Trong bối cảnh toàn cầu hóa và yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc (TXNG) hàng hóa đang trở thành một tiêu chuẩn tất yếu, đặc biệt đối với các mặt hàng nông sản và thực phẩm. Đối với ngành công nghiệp thuốc lá – một ngành chịu sự quản lý thống nhất và chặt chẽ của Nhà nước - việc minh bạch thông tin về nguồn gốc nguyên liệu lá thuốc lá lại càng trở nên cấp thiết.

Nhằm giải quyết bài toán này, KS. Nguyễn Công Trí cùng các cộng sự tại Công ty Cổ phần Công nghệ Xác Thực Số (trực thuộc sự quản lý của Bộ Công Thương) đã thực hiện đề tài: "Nghiên cứu xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc lá thuốc lá tại vùng nguyên liệu thuốc lá Việt Nam” để giải quyết triệt để vấn đề minh bạch hóa thông tin về lá thuốc lá nguyên liệu nhằm phục vụ đắc lực cho công tác quản lý Nhà nước. Qua đó, thiết kế và xây dựng một Hệ thống TXNG chuyên biệt cho vùng nguyên liệu thuốc lá tại Việt Nam.

Việc truy xuất nguồn gốc mang lại lợi ích đa chiều cho toàn bộ chuỗi cung ứng:

- Đối với Doanh nghiệp & Nông hộ: Đây không chỉ là công cụ quản lý sản xuất hiệu quả mà còn là chìa khóa để đáp ứng yêu cầu minh bạch của thị trường. Hệ thống TXNG giúp kiểm soát vùng nguyên liệu, chống lại tình trạng nông hộ "bán lén" hoặc doanh nghiệp mua tranh mua cướp nguyên liệu ngoài vùng đầu tư. Từ đó, doanh nghiệp có thể khẳng định chất lượng, xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất nhập khẩu khắt khe.

- Đối với Cơ quan Quản lý Nhà nước: Hệ thống TXNG cung cấp bức tranh tổng thể, giúp cơ quan chức năng dễ dàng theo dõi, tổng hợp dữ liệu. Đặc biệt, khi có sự cố về chất lượng sản phẩm (hàng giả, hàng kém chất lượng làm ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng), hệ thống cho phép truy vết nhanh chóng, chính xác và khoanh vùng xử lý kịp thời trên quy mô rộng.

Từ những kết quả thu được, nhóm đề tài đưa ra các kết luận như sau:

Cây thuốc lá mang đặc thù "kép": vừa là cây nông nghiệp, vừa là cây công nghiệp chịu sự quản lý thống nhất của Nhà nước. Do đó, việc áp dụng TXNG đòi hỏi sự khắt khe hơn hẳn các loại nông sản thông thường.

Thực tế hiện nay cho thấy những rủi ro như: nông hộ phá vỡ cam kết bán nguyên liệu ra ngoài, sự trà trộn của hàng giả, hàng kém chất lượng... Điều này đe dọa trực tiếp đến chất lượng sản phẩm cuối cùng, gây thiệt hại cho doanh nghiệp đầu tư chân chính và phá vỡ quy hoạch vùng trồng. Do đó, việc triển khai một hệ thống TXNG bài bản, nghiêm túc không chỉ là giải pháp tự vệ cho vùng trồng và doanh nghiệp, mà còn là công cụ đắc lực để Nhà nước duy trì trật tự ngành.

Để hệ thống TXNG thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn, nhóm nghiên cứu đã đưa ra các kiến nghị quan trọng:

- Đồng bộ Dữ liệu Đất đai: Đề nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường đẩy nhanh việc hoàn thiện và chia sẻ cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia (từ Trung ương đến địa phương) theo đúng tinh thần của Nghị định 47/2020/NĐ-CP và các Thông tư liên quan. Dữ liệu đất đai chuẩn xác là nền tảng để gắn mã vùng trồng trong hệ thống TXNG.

- Mở rộng quy mô thử nghiệm: Việc thí điểm tại một vùng trồng của Viện Thuốc lá trong một mùa vụ là chưa đủ để đánh giá toàn diện rủi ro. Cần tiếp tục triển khai thử nghiệm tại các vùng trồng có quy mô lớn hơn, đặc biệt là ở khu vực miền Trung và miền Nam, nhằm thu thập ý kiến đa dạng từ nhiều doanh nghiệp, tránh gây xáo trộn khi áp dụng đại trà.

- Sẵn sàng ứng dụng công nghệ Blockchain: Hòa nhịp với công cuộc Chuyển đổi số quốc gia, nhóm nghiên cứu đã tính toán đến việc ứng dụng công nghệ Blockchain để mã hóa và bảo vệ tính xác thực tuyệt đối của dữ liệu TXNG. Tuy nhiên, việc ứng dụng cần có lộ trình rõ ràng, phù hợp với năng lực và thực tế của từng đơn vị.

- Chế tài pháp lý đồng bộ: Để hệ thống đi vào vận hành thực tế, Bộ Công Thương cần phối hợp chặt chẽ với chính quyền các địa phương để ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể, kèm theo chế tài bắt buộc các tổ chức, đơn vị phải tuân thủ thực hiện.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 22008/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)