Trong bối cảnh hiện nay, chuyển đổi số đã trở thành yếu tố mang tính quyết định đến sự sống còn và phát triển của doanh nghiệp, mang lại những đột phá về hiệu suất lao động, khả năng thấu hiểu khách hàng và đổi mới sáng tạo. Nhiều chuyên gia nhận định, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là giải pháp bắt buộc đối với các tổ chức. Doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt với những thách thức lớn từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình hội nhập quốc tế và đặc biệt là từ tác động sâu rộng của đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa nhận thức đúng vai trò của chuyển đổi số trong kỷ nguyên 4.0. Họ chưa chủ động tiếp cận công nghệ, cải thiện hệ thống hạ tầng và linh hoạt thay đổi mô hình tổ chức kinh doanh để bắt kịp xu thế công nghệ. Mặc dù công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) đã được quan tâm và ứng dụng rộng rãi, nhưng đa phần các giải pháp này vẫn chưa thực sự tạo ra sự chuyển đổi đột phá về mô hình, quy trình sản xuất hay sản phẩm dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Nhiều doanh nghiệp vẫn đang loay hoay tìm kiếm công cụ phù hợp để hỗ trợ quá trình chuyển đổi số. Trong bối cảnh đó, các bộ công cụ chuyển đổi số trong công tác điều hành dự án nổi lên như một giải pháp thiết yếu để tăng năng suất làm việc. Những công cụ này không chỉ giúp nhân viên và nhà quản lý dễ dàng giám sát công việc, dự án mà còn hỗ trợ theo dõi hiệu quả hoạt động của các phòng ban liên quan. Rõ ràng, năng suất làm việc ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp, tạo tiền đề cho những bước đột phá mạnh mẽ.

Trên thế giới, một số tổ chức và doanh nghiệp đã phát triển các công cụ đánh giá khả năng chuyển đổi số, như bộ công cụ SIRI của Siemens (dành cho các doanh nghiệp công nghiệp lớn) hay bộ công cụ của Ernst & Young (phù hợp với các doanh nghiệp tài chính lớn, có thu phí). Tuy nhiên, những công cụ này thường không phù hợp hoặc ít tiếp cận được với doanh nghiệp Việt Nam do chi phí hoặc đặc thù ngành. Tại Việt Nam, vào năm 2021, Dự án Thúc đẩy cải cách và nâng cao năng lực kết nối của doanh nghiệp nhỏ và vừa (USAID LinkSME) của Bộ Kế hoạch và Đầu tư – Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) cũng đã có nghiên cứu về vấn đề đánh giá khả năng chuyển đổi số của doanh nghiệp như một phần của dự án.

Dù đã có những nỗ lực nhất định, các bộ công cụ đánh giá khả năng chuyển đổi số hiện có, cả trong và ngoài nước, chưa đánh giá được khả năng chuyển đổi số của doanh nghiệp dựa trên các tiêu chí về dự án. Hơn nữa, những công cụ này cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu và điều kiện thực tế tại Việt Nam.

Trước bối cảnh đó, TS. Lương Hồng Khanh cùng các cộng sự tại Tổng Công ty Dịch vụ Viễn thông, Bộ Thông tin và Truyền thông đã thực hiện đề tài "Nghiên cứu xây dựng thử nghiệm bộ công cụ chuyển đổi số trong công tác điều hành các dự án của các doanh nghiệp Việt Nam".

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm các nội dung chính sau:

- Tổng quan về chuyển đổi số trong doanh nghiệp. Nghiên cứu bối cảnh quốc tế, các khái niệm về kinh tế số, các mô hình chuyển đổi số doanh nghiệp trên thế giới. Từ đó, phân tích so sánh, rút ra bài học kinh nghiệm và đánh giá tính phù hợp cho Việt Nam.

-  Hiện trạng chuyển đổi số các doanh nghiệp tại Việt Nam. Khảo sát, đánh giá hiện trạng, thách thức và đề xuất mô hình triển khai chuyển đổi số cho doanh nghiệp, sau đó đánh giá thí điểm tại doanh nghiệp.

-  Xây dựng thử nghiệm bộ công cụ chuyển đổi số trong công tác điều hành dự án cho doanh nghiệp tại Việt Nam.

