Ở Việt Nam, Sa nhân phân bố rộng, có thể thấy tại các cánh rừng thường xanh, mưa ẩm trong cả nước. Nguồn Sa nhân của nước ta trước đây chủ yếu là do người dân đi thu hái hoang dại trong tự nhiên từ nguồn quả của 3 loài (Amomum villosum, Amomum xanthioides và Amomum longiligulare.), khi thu hái cả quả già lẫn quả non, nên sau khi chế biến số lượng thải loại là rất lớn, chỉ còn khoảng 35-40% sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Đặc biệt, trong quá trình chế biến chủ yếu là phơi sấy thủ công nên dẫn tới hình thái, mầu sắc và hàm lượng tinh dầu không đồng nhất trong khi đó thị trường ngày càng đòi hỏi chất lượng cao của sản phẩm, phần lớn hàng hóa của nước ta đều không đáp ứng được nhu cầu thị trường về cả số lượng lẫn chất lượng sản phẩm.

Sau một thời gian dài chỉ thu hái từ nhiên nguồn Sa nhân của nước ta gần như cạn kiệt, cùng với nhu cầu lớn của thị trường, một số địa phương trước đây có vùng phân bố tự nhiên của Sa nhân đã tiến hành nghiên cứu xây dựng vùng trồng nguyên liệu cho Sa nhân như: Quảng Nam, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Định, Bình Phước, Hòa Bình, Thái Nguyên, Sơn La…phần lớn từ kết quả nghiên cứu do Viện Dược liệu xây dựng và chuyển giao. Các mô hình trồng thử nghiệm bước đầu đã có những kết quả khả quan về tính thích ứng về việc khôi phục vùng nguyên liệu, cải thiện về năng suất và chất lượng đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người trồng Sa nhân.

Hiện nay, nhu cầu dược liệu Sa nhân rất lớn. Sa nhân được sử dụng nhiều trong các bài thuốc y dược học cổ truyền. Theo kết quả điều tra, tại Khánh Hòa, các cơ sở khám chữa bệnh đông y có nhu cầu hàng 10 tấn/năm. Công ty TNHH Dược phẩm Liên Sơn có nhu cầu sử dụng chế biến Sa nhân thành phẩm, nhằm nâng cao chất lượng và giá trị hàng hóa của dược liệu Sa nhân tím, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu Vì vây, nhóm nghiên cứu của DS. Nguyễn Đức Bình tại Công ty Cổ phần Trang trại dược liệu Liên Sơn đã thực hiện đề tài: “Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ xây dựng mô hình trồng cây Sa nhân tím (Amomum longiligulare TLWu) theo tiêu chuẩn GACP nhằm tạo vùng nguyên liệu cho sản xuất thuốc tại huyện Khánh Vĩnh tỉnh Khánh Hòa” trong thời gian từ năm 2017 đến năm 2022.

Đề tài nhằm thực hiện mục tiêu ứng dụng được tiến bộ khoa học công nghệ trong nhân giống, trồng và sơ chế biến Sa nhân tím theo GACP để tạo vùng nguyên liệu ổn định cho sản xuất thuốc, tại huyện Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hòa.

Nhóm nghiên cứu đã chuyển giao và tiếp nhận thành công 03 quy trình công nghệ: quy trình kỹ thuật nhân giống cây Sa nhân tím; quy trình kỹ thuật trồng trọt cây Sa nhân tím; và quy trình kỹ thuật thu hái, sơ chế và bảo quản cây Sa nhân tím. Bên cạnh đó, các tác giả đã xây dựng thành công 03 mô hình: Các mô hình đã đạt 100% về số lượng, chất lượng theo thuyết minh và hợp đồng đã ký:

+ Mô hình nhân giống Sa nhân tím: 10.000 m² vườn nhân giống tạo ... cây giống Sa nhân tím.

+ Mô hình trồng, chăm sóc, thu hái Sa nhân tím: 30 ha.

+ Mô hình sơ chế dược liệu: 1,0 tấn dược liệu Sa nhân tím khô đạt tiêu chuẩn theo Dược điển Việt Nam V.

Về công tác đào tạo, bồi dưỡng, nhóm tác giả đã đào tạo được 6 kỹ thuật viên nắm bắt được các quy trình công nghệ về 3 mô hình của dự án, có khả năng hướng dẫn cho các mô hình dự án tương tự. Ngoài ra đã đào tạo, tập huấn được cho 200 lượt nông dân nắm vững kỹ thuật, áp dụng thành thạo vào 3 mô hình theo hướng GACP-WHO.

Dự án khép kín chuỗi liên kết Sản xuất - Chế biến - Tiêu thụ cho các vùng sản xuất dược liệu ở Khánh Hòa, sẽ giúp nâng cao thu nhập cho người nông dân cũng như doanh nghiệp, từng bước thay đổi tập quán canh tác nhỏ lẻ, manh mún sang sản xuất hàng hóa với quy mô lớn, gắn sản xuất với thị trường, nâng sức cạnh tranh, tạo ra các sản phẩm dược liệu phục vụ nhu cầu sản xuất và tiêu thụ ngành dược liệu Việt Nam.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu (Mã số 21486/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)