Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu với nhiều loại hình thiên tai nguy hiểm như bão, lũ lụt, sạt lở đất, lũ quét và lũ bùn đá. Những năm gần đây, đặc biệt sau các đợt mưa lũ lịch sử tại miền Trung năm 2020, tình trạng trượt lở đất đá và lũ quét diễn ra ngày càng nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản tại nhiều tỉnh miền núi và trung du. Hàng loạt vụ sạt lở nghiêm trọng tại thủy điện Rào Trăng 3, Tiểu khu 67, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 hay khu vực Nam Trà My, Trà Leng đã cho thấy nhu cầu cấp thiết phải xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và bản đồ nguy cơ thiên tai chi tiết đến cấp xã nhằm hỗ trợ công tác phòng chống thiên tai và quy hoạch dân cư.

Xuất phát từ thực tiễn đó, TS. Nguyễn Quốc Khánh và các cộng sự tại Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản thực hiện nhiệm vụ “Nghiên cứu cơ sở khoa học xây dựng bộ tiêu chí và xác định các khu vực nhạy cảm về trượt, sạt lở đất đá, lũ bùn đá, lũ ống, lũ quét khu vực miền núi, trung du Việt Nam”, trong giai đoạn 2021–2022. Mục tiêu của đề tài là xây dựng bộ tiêu chí đánh giá và khoanh định các khu vực có nguy cơ cao, rất cao về trượt lở đất đá, lũ bùn đá, lũ ống và lũ quét; đồng thời đề xuất danh sách các khu vực nhạy cảm cần ưu tiên điều tra chi tiết và cảnh báo sớm.

Trong quá trình triển khai, nhóm nghiên cứu đã ứng dụng nhiều công nghệ và phương pháp hiện đại như hệ thống thông tin địa lý GIS, viễn thám, mô hình không gian GIS, AHP, SMCE, FFPI và phân tích nhân tố để đánh giá nguy cơ thiên tai. Đây cũng là lần đầu tiên, dưới góc độ quản lý của Bộ Tài nguyên và Môi trường, các loại hình đa thiên tai gồm trượt lở đất đá, lũ bùn đá, lũ ống và lũ quét được nghiên cứu, đánh giá theo hướng tích hợp. Từ đó, đề tài đã xây dựng được bộ tiêu chí tổng hợp đầu tiên tại Việt Nam phục vụ đánh giá và khoanh định nguy cơ đa thiên tai.

Kết quả nghiên cứu đã đạt được nhiều nội dung quan trọng:

• Xây dựng được bộ tiêu chí đánh giá và khoanh định các khu vực có nguy cơ cao, rất cao về trượt, sạt lở đất đá, lũ bùn đá, lũ ống và lũ quét.

• Thành lập bộ bản đồ phân bố nguy cơ ở tỷ lệ 1/5.000 và 1/10.000 đối với các khu vực miền núi, trung du Việt Nam.

• Đề xuất danh sách các khu vực nhạy cảm cần ưu tiên điều tra, đánh giá chi tiết và cảnh báo sớm.

• Hoàn thiện báo cáo tổng hợp, báo cáo tóm tắt kết quả nghiên cứu và công bố 03 bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành.

Theo đánh giá của nhóm nghiên cứu, kết quả của đề tài có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong công tác dự báo và cảnh báo sớm thiên tai tại Việt Nam. Bộ tiêu chí và hệ thống bản đồ được xây dựng sẽ hỗ trợ các cơ quan quản lý xác định các khu vực nguy cơ cao để ưu tiên điều tra chi tiết, đồng thời phục vụ quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và sắp xếp dân cư tại các vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai.

Bên cạnh đó, đề tài cũng mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu đa thiên tai tại Việt Nam thông qua sự phối hợp giữa lĩnh vực địa chất, khoáng sản và khí tượng thủy văn. Các kết quả nghiên cứu được kỳ vọng sẽ tiếp tục được ứng dụng trong công tác xây dựng hệ thống cảnh báo sớm trượt lở đất đá, lũ bùn đá và lũ quét trên phạm vi rộng hơn, góp phần giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản tại các khu vực miền núi và trung du trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 22037/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)