu hút sự chú ý nhờ chi phí thấp và tính linh hoạt cao.

Đông Nam Á có thể học hỏi từ cả hai mô hình. Từ Mỹ, khu vực này có thể tiếp thu các tiêu chuẩn công nghệ tiên tiến, cách xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, và các chiến lược đào tạo nhân tài. Các chương trình hợp tác với Nvidia tại Việt Nam, chẳng hạn như việc thành lập Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển AI, là ví dụ điển hình. Từ Trung Quốc, Đông Nam Á có thể học cách tận dụng dữ liệu lớn và phát triển các mô hình AI mã nguồn mở để đáp ứng nhu cầu địa phương. Sự phổ biến của DeepSeek ở Đông Nam Á cho thấy khu vực này sẵn sàng đón nhận các giải pháp giá rẻ và dễ tùy chỉnh.

Tuy nhiên, Đông Nam Á cần tránh phụ thuộc quá mức vào công nghệ nước ngoài. Theo các chuyên gia tại East Tech West 2025, các mô hình mã nguồn mở là công cụ quan trọng để xây dựng năng lực AI có chủ quyền, cho phép các quốc gia trong khu vực phát triển các giải pháp phù hợp với văn hóa và ngôn ngữ địa phương.

Chiến lược tận dụng lợi thế và vượt qua thách thức

Để tận dụng lợi thế, Đông Nam Á cần đầu tư vào ba trụ cột chính: hạ tầng, nhân tài và chính sách. Về hạ tầng, các trung tâm dữ liệu AI tại Malaysia, Singapore và Indonesia đang mở rộng nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu tính toán. Việt Nam, với tiềm năng về năng lượng tái tạo, cũng đang thu hút các công ty như Nvidia và Alibaba để xây dựng trung tâm dữ liệu.

Về nhân tài, khu vực cần mở rộng các chương trình đào tạo AI tại các trường đại học và hợp tác với các tập đoàn công nghệ. Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, với các trường như Đại học Bách khoa Hà Nội và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông thành lập khoa AI. Singapore và Malaysia cũng đang triển khai các sáng kiến tuyển dụng nhân tài xuyên biên giới để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

Về chính sách, các chính phủ trong khu vực cần xây dựng khung pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền riêng tư và đảm bảo an ninh dữ liệu. Việt Nam, với Chiến lược Quốc gia về AI đến năm 2030, là một ví dụ điển hình về việc ưu tiên AI trong phát triển quốc gia. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là sự chênh lệch về hạ tầng và năng lực giữa các quốc gia như Singapore và các nước đang phát triển như Indonesia hay Việt Nam.

Xu hướng và cơ hội tương lai

Trong tương lai, Đông Nam Á có thể trở thành "cường quốc AI tiềm năng" nhờ sự hợp tác đa ngành và đầu tư chiến lược. Theo báo cáo của Temasek, Google, và Bain, các doanh nghiệp trong khu vực có thể triển khai AI từ ý tưởng đến sản xuất trong vòng sáu tháng, với 70% đạt lợi nhuận trong năm đầu. Các công ty như HeyHi (Singapore) và Patsnap (Singapore) đã chứng minh khả năng đổi mới sáng tạo của khu vực trên thị trường toàn cầu.

Hơn nữa, sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc có thể mang lại cơ hội cho Đông Nam Á. Các công ty AI từ cả hai nước đang mở rộng sang khu vực này, mang theo vốn, công nghệ, và tri thức. Tuy nhiên, Đông Nam Á cần duy trì tính trung lập và xây dựng năng lực tự chủ để không trở thành "sân sau" của các cường quốc công nghệ.

Đông Nam Á đang đứng trước cơ hội lịch sử để định hình vị thế trong cuộc đua AI toàn cầu. Bằng cách học hỏi từ Mỹ và Trung Quốc, tận dụng lợi thế về dân số trẻ, chi phí thấp, và môi trường ứng dụng đa dạng, khu vực này có thể không chỉ là người tiêu thụ mà còn là người sáng tạo công nghệ AI. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng, Đông Nam Á cần đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng, nhân tài, và chính sách, đồng thời duy trì năng lực tự chủ công nghệ. Với những bước đi chiến lược, Đông Nam Á hoàn toàn có thể trở thành trung tâm AI mới của thế giới trong thập kỷ tới.

P.A.T (NASTIS)

Tài liệu tham khảo

1. CNBC. (2025). Southeast Asia needn't take sides in US-China tech rivalry.

2. South China Morning Post. (2025). Southeast Asia emerges as a dark horse in global AI race.

3. McKinsey & Company. (2024). The economic potential of generative AI: The next productivity frontier.