Tại buổi gặp mặt các startup về trí tuệ nhân tạo (AI) diễn ra chiều 16/01/2026 tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng đã chia sẻ nhiều thông điệp quan trọng về bản chất của startup, cách tiếp cận đổi mới sáng tạo và định hướng phát triển AI phù hợp với điều kiện Việt Nam. Bộ trưởng nhấn mạnh, startup AI chỉ có thể phát triển bền vững khi kiên định theo đuổi những bài toán lớn, xuất phát từ các vấn đề thực tiễn của đất nước và thị trường.

 

Quang cảnh buổi gặp mặt

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, “các startup không sinh ra để làm thuê cho các ông lớn, các startup phải trở thành các ông lớn”. Startup không phải doanh nghiệp, đối với doanh nghiệp thì họ tăng trưởng theo cấp tuyến tính, còn với startup nếu đã tăng trưởng thì sẽ theo cấp số nhân. Nếu tự định vị mình như một doanh nghiệp thông thường, startup sẽ gặp bất lợi ngay từ đầu do hạn chế về vốn, khách hàng và thương hiệu. Vấn đề cốt lõi của startup là giải quyết những bài toán lớn, thậm chí thay thế những mô hình cũ đã tồn tại lâu năm, chứ không chỉ dừng lại ở việc cung cấp các giải pháp mang tính bổ trợ.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng chỉ rõ sự khác biệt căn bản giữa startup và doanh nghiệp lớn nằm ở cách tiếp cận rủi ro. Đối với startup, sai lầm không phải là thất bại, mà là dữ liệu để học hỏi và điều chỉnh. Việc thử nghiệm nhanh, chấp nhận sai và cải tiến liên tục là điều kiện cần thiết để tìm ra mô hình phù hợp. Trong khi đó, doanh nghiệp lớn thường ưu tiên sự ổn định, hoàn thiện và hạn chế rủi ro trong vận hành.

Trong lĩnh vực AI, Bộ trưởng nhận định Việt Nam hiện chưa đủ nguồn lực để cạnh tranh trực tiếp ở các công nghệ lõi so với các quốc gia lớn trên thế giới. Thay vào đó, hướng đi phù hợp là tập trung vào ứng dụng sáng tạo, đưa các công nghệ sẵn có vào giải quyết những vấn đề cụ thể của đời sống kinh tế - xã hội. Đây được xem là con đường giúp tích lũy nguồn lực, thị trường và kinh nghiệm, đồng thời tạo nền tảng để từng bước tiến tới làm chủ các công nghệ cao hơn trong tương lai.

 

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ trong buổi gặp startup AI

Đối với phát triển các startup AI, Bộ trưởng khuyến nghị cách tiếp cận “vấn đề đi trước, công nghệ theo sau”. Việc sở hữu và hiểu sâu một vấn đề thực tiễn quan trọng sẽ quyết định vị thế của startup trong chuỗi giá trị. Công nghệ, vốn và các nguồn lực khác sẽ đến sau khi bài toán được xác định rõ ràng và chứng minh được giá trị.

Từ thực tiễn quản lý nhà nước và hoạt động của doanh nghiệp, Bộ trưởng gợi mở nhiều bài toán lớn cho AI, như nâng cao hiệu quả quản trị, tích lũy tri thức tổ chức, hay xử lý sự chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.

Đối với các startup có khát vọng vươn ra thị trường toàn cầu, theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, trước hết cần tìm kiếm và giải quyết những bài toán ngay trong nước, bởi “phần lớn vấn đề của Việt Nam cũng là vấn đề chung của thế giới”. Khi xử lý hiệu quả các vấn đề tại Việt Nam, startup đồng thời đã sở hữu cơ sở vững chắc để đưa giải pháp ra thị trường quốc tế.

Về việc lựa chọn bài toán, Bộ trưởng cho rằng những vấn đề ít nhận được sự tin tưởng từ số đông đôi khi lại ẩn chứa cơ hội thành công. Một ý tưởng được tất cả các bên, từ cơ quan quản lý đến quỹ đầu tư, đồng loạt ủng hộ thì khả năng cao giá trị đột phá không còn lớn, hoặc đã quá rõ ràng để tạo lợi thế bền vững. Trái lại, sự hoài nghi, khó khăn trong quá trình gọi vốn đôi khi chính là tín hiệu cho thấy startup đang theo đuổi một hướng đi khác biệt.

Liên quan đến thách thức về nguồn vốn đầu tư, mối quan tâm chung của nhiều startup - Bộ trưởng nhấn mạnh những thay đổi gần đây trong thể chế KH&CN sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn này. Đơn cử như Luật Chuyển giao công nghệ đã cho phép coi công nghệ là một loại tài sản. Dù vậy, Bộ trưởng cũng khuyên startup nên xem trạng thái “thiếu vốn” như một động lực để tìm kiếm giải pháp đột phá, thay vì gọi vốn thành công nhưng dần mất động lực sáng tạo hoặc đánh mất quyền kiểm soát doanh nghiệp. Đối với các startup, tiền không phải là ưu tiên hàng đầu để phát triển các startup. Nhưng khó khăn mà các startup đang gặp phải giống như con ngài trước khi phá kén trở thành bướm. Đặt con người vào tình thế khó khăn báo nhiêu thì càng thông minh bấy nhiêu, tìm “đúng vấn đề” sẽ giải quyết những bài toán mà các startup đang gặp phải. Các startup cần sự thông minh, cần những sáng kiến đột phá và hiểu sâu bản chất vấn đề, Bộ trưởng Bộ KH&CN nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, doanh nghiệp vẫn giữ vai trò then chốt đối với sự phát triển của startup. Thay vì lựa chọn hình thức thuê mướn hay thâu tóm, doanh nghiệp nên đóng vai trò là “chuột bạch” hoặc trở thành khách hàng đầu tiên của startup. Ở giai đoạn khởi đầu, điều startup cần nhất không hẳn là nguồn vốn, mà là một môi trường thực tiễn để thử nghiệm sản phẩm, nơi họ có thể triển khai, va chạm, mắc lỗi và điều chỉnh trên dữ liệu thực. Khi sản phẩm giải quyết được một bài toán cụ thể của doanh nghiệp lớn, startup sẽ có bằng chứng thực tế để tiếp tục hoàn thiện và mở rộng sang các thị trường khác, cả trong nước lẫn quốc tế. Theo Bộ trưởng, các đơn vị thuộc Bộ KH&CN cần nghiên cứu điều chỉnh cơ chế, chính sách, trong đó xem xét yêu cầu doanh nghiệp lớn khi thành lập quỹ đầu tư cho startup cần kèm theo điều khoản trở thành khách hàng đầu tiên của startup. Cách tiếp cận này không chỉ tạo “bệ phóng” cho startup phát triển mà còn thúc đẩy doanh nghiệp lớn mở cửa hệ thống, thúc đẩy nhận đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng cho rằng, nhiều startup Việt Nam chưa vươn xa do lựa chọn những bài toán và khát vọng còn hạn chế. Nếu chỉ nhắm tới việc bán công ty sớm với giá vài triệu USD, startup sẽ thiếu động lực theo đuổi các vấn đề lớn, mang tính dài hạn. Ngược lại, việc hướng tới những bài toán có quy mô và tác động rộng đối với xã hội hoặc nền kinh tế mới là yếu tố giúp startup phát triển bền bỉ, thay vì tự thu hẹp mình thành những doanh nghiệp nhỏ đi làm thuê cho các tập đoàn lớn.

P.T (tổng hợp)