Ngày 26/8/2025, sau nhiều tháng đàm phán tại New York, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (UNGA) đã thông qua Nghị quyết A/RES/79/325, trong đó xác định quy chế hoạt động và phương thức vận hành của hai cơ chế quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) mới: Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI và Đối thoại Toàn cầu về Quản trị AI. Việc thành lập hai cơ chế này đã được các quốc gia thành viên đồng thuận từ tháng 9/2024, trong khuôn khổ Thỏa thuận Số hóa Toàn cầu (Global Digital Compact).

Hội đồng Khoa học AI: Cơ quan đánh giá độc lập

Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI (International Scientific Advisory Council on AI) được thành lập để làm cầu nối giữa nghiên cứu khoa học và chính sách toàn cầu. Với 40 thành viên được Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres bổ nhiệm, hội đồng này sẽ cung cấp đánh giá độc lập, chuyên sâu về các thách thức AI, giúp cộng đồng quốc tế phát hiện sớm rủi ro và đưa ra quyết định sáng suốt. Hội đồng sẽ trình báo cáo hàng năm tại các kỳ họp của Đối thoại Toàn cầu, bắt đầu từ tháng 7/2026 tại Geneva và năm 2027 tại New York. Cấu trúc của hội đồng bao gồm các chuyên gia đa ngành, đảm bảo tính độc lập và đa dạng, lấy cảm hứng từ Ban Cố vấn Khoa học của Tổng Thư ký LHQ. Vai trò này đặc biệt quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề như an toàn AI tiên tiến, dựa trên các báo cáo khoa học quốc tế như Báo cáo An toàn AI Tiên tiến năm 2024 của Vương quốc Anh.

Đối thoại Toàn cầu về Quản trị AI: Diễn đàn đa bên

Đối thoại Toàn cầu về Quản trị AI sẽ là nền tảng tập hợp các chính phủ và các bên liên quan nhằm thảo luận hợp tác quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm và bài học, đồng thời thúc đẩy thảo luận cởi mở, minh bạch và toàn diện về quản trị AI. Mục tiêu của diễn đàn là giúp AI đóng góp tích cực vào việc thực hiện Các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) và thu hẹp khoảng cách số giữa các quốc gia.

Đối thoại sẽ được tổ chức hằng năm, kéo dài tối đa hai ngày, bên lề các hội nghị Liên Hợp Quốc liên quan, với địa điểm luân phiên giữa Geneva và New York. Mỗi kỳ họp sẽ bao gồm phiên toàn thể đa bên với sự tham gia cấp cao của chính phủ, phần trình bày báo cáo thường niên của Hội đồng Khoa học và các phiên thảo luận theo chủ đề.

Đối thoại đầu tiên sẽ diễn ra trong tuần lễ cấp cao của kỳ họp UNGA lần thứ 80 (bắt đầu tháng 9/2025) tại New York. Tiếp theo, năm 2026, diễn đàn sẽ được tổ chức bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu về AI vì Mục tiêu Tốt đẹp (AI for Good Global Summit) của Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) tại Geneva. Năm 2027, sự kiện sẽ diễn ra tại Diễn đàn Đa bên về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới cho SDGs ở New York.

Định hình ưu tiên chung trong quản trị AI

Đại hội đồng cũng quyết định rằng các đồng Chủ tịch của Đối thoại lần thứ hai sẽ tiến hành tham vấn liên chính phủ để đạt đồng thuận về các ưu tiên chung trong quản trị AI quốc tế. Các nội dung này sẽ dựa trên báo cáo tóm tắt của các kỳ Đối thoại trước và đóng góp từ các bên liên quan, làm cơ sở cho quá trình rà soát cấp cao Thỏa thuận Số hóa Toàn cầu và cho các cuộc thảo luận tiếp theo.

Điểm này đánh dấu sự thay đổi quan trọng so với dự thảo nghị quyết trước đó (rev4), vốn đề xuất tiến hành đàm phán liên chính phủ để xây dựng một tuyên bố về quản trị AI. Trước đó nữa, bản dự thảo rev3 thậm chí còn nhắc tới một nghị quyết riêng của UNGA về AI – điều đã gây nhiều tranh cãi trong đàm phán.

Vai trò của Ban Thư ký và sự hỗ trợ quốc tế

Để bảo đảm hoạt động của hai cơ chế mới, Tổng Thư ký được giao nhiệm vụ huy động năng lực sẵn có trong hệ thống Liên Hợp Quốc, bao gồm cả Nhóm công tác liên cơ quan về AI, nhằm cung cấp hỗ trợ thích hợp cho Hội đồng Khoa học và Đối thoại.

Các quốc gia và các bên liên quan cũng được khuyến khích hỗ trợ tài chính, bao gồm việc đài thọ chi phí đi lại để đại diện các nước đang phát triển có thể tham gia đầy đủ, thông qua các khoản đóng góp tự nguyện được công khai minh bạch.

Tương lai của cơ chế quản trị AI tại UN

Việc duy trì và điều chỉnh quy chế hoạt động của Hội đồng Khoa học và Đối thoại Toàn cầu sẽ được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc xem xét trong kỳ rà soát cấp cao Thỏa thuận Số hóa Toàn cầu tại kỳ họp UNGA lần thứ 82. Đây được xem là bước đi mang tính bản lề, mở đường cho một hệ thống quản trị AI quốc tế có cấu trúc rõ ràng hơn, đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển công nghệ, an toàn, và lợi ích chung của toàn cầu.

A.T (NASTIS), theo The GIP Digital Watch, 8/2025