Chiều ngày 29/8, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Triển lãm thành tựu đất nước “80 năm hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc”, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đã tổ chức Diễn đàn "AI trong kỷ nguyên số" với chủ đề “Động lực cho tăng trưởng đột phá, nhanh và bền vững”.

Quang cảnh Diễn đàn "AI trong kỷ nguyên số"

Sự kiện thu hút sự tham dự của các lãnh đạo, chuyên gia công nghệ, doanh nghiệp và cộng đồng nghiên cứu, trở thành nơi hội tụ trí tuệ để bàn thảo tầm nhìn, cơ hội và thách thức đặt ra cho Việt Nam trong kỷ nguyên AI.

‏ AI đang tạo ra ba “cuộc đua” lớn về: Hạ tầng tính toán, thể chế và dữ liệu. Hạ tầng tính toán là nền tảng cho mọi đổi mới sáng tạo và gắn chặt với chủ quyền số. Nếu phát triển AI dựa trên hạ tầng nước ngoài, quốc gia sẽ luôn bị động. Thể chế, nếu quá chặt chẽ sẽ bóp nghẹt đổi mới sáng tạo, còn thả lỏng hoàn toàn sẽ dẫn tới rủi ro xã hội. Dữ liệu, được ví là "nhiên liệu" của AI, gắn liền với chủ quyền quốc gia và nếu không làm chủ, một quốc gia có thể bị lệ thuộc vào bên ngoài.

Internet từng mất bảy năm để đạt 100 triệu người dùng, trong khi ChatGPT chỉ cần hai tháng. Trong hai năm qua, chi phí sử dụng AI đã giảm tới 99%. Nhờ vậy, AI phổ cập nhanh chưa từng có: "Cứ bốn doanh nghiệp thì ba đã ứng dụng AI". Đây là tốc độ "nhanh hơn bất kỳ công nghệ nào trước đó".  Để cụ thể hóa tầm nhìn, Việt Nam đã xác định rõ mục tiêu đến năm 2030 thuộc nhóm ba quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI. Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, cùng với danh mục công nghệ chiến lược do Chính phủ ban hành, đã đặt AI vào nhóm 11 công nghệ trọng điểm, với bốn sản phẩm ưu tiên gồm mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo, AI chuyên ngành và AI phân tích. Chiến lược AI của Việt Nam xác định Nhà nước sẽ xây dựng hạ tầng tính toán hiệu năng cao và hạ tầng dữ liệu tập trung; phổ cập AI toàn dân và toàn diện; phát triển nguồn nhân lực AI; đồng thời thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Chia sẻ tại Diễn đàn, từ góc độ doanh nghiệp, ông Lê Hồng Việt, Tổng giám đốc FPT Smart Cloud cho rằng, AI đang định hình lại cuộc đua số giữa các doanh nghiệp. Theo số liệu của IDC, dự báo chi tiêu toàn cầu cho phần mềm AI sẽ đạt 297 tỷ USD vào năm 2027 với mức tăng trưởng kép 14%/năm. Những doanh nghiệp ứng dụng AI thành công có lợi nhuận trên vốn đầu tư (ROI) đạt trung bình 3,7 lần, và con số này có thể tăng đến 10 lần. Tuy nhiên, chỉ khoảng 12% doanh nghiệp đạt mức trưởng thành AI cao và thành công trong việc ứng dụng. Với các doanh nghiệp, ông Lê Hồng Việt đề xuất lộ trình tiếp cận và chuyển đổi với AI gồm 5 giai đoạn, bắt đầu từ việc nâng cao hiểu biết về AI, đánh giá mức độ sẵn sàng, xác định tầm nhìn gắn với mục tiêu kinh doanh để lựa chọn các dự án AI phù hợp, trước khi mở rộng quy mô toàn diện.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn CMC chia sẻ chiến lược chuyển đổi AI mang tên AI-X với mục tiêu ứng dụng AI để thay đổi toàn diện cách thức hoạt động của Chính phủ, doanh nghiệp và đời sống người dân. Mới đây, CMC đã thành lập công ty CMC OpenAI với tầm nhìn trở thành nền tảng AI mở và an toàn do người Việt Nam xây dựng, phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn và AI chuyên biệt cho từng lĩnh vực.

Bộ trưởng KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu kết luận tại Diễn đàn

Phát biểu tại Diễn đàn, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng sự phát triển nhanh và bền vững của AI phải dựa trên chữ "và". Lịch sử loài người đã dùng chữ "hoặc" là chính, thì nay, đã đến lúc chữ "và" phải trở thành trọng tâm. Toàn cầu và địa phương. Hợp tác và tự chủ. Công nghệ và ứng dụng. Mức độ văn minh của nhân loại tương ứng với mức độ chúng ta biết đặt chữ "và" thay vì chữ "hoặc". Sự phát triển AI sẽ phải dựa trên 4 trụ cột, đây cũng là những chữ "và" rất quan trọng: thể chế AI, hạ tầng AI, nhân lực AI và văn hoá AI. Thể chế AI minh bạch, hạ tầng AI hiện đại, nhân lực AI chất lượng cao và văn hoá AI nhân văn. Và một chữ "và" nữa, AI và vấn đề của AI. Nó là cặp song sinh, như âm và dương, như 2 mặt của một đổng xu, nương tựa vào nhau để cùng tồn tại và phát triển, và chúng chuyển hoá nhau. Theo Bộ trưởng, các vấn đề của AI có thể được giải quyết bởi chính AI, thí dụ, đào tạo nhân lực AI bằng chính công nghệ AI, phát hiện vi phạm đạo đức AI cũng bằng chính AI. AI lớn lên cùng chính những vấn đề mà nó tạo ra. Không có vấn đề của AI thì cũng không có sự trưởng thành của AI. AI và vấn đề của AI là một chữ "và"vĩ đại.

