Trong bối cảnh cách mạng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và AI sinh tạo (GenAI) đang định hình lại nền kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APAC). Với dân số 4,7 tỷ người và tăng trưởng GDP 5% hàng năm, APAC là trung tâm đổi mới công nghệ. Theo IDC, thị trường máy chủ AI đạt 23,9 tỷ USD vào 2025, với 84% doanh nghiệp phân bổ 1-2 triệu USD cho GenAI, vượt mức toàn cầu 33% ngân sách AI. Báo cáo từ BCG cho thấy APAC dẫn đầu về tốc độ áp dụng GenAI, với 87,4% tổ chức triển khai hơn 10 trường hợp sử dụng năm 2024, và 25,6% dự kiến vượt 100 vào 2025. Tuy nhiên, thách thức như thiếu hụt nhân tài, quản trị dữ liệu và quy định đạo đức cản trở mở rộng.

Sự tăng trưởng AI tại APAC được thúc đẩy bởi nhu cầu kinh tế số và chính sách hỗ trợ. Thị trường AI đạt 66,38 tỷ USD năm 2024, dự kiến tăng lên 1.365,32 tỷ USD vào 2033 (CAGR 34,7%). GenAI chiếm 38% ngân sách AI, cao hơn mức toàn cầu, với 84% doanh nghiệp đầu tư 1-2 triệu USD vào 2025. Các quốc gia như Trung Quốc với mô hình DeepSeek giảm 30% chi phí huấn luyện, và Ấn Độ với chương trình “Digital India” giúp 4% doanh nghiệp vượt trội, dẫn đầu đổi mới. OECD ghi nhận M&A AI tăng 45% từ 2023-2025, thúc đẩy hệ sinh thái công nghệ.

Ngành sản xuất áp dụng AI với tỷ lệ 78%, GenAI 54%, tập trung vào bảo trì dự đoán, giảm 10% thời gian ngừng máy vào 2028. Lotte Group (Hàn Quốc) dùng AI agentic điều chỉnh giá 14.000 SKU, tăng doanh thu 12%. Ngành tài chính đạt 84% áp dụng AI, 67% GenAI, với DBS Bank (Singapore) tăng 23% chuyển đổi bán chéo nhờ cá nhân hóa. Ngành y tế dẫn đầu với 86% áp dụng AI, 59% GenAI, như Amgen giảm 20% thời gian phát triển thuốc, tạo giá trị 1,5 tỷ USD. Bán lẻ ghi nhận 82% áp dụng AI, với Bukalapak (Indonesia) tăng 25% tỷ lệ nhấp chuột qua khuyến nghị thời gian thực.

Các ngành khác như giáo dục, năng lượng và giao thông cũng hưởng lợi. AutogenAI giảm 50% thời gian chuẩn bị tài liệu học thuật tại Úc, Singapore. Grab tối ưu hóa lộ trình, giảm 20% thời gian giao hàng. AI đóng góp 5 nghìn tỷ USD vào kinh tế APAC vào 2030, với sản xuất (1,8 nghìn tỷ USD) và tài chính (1,2 nghìn tỷ USD) dẫn đầu. Tuy nhiên, 72% doanh nghiệp báo cáo thiếu nhân tài AI, với chi phí tuyển dụng tăng 20-25% tại các nước phát triển. Deloitte ghi nhận 75% doanh nghiệp Đông Nam Á tụt hậu về kỹ năng AI.

Quản trị dữ liệu là thách thức lớn, với 56% lãnh đạo quản lý hơn 1000 nguồn dữ liệu, 42% lo ngại đạo đức AI. Trung Quốc tạo 40% dữ liệu toàn cầu nhưng bị hạn chế bởi PIPL, làm chậm 50% dự án AI xuyên biên giới. ASEAN Guide nhấn mạnh rủi ro thông tin sai lệch từ GenAI, với 75% dự án thất bại do phức tạp dữ liệu (39%) và chi phí (36%). Cơ sở hạ tầng phân mảnh, đặc biệt trong y tế, khiến 40% dự án tại Indonesia, Việt Nam bị trì hoãn.

Chi phí CNTT tăng 30% cho dự án GenAI quy mô lớn, với 43% nhà sản xuất cho rằng GenAI phá vỡ mô hình kinh doanh. Trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ 15% năng lượng CNTT tại APAC, đòi hỏi giải pháp bền vững. AI agentic mang lại cơ hội tăng doanh thu 10-15% qua cá nhân hóa, với 60% doanh nghiệp triển khai LLM địa phương hóa. Ví dụ, JD.com giảm 15% hàng tồn kho và tăng 22% doanh thu quảng cáo.

Để vượt thách thức, IDC khuyến nghị xây dựng lộ trình AI, ưu tiên các trường hợp sử dụng có tác động cao như bảo trì dự đoán, chẩn đoán cá nhân hóa. Doanh nghiệp cần đầu tư hạ tầng, với 65% cần nâng cấp GPU và đám mây. Singapore đầu tư 1 tỷ USD vào chiến lược AI quốc gia, giảm 15% chi phí triển khai. Đào tạo nhân tài là cốt lõi, với 26% lực lượng lao động cần nâng kỹ năng AI. Hợp tác công-tư, như quỹ 1 tỷ USD của ASEAN, hỗ trợ 15.000 SME triển khai AI.

Đối với Việt Nam, với dân số trẻ (60% dưới 35 tuổi) và GDP tăng 6-7%, cần mở rộng chương trình đào tạo AI với 500 triệu USD để đào tạo 50.000 chuyên gia. Hoàn thiện luật AI, học theo ASEAN Guide, để thu hút đầu tư, với thị trường AI Việt Nam đạt 750 triệu USD năm 2024. Thúc đẩy AI trong sản xuất (giảm 15% chi phí), nông nghiệp (tăng 15% năng suất) và dịch vụ công. Đảm bảo AI xanh và công bằng, hỗ trợ y tế nông thôn, hướng tới kinh tế số chiếm 30% GDP vào 2030.

Kết luận, APAC đang chuyển mình thành trung tâm AI toàn cầu, với chi tiêu khổng lồ và ứng dụng đa ngành. Thách thức về nhân tài, dữ liệu và quy định cần được giải quyết qua hợp tác, địa phương hóa và quản trị dữ liệu. BCG nhấn mạnh AI là động lực thay đổi, giúp APAC dẫn dắt kinh tế số với tăng trưởng bền vững. Việt Nam, với tiềm năng dân số và kinh tế, cần hành động ngay để biến AI thành đòn bẩy phát triển.

AT (NASTIS), theo IDC, “APAC Enterprises Ramp Up AI & GenAI Spending”, 2025; BCG, “In the Race to Adopt AI, Asia-Pacific”. 2025.