Cung cấp dữ liệu mở không chỉ là thước đo thể hiện sự minh bạch của các cơ quan nhà nước mà còn là đòn bẩy thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, để các "kho" dữ liệu này thực sự phát huy giá trị và liên thông với nhau, việc xây dựng một bộ tiêu chuẩn chung là điều kiện tiên quyết.

Trên thế giới, các quốc gia phát triển luôn đặc biệt quan tâm đến việc mở dữ liệu cho người dân và doanh nghiệp sử dụng. Nguồn dữ liệu này không chỉ thu hút toàn xã hội tham gia đóng góp xây dựng chính sách mà còn là "nguyên liệu" quý giá thúc đẩy nghiên cứu khoa học, công nghệ và giáo dục.

Tại Việt Nam, nắm bắt nhu cầu cấp thiết này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 47/2020/NĐ-CP (ngày 09/4/2020) về quản lý, kết nối và chia sẻ dữ liệu số. Đây là văn bản pháp lý đầu tiên quy định các cơ quan nhà nước phải cung cấp dữ liệu mở phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo khả năng truy cập qua mạng, máy có thể đọc được và cung cấp trên các cổng dữ liệu quốc gia.

Tuy nhiên, từ chính sách đi đến thực tiễn lại xuất hiện một "điểm nghẽn" lớn: Sự thiếu hụt tiêu chuẩn chung. Khi các bộ, ngành, địa phương bắt đầu hình thành cổng dữ liệu riêng, việc không có chung một "ngôn ngữ" đặc tả dữ liệu khiến các hệ thống này trở nên rời rạc, không thể chia sẻ, liên kết hay tích hợp về Cổng dữ liệu quốc gia. Người dân và doanh nghiệp cũng gặp muôn vàn khó khăn trong việc tìm kiếm và khai thác các tập dữ liệu do mỗi nơi mô tả một kiểu.

Nằm giải quyết bài toán này, ThS. Nguyễn Trọng Khánh và các cộng sự tại Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Thông tin và Truyền thông) đã triển khai thực hiện đề tài: "Nghiên cứu xây dựng tiêu chuẩn về đặc tả tập dữ liệu cho cổng dữ liệu mở" với mục tiêu cốt lõi: Đánh giá và xây dựng dự thảo chuẩn về tập dữ liệu mở, làm cơ sở vững chắc cho việc kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức và doanh nghiệp.

Về phương pháp và phạm vi nghiên cứu, nhóm thực hiện đã áp dụng cách tiếp cận đa chiều:

1. Nghiên cứu đối chiếu quốc tế: Đánh giá các chuẩn đặc tả tập dữ liệu mở đang được áp dụng thành công trên thế giới (điển hình là chuẩn gốc DCAT) để đảm bảo tính tương thích toàn cầu.

2. Rà soát thực tiễn trong nước: Phân tích lại các tập dữ liệu đã được công bố tại Việt Nam nhằm đề xuất cấu trúc dữ liệu bám sát với hiện trạng thực tế.

3. Tích hợp định hướng: Kết hợp giữa kinh nghiệm quốc tế, hiện trạng quốc gia và mục tiêu phát triển hệ sinh thái dữ liệu mở để đề xuất một bộ chuẩn kỹ thuật hoàn chỉnh. Bộ chuẩn này hướng tới việc áp dụng đồng bộ, bắt buộc cho các cơ quan nhà nước và khuyến nghị áp dụng đối với các doanh nghiệp.

Thành quả nổi bật nhất của công trình nghiên cứu là đã xây dựng thành công dự thảo tiêu chuẩn đặc tả dữ liệu mở cho Việt Nam, mang tên DCAT-VN. Tiêu chuẩn này được phát triển trên nền tảng tiêu chuẩn gốc DCAT của quốc tế, nhưng đã được tinh chỉnh, tiếp thu kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước để hoàn toàn phù hợp với thực tiễn và trình độ phát triển công nghệ tại Việt Nam.

Nhóm nghiên cứu kết luận, trong bối cảnh Việt Nam đang tích cực đẩy mạnh cung cấp dữ liệu mở, việc đặc tả/mô tả các tập dữ liệu là yêu cầu bắt buộc để con người và máy móc có thể "hiểu" được dữ liệu, từ đó các cổng thông tin mới có thể "nói chuyện" và trao đổi dữ liệu với nhau.

Việc Bộ Thông tin và Truyền thông sớm xem xét và ban hành tiêu chuẩn DCAT-VN dựa trên kết quả của đề tài sẽ mang lại lợi ích kép: Vừa giúp các cơ quan nhà nước dễ dàng áp dụng chuẩn hóa ngay từ đầu (tránh phải đập đi xây lại hay điều chỉnh tốn kém sau này), vừa kích thích mạnh mẽ phong trào cung cấp dữ liệu mở. Từ đó, nguồn tài nguyên số này sẽ thực sự được khơi thông, tạo bệ phóng cho các sáng tạo công nghệ trong cộng đồng và xã hội, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược trong chương trình Chuyển đổi số quốc gia.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21587/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)