Bạch đàn được du nhập vào Việt Nam từ những năm 1930 (Hoàng Chương, 1990), cùng với các loài keo hiện nay rừng trồng bạch đàn đã góp phần đáng kể đáp ứng nhu cầu gỗ nguyên liệu cho công nghiệp giấy, ván dăm, gỗ trụ mỏ, gỗ củi, góp phần quan trọng vào việc xóa đói, giảm nghèo, cải thiện đời sống nhân dân nhiều vùng trên toàn quốc. Theo mục tiêu định hướng phát triển giống cây trồng vật nuôi tầm nhìn 2030, ngành lâm nghiệp cần có tỉ lệ giống cây lâm nghiệp được công nhận đưa vào sản xuất đạt từ 80% đến 90% trở lên trong đó có 80-90% cây giống bạch đàn và keo phục vụ trồng rừng sản xuất được nhân từ mô, hom (Quyết định số 3748/QĐ -BNN-KHngày 15/9/2015).

 

Để đáp ứng nhu cầu trồng rừng các loài Bạch đàn, các nghiên cứu chọn tạo và phát triển giống có năng suất chất lượng cao có ý nghĩa rất lớn. Ở nước ta, các nghiên cứu cải thiện giống cho một số loài Bạch đàn đã được thực hiện vào những năm 1980 và đã được triển khai một cách có hệ thống. Trong đó nghiên cứu lai giống Bạch đàn được bắt đầu từ những năm 1990 với công tr ình nghiên cứu lai giống một số loài Bạch đàn (Lê Đình Khả; Nguyễn Việt Cường, 2001). Các tác giả đã tiến hành nghiên cứu lai giống giữa các loài Bạch đàn urô (Eucalyptus urophylla), Bạch đàn camal (E. camaldulensis) và Bạch đàn liễu (E. exserta). Kết quả nghiên cứu cho thấy giống lai khác loài giữa các loài bạch đàn có sinh trưởng nhanh hơn các loài bố mẹ, đặc biệt là nhanh hơn hẳn so với hậu thế thụ phấn tự do của các cây bố mẹ tham gia lai giống, thể hiện ưu thế lai về sinh trưởng rất rõ rệt (Lê Đình Khả ; Nguyễn Việt Cường, 2001).

Đến giai đoạn 2005-2015, giống lai nhân tạo UP (Eucalyptus urophylla x Eucalyptus pellita) giữa bạch đàn urô và bạch đàn pellita cũng như môt số giống lai tự nhiên PB (Eucalyptus pellita x Eucalyptus brassiana) giữa bạch đàn pelita và bạch đàn brassiana đã được chọn tạo và khảo nghiệm. Kết quả nghiên cứu đã chọn lọc được một số dòng bạch đàn lai có năng suất cao (20-30 m3 /ha/năm) như: UP35, UP54, UP72, UP97, UP99, UP164, UP171, UP223, PB7, PB48, PB55…các giống này sau đó đã được công nhận là giống quốc gia và giống Tiến bộ kỹ thuật cho vùng Hà Nội, Quảng Trị, Bắc Giang và Bình Thuận (Hà Huy Thịnh, Nguyễn Đức Kiên, 2015). Ngoài ra, các giống này còn được ghi nhận là rất ít bị sâu bệnh hại và thích hợp với nhiều vùng sinh thái khác nhau do đó các giống này đã và đang được một số đơn vị trồng rừng sản xuất, tuy nhiên số lượng và diện tích còn hạn chế. Mặt khác, các giống này mới được đánh giá tại các khảo nghiệm trên một số vùng sinh thái chính, ở quy mô thí nghiệm(1-2 ha/khảo nghiệm, 10 cây/ô) và mới chỉ áp dụng một số biện pháp lâm sinh nhất định thực hiện trên phạm vi hẹp.

