Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tái định nghĩa cách thế giới sản xuất và cung ứng dịch vụ. Những công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn và thị giác máy tính bước ra khỏi phòng thí nghiệm, trở thành nền tảng vận hành của chuỗi sản xuất hiện đại. Tại Hội thảo khoa học “Công nghệ thị giác và trí tuệ nhân tạo trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0” do Đại học Công nghiệp Hà Nội phối hợp Quỹ VinFuture tổ chức ngày 3/12/2025, các chuyên gia khẳng định: thị giác máy tính và AI không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành trụ cột cấu trúc của nhà máy thông minh.

 

Quang cảnh hội thảo

Công nghệ hình ảnh thông minh - từ nghiên cứu tới dây chuyền sản xuất

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Phạm Văn Đông - Phó Hiệu trưởng Đại học Công nghiệp Hà Nội - nhấn mạnh rằng ngành công nghiệp toàn cầu đang dịch chuyển từ mô hình chi phí thấp sang mô hình dựa trên chất lượng, năng suất và mức độ tự động hóa. Trong bối cảnh đó, công nghệ thị giác máy tính kết hợp AI ngày càng đóng vai trò chiến lược.

Những hệ thống đối chiếu CAD-ảnh có độ chính xác tới micromet, hay mô hình bản sao số (digital twin) mô phỏng quy trình theo thời gian thực, đang góp phần thay đổi cách doanh nghiệp đo kiểm, phân tích và tối ưu vận hành. Đó là lý do nhà trường ưu tiên xây dựng môi trường đào tạo - nghiên cứu gắn với thực tiễn doanh nghiệp, nhằm đào tạo thế hệ kỹ sư thích ứng với các công nghệ lõi của CMCN 4.0.

Theo các chuyên gia, điểm nổi bật của AI thế hệ mới nằm ở khả năng học hỏi và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu. Khi kết hợp với thị giác máy tính, máy móc không chỉ “nhìn thấy” mà còn “hiểu” được hình ảnh, từ đó đưa ra hành động phù hợp – điều mà trước đây chỉ con người đảm nhiệm.

Bước tiến lớn: Máy móc có thể quan sát, đánh giá và ra quyết định

GS.TS. Đỗ Ngọc Minh (Đại học Illinois Urbana–Champaign, Phó Hiệu trưởng VinUni) cho rằng thị giác máy tính đang trở thành một trong những mũi nhọn quan trọng nhất của tự động hóa công nghiệp. Nhờ khả năng phân tích hình ảnh với tốc độ và độ chính xác vượt xa con người, công nghệ này đang chiếm lĩnh ngày càng nhiều khâu trong dây chuyền sản xuất.

Tại nhiều nhà máy, thị giác máy tính đảm nhiệm những nhiệm vụ mang tính sống còn: Kiểm tra chất lượng: Phát hiện lỗi vi mô trên linh kiện điện tử, vật liệu hoặc dược phẩm. Phân loại sản phẩm: Sàng lọc hàng hóa với tốc độ cao và độ chính xác gần như tuyệt đối. Giám sát vận hành: Theo dõi thiết bị, dự báo hỏng hóc dựa trên biểu hiện bất thường.

Công nghệ này hoạt động liên tục, không phụ thuộc vào điều kiện môi trường hay độ tập trung của người lao động, từ đó giúp giảm thiểu lãng phí và duy trì chất lượng ổn định.

Một lợi thế quan trọng của thị giác máy tính là phân tích theo thời gian thực. Trong dây chuyền sản xuất linh kiện, nơi sai số tính bằng micromet cũng gây thiệt hại lớn, phản hồi tức thì từ hệ thống giúp doanh nghiệp xử lý sự cố ngay lập tức, hạn chế rủi ro và gián đoạn vận hành.

Không chỉ trong sản xuất, thị giác máy tính còn mở rộng sang an ninh và hậu cần. Các hệ thống nhận diện khuôn mặt, phân tích hành vi và cảnh báo tự động đang trở thành tiêu chuẩn trong quản lý nhà máy thông minh. Trong chuỗi cung ứng, thị giác máy tính giúp giám sát hàng hóa, phát hiện hư hỏng và hỗ trợ dự báo tồn kho – yếu tố quan trọng để doanh nghiệp thích ứng nhanh với biến động thị trường.

Giá trị gia tăng: Từ tối ưu vận hành đến nâng cao sức cạnh tranh

Theo GS.TS. Đỗ Ngọc Minh, doanh nghiệp ứng dụng thị giác máy tính đang thu được ba lợi ích rõ ràng: Tăng năng suất - tiết kiệm chi phí: Hệ thống vận hành liên tục, giảm phụ thuộc lao động thủ công và rút ngắn thời gian kiểm tra. Độ chính xác vượt trội: Khả năng nhận diện điểm lỗi nhỏ mà mắt người khó phát hiện, thích hợp với ngành đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe như dược phẩm, chip, thiết bị y tế. Tối ưu toàn bộ quy trình: Giảm tiêu hao nguyên liệu, giảm lỗi sản phẩm và đồng bộ hóa vận hành với các hệ thống thông minh khác như robot, IoT, ERP.

Sự kết hợp giữa AI và thị giác máy tính không chỉ giúp doanh nghiệp giải quyết các bài toán hiện tại mà còn mở ra cơ hội xây dựng mô hình sản xuất linh hoạt, an toàn và dễ mở rộng - yếu tố sống còn trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Hội thảo “VisionAI in Industry 4.0” cho thấy một thực tế rõ ràng: thị giác máy tính và AI đã vượt xa phạm vi nghiên cứu, trở thành nền móng của hạ tầng sản xuất hiện đại. Những tiến bộ này đang định hình thế hệ nhà máy mới - nơi dữ liệu được phân tích tức thời, thiết bị tự điều chỉnh để tối ưu, và con người chuyển sang vai trò giám sát - sáng tạo - ra quyết định chiến lược.

Trong kỷ nguyên CMCN 4.0, doanh nghiệp nào nắm bắt sớm thị giác máy tính sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn, không chỉ trong năng suất và chi phí mà còn trong khả năng đổi mới, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Đó cũng là con đường để công nghiệp Việt Nam tiến gần hơn tới chuẩn mực sản xuất tiên tiến của thế giới.

P.T (tổng hợp)