Dữ liệu mở là dữ liệu cho phép mọi cá nhân, tổ chức tự do sử dụng, tái sử dụng và phân phối lại với điều kiện ghi nhận nguồn. Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của kinh tế số và xã hội số, dữ liệu mở đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các dịch vụ dữ liệu số, tạo ra giá trị gia tăng cho phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và đời sống người dân. Đặc biệt, dữ liệu mở trong khu vực nhà nước được coi là nguồn tài nguyên chiến lược, góp phần thúc đẩy minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình và nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công.

Việc mở và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước với người dân và doanh nghiệp giúp tối đa hóa giá trị khai thác dữ liệu, lấy người dùng làm trung tâm, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát, đồng hành cùng Nhà nước trong quá trình quản lý, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính công. Tuy nhiên, để dữ liệu mở phát huy hiệu quả, cần bảo đảm chất lượng, khả năng tái sử dụng và mức độ tích hợp của dữ liệu. Vì thế, đánh giá mức độ trưởng thành dữ liệu mở trong các cơ quan nhà nước trở thành yêu cầu cần thiết, giúp nhận diện thực trạng, điểm mạnh, điểm yếu và định hướng cải thiện việc quản lý, chia sẻ và khai thác dữ liệu. Vì thế, năm 2022, nhóm nghiên cứu của KS. Trần Duy Hiếu tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mức độ trưởng thành dữ liệu (mở) trong các cơ quan nhà nước”.

Đề tài được thực hiện nhằm nghiên cứu tổng quan, tham khảo kinh nghiệm quốc tế và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mức độ trưởng thành dữ liệu mở trong các cơ quan nhà nước, góp phần thúc đẩy hiệu quả chuyển đổi số và phát triển chính phủ số.

Trên cơ sở phạm vi và đối tượng nghiên cứu được xác định theo khái niệm dữ liệu mở trong cơ quan nhà nước tại Nghị định số 47/2020/NĐ-CP, các tác giả đã tiến hành nghiên cứu, phân tích một cách hệ thống về dữ liệu mở, vai trò và lợi ích của dữ liệu mở, cũng như tình hình triển khai và sử dụng dữ liệu mở trong các cơ quan nhà nước trên thế giới và tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù chính phủ Việt nam đã thông qua nhiều chính sách thúc đẩy phát triển dữ liệu nhưng việc triển khai còn chưa đồng bộ, hiệu quả khai thác còn hạn chế, chưa phát huy hết tiềm năng so với nhiều quốc gia tiên tiến.

Nhóm nghiên cứu đã làm rõ khái niệm trưởng thành dữ liệu mở và nội hàm của bộ tiêu chí đánh giá mức độ trưởng thành dữ liệu mở. Theo đó, mức độ trưởng thành dữ liệu mở phản ánh mức độ hiệu quả của các hoạt động quản lý, kiểm tra, đánh giá, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu mở trong các cơ quan nhà nước. Mức độ trưởng thành càng cao thì dữ liệu càng được quản lý chặt chẽ và mang lại giá trị thực tiễn lớn cho hoạt động của cơ quan nhà nước cũng như cho người dân và doanh nghiệp.

Trên cơ sở phân tích vai trò của việc đánh giá mức độ trưởng thành dữ liệu mở, các tác giả khẳng định mục tiêu của hoạt động đánh giá không nhằm áp đặt các yêu cầu cứng nhắc, mà hướng tới định hướng, hỗ trợ các cơ quan nhà nước xây dựng tầm nhìn, chiến lược và quy trình triển khai dữ liệu mở phù hợp với điều kiện cụ thể của từng tổ chức. Các mô hình đánh giá mức độ trưởng thành dữ liệu mở có vai trò quan trọng trong việc xác định lộ trình phát triển, giám sát tiến độ triển khai và hỗ trợ cải tiến liên tục. Bên cạnh đó, các tác giả cũng đã nghiên cứu, phân tích và so sánh một số mô hình đánh giá mức độ trưởng thành dữ liệu mở tiêu biểu trên thế giới. Từ đó, rút ra các bài học kinh nghiệm có giá trị cho Việt Nam.

Trên cơ sở hiện trạng Việt Nam, kết hợp phương pháp nghiên cứu khoa học và kinh nghiệm quốc tế, nhóm nghiên cứu đã xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mức độ trưởng thành dữ liệu mở dành cho các cơ quan nhà nước. Bộ tiêu chí này không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học, mà còn có giá trị thực tiễn cao, có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo và công cụ hỗ trợ các cơ quan nhà nước trong việc đánh giá, cải thiện và nâng cao hiệu quả triển khai dữ liệu mở, qua đó góp phần thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng chính phủ số tại Việt Nam trong giai đoạn tới.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21686/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)