Xuất phát từ thực tiễn trên, Chủ nhiệm đề tài Tiến sĩ Đỗ Hữu Sơn cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam cùng thực hiện nghiên cứu“Sản xuất thử các giống bạch đàn lai UP và PB nhằm cung cấp gỗ lớn cho vùng Đông Bắc Bộ và Nam Trung Bộ” với mục tiêu: Hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng rừng thâm canh cung cấp gỗ lớn các giống Bạch đàn lai UP và PB mới được công nhận cho vùng Đông Bắc Bộ và Nam Trung Bộ đảm bảo năng suất rừng đạt trên 20m3; Công nhận được ít nhất 01 giống Bạch đàn lai UP và 01 giống Bạch đàn lai PB là giống Quốc gia; Chuyển giao kỹ thuật trồng rừng thâm canh năng suất cao, cung cấp gỗ lớn bằng các giống Bạch đàn lai cho vùng Đông Bắc Bộ và Nam Trung Bộ.

Sau thời gian nghiên cứu, đề tài đã thu được những kết quả như sau:

- Kết quả đánh giá 04 khảo nghiệm mở rộng các giống Bạch đàn lai UP và PB ở giai đoạn 3 và 4 năm tuổi cho thấy có sự sai khác rõ rệt giữa các dòng vô tính về các chỉ tiêu sinh trưởng, chất lượng thân cây và năng suất (Fpr<0,005).

- Công nhận được 04 giống Bạch đàn lai UP171, UP164, UP223, DH32 -29 với năng suất từ 20,0 - 20,8 m3 /ha/năm tại Yên Bình, Yên Bái và 05 giống Bạch đàn lai UP35, UP54, UP97, PB7, PB48 với năng suất từ 23,9 - 30,8 m3 /ha/năm tại Hữu Lũng, Lạng Sơn.

- Khối lượng riêng gỗ của 07 dòng Bạch đàn lai tại Hữu Lũng, Lạng Sơn trung bình đạt 0,49 g/cm3 ; các dòng có khối lượng riêng cao là PB48, UP171 và UP164 đạt từ 0,53-0,57 g/cm3 . Các dòng bạch đàn lai đều đáp ứng yêu cầu làm nguyên liệu cho sản xuất ván bóc với tỷ lệ sử dụng gỗ cao từ 65,7 - 84,6 %; ván bóc làm lớp mặt chủ yếu đạt tiêu chuẩn chất lượng cấp 3 đến cấp 4 và ván bóc làm lớp lõi đạt tiêu chuẩn chất lượng cấp 2, tương đương với dòng Bạch đàn DH32 -29 đang được trồng phổ biến làm ván bóc. Kết quả đánh giá tổng hợp các chỉ tiêu về sinh trưởng và tính chất gỗ cho các giống nghiên cứu là cơ sở bước đầu để chọn lọc được các giống với mục tiêu sử dụng sử dụng gỗ khác nhau.

- Mô hình rừng trồng thâm canh Bạch đàn lai (32 ha) đều có sinh trưởng tốt với năng suất đạt từ 20,1 – 28 m3 /ha/năm ở thời điểm 3 - 4 năm tuổi và có chỉ tiêu chất lượng thân cây tổng hợp ở mức cao, Icl từ 4,3 - 4,4 điểm, các dòng đối chứng U6, PN14 chỉ đạt năng suất từ 8,7 - 16,6 m3 /ha/năm. Các dòng Bạch đàn lai UP và PB đều phù hợp để trồng rừng với quy mô lớn hơn tại vùng thực hiện dự án, mang lại hiệu quả kinh tế cho các đơn vị trồng rừng.

- Ước tính sau 6 năm dự án thu được 6.014,2 tấn gỗ tương đương doanh thu 6.314.890.000 đồng, lãi ròng là 1.003.401.000 đồng, tỷ lệ lãi so với tổng doanh thu là 15,9 %; giá trị hiện tại ròng (NPV) đạt 585.046.000 đồng với tỷ lệ hoàn vốn nội bộ (IRR) đạt 15%.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21051/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)