Năng lượng tái tạo (NLTT) là năng lượng được phát sinh từ quá trình tự nhiên và tự tái tạo liên tục; được xem là một trong những giải pháp nhằm giảm phát thải khí nhà kính hướng tới nền kinh tế trung hòa các-bon trong dài hạn thông qua hạn chế sự gia tăng của năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch.

Trong quá trình chuyển đổi năng lượng ở Việt Nam, NLTT cũng là sự lựa chọn thay thế năng lượng truyền thống, đảm bảo cân đối an ninh năng lượng trước nhu cầu ngày càng tăng của các hoạt động kinh tế - xã hội (KTXH) và sự giới hạn của các nguồn cung cấp điện. Theo đó, Việt Nam đã ban hành nhiều định hướng chính sách để biến tiềm năng được đánh giá là lớn về NLTT phục vụ phát triển nguồn cung, cải thiện an ninh năng lượng quốc gia [47,48,49,50]. Tính tất yếu của phát triển NLTT tiếp tục được nhấn mạnh, khẳng định trong Nghị quyết 55-NQ/TW, ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị về định hướng chiến lược năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Để thực hiện được mục tiêu về NLTT, ngành năng lượng cần phải chuyển đổi mô hình phát triển phù hợp trên cơ sở các văn bản khuyến khích, hỗ trợ phát triển.

Tuy nhiên, qua gần 10 năm hình thành và phát triển, NLTT phát triển chủ yếu dựa vào tiềm năng tự nhiên, các nguồn lực khác chưa đáp ứng đồng bộ nên đã kéo theo nhiều bất cập, như vấn đề định hướng hiệu quả về việc làm, đảm bảo tính chủ động của ngành vẫn chưa được quan tâm đúng mức; người dân địa phương khu vực phát triển dự án chưa tận dụng tốt các cơ hội việc làm gắn với phát triển ngành NLTT để có việc làm bền vững với mức thu nhập thỏa đáng, cải thiện điều kiện làm việc.

Xuất phát từ thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài Tiến sĩ Trần Thị Tuyết cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Địa lí Nhân văn thực hiện đề tài nghiên cứu “Việc làm bền vững gắn với phát triển năng lượng tái tạo ở Ninh Thuận” với mục tiêu nghiên cứu vấn đề lý luận và thực trạng về việc làm bền vững gắn với phát triển năng lượng tái tạo; từ đó đề xuất giải pháp định hướng thúc đẩy việc làm bền vững gắn với phát triển năng lượng tái tạo ở Ninh Thuận. 

 

Sau thời gian nghiên cứu, đề tài đã thu được những kết quả như sau:

Đề tài đã xác định được một số vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến việc làm bền vững (VLBV) gắn với phát triển NLTT, như: khái niệm, nội hàm về NLTT, VLBV, VLBV gắn với phát triển NLTT, theo đó, VLBV gắn với phát triển NLTT là khả năng người lao động tiếp tục làm việc trong bối cảnh chuyển đổi và phát triển NLTT; có điều kiện tiếp tục “duy trì” việc làm hoặc “chuyển đổi” việc làm để tận dụng cơ hội gia tăng năng suất lao động, cải thiện điều kiện làm việc để tạo thu nhập; trong đó, chính sách phát triển NLTT được xem là cơ sở mang tính động lực, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế (CDCCKT) phát thải carbon thấp; tạo tiền đề hình thành việc làm xanh, VLBV cho nền kinh tế. Đề xuất được các tiêu chí phân tích VLBV gắn với phát triển NLTT, gồm 04 tiêu chí chủ yếu: (i) Đảm bảo ổn định việc làm và thu nhập thỏa đáng; (ii) Điều kiện làm việc an toàn; (iii) Được tự do đối thoại xã hội; (iv) Được hưởng các chính sách an sinh xã hội.

Kết quả khảo sát thực tế về VLBV gắn với phát triển NLTT ở Ninh Thuận, cho thấy: Ninh Thuận là địa phương có nhiều tiềm năng phát triển NLTT, nhất là NLMT, NLG; kết hợp với vận dụng tốt chính sách đặc thù, NLTT đã trở thành một trong những ngành đột phá quan trọng để thúc đẩy chiến lược phát triển KTXH, tạo tiền đề quan trọng trong CDCCKT theo hướng tăng trưởng xanh hiệu quả. Đồng thời, chuẩn bị các nguồn lực cho phát triển NLTT, trong đó có việc làm, nguồn nhân lực. Dựa trên các tiêu chí về VLBV, nhiều hoạt động đảm bảo quyền lợi hài hòa giữa chính quyền, người dân và nhà đầu tư đã được thực hiện theo đúng các quy định của Nhà nước, nhất là đảm bảo an sinh xã hội, cải thiện việc làm. Người dân đã có cơ hội tiếp cận với việc làm trực tiếp từ ngành NLTT và cơ hội cải thiện việc làm hiện có thông qua các lợi ích có được từ chính sách. Tuy nhiên, xét theo CGT NLTT số lượng việc làm ổn định, bền vững rất hạn chế, người dân địa phương khó tiếp cận do trình độ, năng lực chưa đáp ứng. Giai đoạn tạo nhiều việc làm, thu nhập cao, ổn định là giai đoạn sản xuất vẫn chưa được định hình. Kinh phí hỗ trợ chuyển đổi, tìm kiếm việc làm của người bị thu hồi đất chưa sử dụng hiệu quả để đảm bảo tính bền vững của việc làm. Chương trình đào tạo, giáo dục nghề chưa thu hút được người dân tham gia do đào tạo chưa bám sát nhu cầu của thị trường, dẫn đến thiếu hụt lao động chất lượng cao. Thêm nữa, trình độ dân trí thấp, bảo thủ trong chuyển đổi, cải thiện kỹ năng nghề của dân cư nên cơ hội VLBV gắn với phát triển NLTT chưa được tận dụng hiệu quả để tạo đột phá trong chiến lược nâng cao năng lực lao động.

Để đa dạng các loại hình việc làm, tận dụng tốt cơ hội việc làm gắn với phát triển ngành NLTT, Ninh Thuận cần tập trung: Xây dựng và hình thành CGT; đào tạo kỹ năng để tối đa hóa lợi ích của quá trình chuyển đổi năng lượng, tận dụng hiệu quả cơ hội tạo việc làm, cải thiện và chuyển đổi việc làm của phát triển NLTT. Cần có chính sách đào tạo, giáo dục nguồn nhân lực, đào tạo các kỹ năng để tận dụng cơ hội việc làm do ngành NLTT mang lại thông qua các kết quả nghiên cứu dự báo nhu cầu việc làm, tiêu chuẩn nghề đảm bảo tính khoa học, thực tiễn, phù hợp với năng lực lãnh thổ. Đào tạo nghề theo cơ chế thị trường, cần tập trung đào tạo năng lực phục vụ trực tiếp các vị trí việc làm cho ngành NLTT theo CGT năng lượng, đáp ứng tốt nguồn nhân lực cho Trung tâm NLTT, năng lượng sạch của cả nước và phục vụ chuyển đổi, cải thiện các vị trí việc làm trong nền kinh tế.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21600/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)