Sự phát triển rất nhanh của khoa học và công nghệ đang dẫn dắt nhân loại vào một kỷ nguyên mới trong quá trình phát triển kinh tế và xã hội - kỷ nguyên của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0. được dự báo sẽ tác động đến những thay đổi căn bản hành vi của con người, cách chúng ta làm việc, học tập, giao tiếp, giải trí… Do đó, hành vi và hình thái của cộng đồng xã hội chắc chắn sẽ thay đổi.

Hiện nay, mạng xã hội (MXH) đóng một vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, có tác động đến mọi mặt, mọi lĩnh vực trong cuộc sống và là một kênh thông tin quan trọng trong đời sống xã hội, mặc dù đây là kênh thông tin không chính thống. Nhiều nước coi MXH là quyền lực thông tin mới, song mặt trái của MXH hiện nay đang xuất hiện ngày càng nhiều, xuất phát từ xu hướng tự do hóa trên mạng.

MXH là môi trường chính lan truyền các thông tin và hành vi xấu, vi phạm pháp luật, điều này đang ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống xã hội của người dùng, làm xói mòn đạo đức văn hoá xã hội của quốc gia. Trong khi đó, việc theo dõi, giám sát và đánh giá mức độ rủi ro của các hành vi ứng xử vi phạm pháp luật trên MXH vẫn còn hạn chế và gặp khó khăn.

Quản lý nội dung trên MXH luôn là một trong những nhiệm vụ quan trọng được đặt ra của Bộ Thông tin và Truyền thông trước đây, một số chính sách đã triển khai. Tuy nhiên, để công tác quản lý có thể nhanh hơn, hiệu quả hơn và toàn diện hơn thì việc xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá các hành vi ứng xử trên mạng sẽ giúp các nhà quản lý có căn cứ để xác định mức độ nghiêm trọng và xu hướng hành vi của người dùng trên MXH. Từ đó, có những định hướng về chính sách tốt hơn và xử lý kịp thời với các mối đe doạ, rủi ro từ các trang MXH ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế xã hội của mỗi người dân Việt Nam.

Xuất phát từ thực tiễn trên, ThS. Phạm Văn Nghĩa cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Chiến lược Thông tin và Truyền thông thực hiện “Nghiên cứu xây dựng Bộ chỉ số đánh giá các hành vi ứng xử trên mạng xã hội và đề xuất áp dụng tại Việt Nam” với mục tiêu đề xuất bộ chỉ số các hành vi ứng xử trên MXH tại Việt Nam nhằm đánh giá hành vi ứng xử của người dùng trên MXH. Từ đó, làm căn cứ để xác định 2 những xu hướng hành vi ứng xử trên MXH, định hướng về chính sách tốt hơn phục vụ công tác quản lý MXH tại Việt Nam.

Sau thời gian nghiên cứu, đề tài đã thu được những kết quả như sau:

Trong những năm gần đây, MXH đã thực sự bùng nổ tại Việt Nam, bên cạnh những mặt tích cực của MXH mà chúng ta không thể phủ nhận, các trang MXH nước ngoài xuyên biên giới cũng nảy sinh rất nhiều vấn đề thách thức, tác động tiêu cực đến đời sống kinh tế - xã hội, đặc biệt MXH là môi trường chính lan truyền chính những nội dung vi phạm pháp luật, các thông tin xúc phạm danh dự, nhân phẩm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân khác; sử dụng ngôn ngữ phản cảm, vi phạm thuần phong mỹ tục; tung tin giả, tin sai sự thật; quảng cáo, kinh doanh dịch vụ trái phép... gây bức xúc trong dư luận xã hội, ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội.

Chung tay xây dựng một môi trường an toà và lành mạnh trên không gian mạng là trách nhiệm không chỉ của Chính phủ, các cấp, ngành mà của toàn cộng đồng. Bên cạnh việc hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về bảo đảm an ninh mạng quốc gia, việc nâng cao hiểu biết, kiến thức pháp luật trên lĩnh vực an ninh mạng cho mọi tầng lớp trong xã hội là việc làm hết sức cần thiết. Quản lý MXH luôn là một trong những nhiệm vụ quan trọng được đặt ra của Bộ Thông tin và Truyền thông, một số chính sách đã triển khai. Tuy nhiên, để công tác quản lý có thể nhanh hơn, hiệu quả hơn thì việc xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá các hành vi trên mạng sẽ giúp các nhà quản lý có căn cứ để xác định những xu hướng hành vi trên MXH để từ đó có những định hướng về chính sách tốt hơn.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21011/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

Đ.T.V (NASTIS)