Một nghiên cứu quy mô lớn do Đại học Y và Khoa học Oregon-Hoa Kỳ đứng đầu vừa công bố trên tạp chí JAMA Dermatology cho thấy: việc thoa kem dưỡng ẩm toàn thân mỗi ngày cho trẻ trước 9 tuần tuổi có thể làm giảm tỷ lệ mắc bệnh viêm da cơ địa ở trẻ đến 24 tháng tuổi, đặc biệt ở nhóm trẻ không có tiền sử dị ứng trong gia đình.

Viêm da cơ địa là một rối loạn viêm da mạn tính phổ biến ở trẻ nhỏ, có liên quan mật thiết đến các bệnh lý dị ứng khác như hen suyễn hay dị ứng thực phẩm. Nhiều nghiên cứu trước đó đã chỉ ra mối liên hệ giữa sự suy yếu hàng rào bảo vệ da và nguy cơ phát triển bệnh dị ứng sau này. Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả phòng bệnh của dưỡng ẩm hằng ngày trong cộng đồng dân số chung vẫn còn hạn chế.

Trong nghiên cứu mang tên Emollients to Prevent Pediatric Eczema, nhóm nghiên cứu đã tiến hành thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng trên 1.247 cặp mẹ – con tại 25 phòng khám cộng đồng ở các bang Colorado, North Carolina, Oregon và Wisconsin. Những người chăm sóc được yêu cầu thoa kem dưỡng ẩm (do nghiên cứu cung cấp) lên toàn thân trẻ mỗi ngày; bắt đầu trước khi trẻ được 9 tuần tuổi, có thể bỏ qua da đầu và vùng đóng bỉm nếu muốn. Nhóm đối chứng không sử dụng dưỡng ẩm hằng ngày.

Sau 24 tháng, tỷ lệ trẻ được chẩn đoán mắc viêm da cơ địa là 36,1% ở nhóm dùng dưỡng ẩm, so với 43,0% ở nhóm đối chứng, cho thấy mức giảm nguy cơ tương đối là 0,84 (95% CI 0,73–0,97; P = .02).

Phân tích sâu hơn cho thấy, hiệu quả phòng bệnh rõ rệt nhất ở trẻ không có người thân mắc bệnh dị ứng (RR 0,75; 95% CI 0,60–0,90; P = 0,01), trong khi ở nhóm có tiền sử gia đình bị dị ứng, hiệu quả không có ý nghĩa thống kê (RR 0,93; 95% CI 0,78–1,11).

Một phát hiện bất ngờ là tỷ lệ mắc bệnh ban đầu ở nhóm trẻ không có tiền sử dị ứng lại cao hơn nhóm có tiền sử, bất kể có can thiệp hay không. Cụ thể, trong nhóm đối chứng, 43,4% trẻ “nguy cơ thấp” (không có tiền sử dị ứng) mắc bệnh, so với 42,5% ở nhóm “nguy cơ cao”. Ở nhóm can thiệp, tỷ lệ mắc là 33,2% ở trẻ nguy cơ thấp và 39,1% ở trẻ nguy cơ cao. Nhóm nghiên cứu cho rằng điều này có thể do các gia đình có tiền sử dị ứng thường đã chủ động chăm sóc da cho trẻ từ sớm, trong khi các gia đình khác không có thói quen phòng ngừa tương tự.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng phát hiện rằng trẻ sống trong gia đình có nuôi chó hưởng lợi nhiều hơn từ việc dưỡng ẩm (RR 0.68; 95 % CI 0.50–0.90; P = .01). Cơ chế chính xác chưa được giải thích rõ, nhưng giả thiết cho rằng sự tiếp xúc sớm với vi sinh vật trong môi trường sống cùng vật nuôi có thể làm giảm nguy cơ dị ứng qua điều hòa miễn dịch.

Nhóm tác giả ước tính số trẻ cần được can thiệp để phòng ngừa thành công cho 1 trẻ là 15; nghĩa là với mỗi 15 trẻ được dưỡng ẩm hằng ngày từ sớm, có 1 trẻ sẽ tránh được viêm da cơ địa mà nếu không thực hiện có thể đã mắc bệnh. Tuy nhiên, lợi ích này chủ yếu ghi nhận ở nhóm trẻ không có nguy cơ cao, trong khi hiệu quả ở trẻ có yếu tố di truyền dị ứng là không đáng kể.

Nghiên cứu này củng cố giả thuyết rằng việc chăm sóc và bảo vệ hàng rào da từ rất sớm ở trẻ sơ sinh có thể là một biện pháp đơn giản, chi phí thấp và an toàn để giảm gánh nặng bệnh lý chàm da trong cộng đồng, đặc biệt là ở các đối tượng nguy cơ thấp. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng không nên kỳ vọng quá nhiều ở biện pháp này trong nhóm trẻ có yếu tố di truyền mạnh về dị ứng, và vẫn cần thêm nghiên cứu để làm rõ cơ chế cũng như đối tượng hưởng lợi tối ưu.

Đ.T.V (NASTIS), theo https://medicalxpress.com/, 2025