Chuyển đổi số là một hành trình tất yếu và đầy thách thức mà mọi doanh nghiệp, tổ chức, và cả những người khởi nghiệp kinh doanh đều phải chuẩn bị. Dù quá trình này có thể không thành công nếu thực hiện sai cách, nhưng việc không chuyển đổi chắc chắn sẽ dẫn đến thất bại. Để chuyển đổi thành công, điều cốt yếu là phải hiểu rõ yêu cầu của quá trình chuyển đổi số trong kinh doanh, từ đó mới có thể áp dụng hiệu quả các yếu tố liên quan. Tuy nhiên, không thể áp dụng một mô hình chuyển đổi số duy nhất cho tất cả các doanh nghiệp, bởi mỗi đơn vị có quy mô, năng lực, kinh nghiệm và khả năng tài chính khác nhau. Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp trên thế giới và tại Việt Nam đã đánh giá sai tầm quan trọng của chuyển đổi số, dẫn đến việc rơi vào giai đoạn "gián đoạn số" – tức là không chịu chuyển đổi. Những doanh nghiệp này đối mặt với nguy cơ tụt hậu và phá sản rất lớn, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ, truyền thông kỹ thuật số, giải trí, bán lẻ và các mô hình bán lẻ mới.

Sau thời gian nghiên cứu và thực hiện, đề tài đã đạt được những kết quả quan trọng đó là:

- Làm rõ các khái niệm về chuyển đổi số doanh nghiệp.

- Phân tích các mô hình chuyển đổi số tiêu biểu của một số doanh nghiệp hàng đầu thế giới để rút ra các mô hình, phương pháp đánh giá và bộ tiêu chí phù hợp.

- Đánh giá hiện trạng chuyển đổi số của doanh nghiệp tại Việt Nam, đồng thời chỉ ra những thách thức chung mà họ đang phải đối mặt.

- Đề xuất mô hình chuyển đổi số phù hợp cho Việt Nam, bao gồm các phương pháp, chỉ tiêu và lộ trình thực hiện cụ thể.

- Hoàn thành việc xây dựng bộ công cụ chuyển đổi số trong công tác điều hành các dự án cho doanh nghiệp Việt Nam.

- Xây dựng công cụ đánh giá và đưa ra các tiêu chí cho khung đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi số của doanh nghiệp tại Việt Nam.

Lĩnh vực chuyển đổi số doanh nghiệp rất rộng lớn, và với phạm vi nghiên cứu có giới hạn, kết quả của đề tài chưa thể làm hài lòng tất cả. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu đã nỗ lực hết mình để đưa ra: (i) mô hình triển khai chuyển đổi số cho doanh nghiệp ở mức tổng quát, (ii) bộ tiêu chí ở mức tham khảo, (iii) phương pháp xây dựng công cụ đánh giá và công cụ chuyển đổi số trong quản lý dự án đang trong quá trình hoàn thiện thông qua thử nghiệm thí điểm.

Các đối tượng sử dụng bộ công cụ này rất đa dạng, bao gồm doanh nghiệp - có thể sử dụng công cụ để tự đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi số và triển khai các dự án chuyển đổi số của mình), cơ quan quản lý nhà nước - sử dụng để đánh giá tình hình triển khai các dự án chuyển đổi số tại doanh nghiệp theo địa bàn, lĩnh vực.

Dựa trên số liệu thu thập, cơ quan quản lý có thể đưa ra các chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy chuyển đổi số doanh nghiệp và phát triển kinh tế số.

Nhóm thực hiện đề tài cho biết hướng nghiên cứu tiếp theo sẽ là hoàn thiện công cụ và phương pháp đánh giá, đồng thời phối hợp với các cơ quan thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông để cùng hướng dẫn doanh nghiệp tham khảo trong quá trình chuyển đổi số và quản lý dự án. Ngoài ra, nhóm sẽ tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện và phát triển công cụ đánh giá và khung đánh giá chuyển đổi số doanh nghiệp cho nhiều mục đích khác, không chỉ giới hạn trong việc đánh giá khả năng chuyển đổi số tổng thể của doanh nghiệp.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 20966/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)