Về công nghệ AI mở, Bộ trưởng cho biết, Việt Nam cam kết phát triển và làm chủ công nghệ số, trong đó có AI, dựa trên chuẩn mở, mã nguồn mở. Không chỉ là cam kết mà đây còn là chiến lược của chúng ta: Mở để phát triển và làm chủ công nghệ Việt Nam, để Make in Viet Nam, và cũng là để đóng góp cho nhân loại. Không chỉ là chiến lược mà đây còn là chương trình hành động của chúng ta. Mở để sử dụng tri thức của người khác và để tạo ra mặt bằng cao hơn cho người khác. Tuy nhiên, AI không chỉ là công nghệ, mà đã trở thành một loại hạ tầng quốc gia mới, hạ tầng trí tuệ của Việt Nam, sẽ ảnh hưởng tới mọi lĩnh vực của đời sống, từ kinh tế, giáo dục, y tế cho đến an ninh quốc phòng. Việt Nam cần nhanh chóng xây dựng trung tâm siêu tính toán AI quốc gia dùng chung, và dữ liệu AI mở dùng chung. Cần thực hiện AI hoá như là điện khí hoá, nhưng Việt Nam cần AI hoá nhanh hơn, nhanh nhất có thể.

Bộ trưởng khẳng định, Việt Nam có cơ hội để không chỉ ứng dụng, mà còn phát triển ứng dụng và làm chủ công nghệ AI, nhờ nguồn nhân lực trẻ, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ, và sự quan tâm đầu tư của Nhà nước. Các AI startup sẽ là động lực quan trọng về phát triển AI Việt Nam.

Về tạo thị trường AI trong nước, theo Bộ trưởng, không có ứng dụng sẽ không có thị trường. Không có thị trường thì doanh nghiệp AI Việt Nam sẽ mãi bé nhỏ. Do vậy, đẩy mạnh ứng dụng AI trong doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), cơ quan nhà nước và các lĩnh vực trọng điểm là cách nhanh nhất để phát triển AI, để tạo ra các doanh nghiệp AI Việt Nam. Chính phủ sẽ chi tiêu nhiều hơn cho AI, Quỹ Đổi mới công nghệ NATIF của Bộ KH&CN phải dành ít nhất 40% để hỗ trợ ứng dụng AI, cấp vouchers (Phiếu đã trả tiền) cho SME sử dụng dịch vụ của các doanh nghiệp AI Việt Nam. Thị trường trong nước là các nôi để tạo ra các doanh nghiệp AI Việt Nam Nam.

Bộ trưởng nhấn mạnh, phát triển AI phải đi đôi với trách nhiệm xã hội và đạo đức, bảo đảm an toàn, minh bạch, và vì con người. Đây là điều kiện để AI phát triển bền vững, được xã hội tin cậy, ủng hộ. Về chính sách và thể chế, một điểm nhấn quan trọng tại Diễn đàn là sự đồng thuận về việc Việt Nam cần: Ban hành Bộ nguyên tắc đạo đức AI quốc gia, hài hoà với chuẩn mực quốc tế, nhưng được thiết kế phù hợp với thực tiễn Việt Nam và xây dựng Luật AI, chiến lược AI theo một số quan điểm cốt lõi sau:

- Quản lý theo mức độ rủi ro. Những ứng dụng ít rủi ro thì khuyến khích mạnh mẽ, những ứng dụng rủi ro cao thì phải kiểm soát chặt chẽ.

- Minh bạch và trách nhiệm giải trình. AI phải có cơ chế giải thích và người triển khai AI phải chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình.

- Đặt con người làm trung tâm. AI không thay thế con người mà phục vụ con người. AI là trợ lý của con người, mỗi người sẽ có một trợ lý, chỉ 10 - 20 năm trước đây, điều này là không tưởng. AI không được xâm phạm quyền riêng tư, không tạo ra bất công, thiên kiến.

- Khuyến khích phát triển AI trong nước. Hỗ trợ doanh nghiệp, viện nghiên cứu, startup làm chủ công nghệ AI, từ hạ tầng tính toán, dữ liệu mở AI, đào tạo đến sản phẩm Make in Viet Nam.

- Lấy AI làm động lực tăng trưởng nhanh và bền vững. Ứng dụng AI mạnh mẽ trong một số ngành trọng điểm như công nghiệp chế tạo, nông nghiệp thông minh, logistics, tài chính ngân hàng, y tế, giáo dục... AI là nhân tố quan trọng nâng cao năng suất lao động, tăng trưởng GDP. Ứng dụng mạnh mẽ AI trong quản trị xã hội, trong chính phủ số, chính quyền địa phương 2 cấp, đô thị thông minh.

- Bảo vệ chủ quyền số. AI và dữ liệu là tài nguyên chiến lược. Mọi hệ thống AI hoạt động tại Việt Nam phải tuân thủ luật pháp Việt Nam và bảo đảm an ninh quốc gia.

Luật AI không chỉ là khung pháp lý, mà còn là tuyên ngôn về tầm nhìn quốc gia, AI phải trở thành hạ tầng trí tuệ của đất nước, phục vụ nhân dân, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bộ trưởng kết luận, hành trình phát triển AI của Việt Nam mới chỉ vừa bắt đầu. Những gì được thảo luận và thống nhất tại Diễn đàn sẽ được Bộ KH&CN tổng hợp, báo cáo Chính phủ, và chuyển hoá thành chính sách, chiến lược và hành động. Bộ trưởng kêu gọi các tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học, các chuyên gia, các bạn trẻ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ, cùng nhau xây dựng một Việt Nam hùng cường thịnh vượng trong kỷ nguyên AI.

A.T (tổng hợp)