Các nguyên tố đất hiếm (REE) có ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực đời sống. Bên cạnh những ứng dụng không thể phủ nhận thì đất hiếm còn được biết đến là một nguyên tố độc. Vì thế, nếu sử dụng REE không đảm bảo sẽ gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến cuộc sống. Nhiều nghiên cứu đã báo cáo sự gia tăng nồng độ của chúng trong môi trườn và có khả năng xâm nhập vào cơ thể con người thông quan chuỗi thức ăn. Cơ thể tiếp xúc lâu dài với bụi REE gây ra bệnh bụi phổi nghề nghiệp, uống REE liều lượng thấp trong thời gian dài có thể dẫn đến tích tụ trong cấu trúc xương, tế bảo tuỷ xương và thậm chí tạo ra độc tính di truyền trong tế bảo tuỷ xương. REE cũng có thể làm giảm sự ổn định của ADN và thậm chí làm biến đổi ADN. REE có thể xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương gây tổn thương cận lâm sàng.

Do nồng độ REE trong thực phẩm rất thấp và với nền mẫu phức tạp mà các kỹ thuật phân tích hiện đại đã được phát triển để xác định lượng vết REE. Một số kỹ thuật đang được sử dụng hiện nay như kỹ thuật kích hoạt nơtron (NAA), huỳnh quang tia X (XRF), điện di mao quản sử dụng detector độ dẫn (CEC), pha loãng đồng vị kết hợp khối phổ (IDMS), phổ phát xạ nguyên tử plasma cao tần cảm ứng (ICPOES), và khối phổ plasma cao tần cảm ứng (ICP-MS). Tuy nhiên, kỹ thuật ICP-MS là sự lựa chọn tốt nhất cho việc xác định vết các REE trong mẫu sinh học do hiệu suất cao, độ nhạy và độ chọn lọc cao, khoảng tuyến tính rộng, giới hạn phát hiện ở nồng độ nhỏ (cỡ ppt) và thời gian phân tích nhanh, dễ tiếp cận trên thị trường. Vì vậy, năm 2022, ThS. Ngô Quang Huy đã phối hợp với các cộng sự tại Viện công nghệ xạ hiếm đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu xác định lượng vết một số nguyên tố đất hiếm tồn dư trong thịt và một số nội tạng lợn có sử dụng thức ăn chứa đất hiếm bằng phương pháp ICP-MS”nhằm xây dựng và hoàn thiện phương pháp phân tích nhằm xác định chính xác lượng vết một số nguyên tố đất hiếm tồn dư trong thịt và một số nội tạng lợn có sử dụng thức ăn chứa đất hiếm, qua đó cung cấp cơ sở khoa học phục vụ đánh giá mức độ an toàn thực phẩm và quản lý việc sử dụng chế phẩm chứa đất hiếm trong chăn nuôi.

Trên cơ sở khảo sát, tối ưu hóa các điều kiện phân tích trên thiết bị ICP-MS, nhóm nghiên cứu đã xây dựng và áp dụng thành công quy trình xác định lượng vết các nguyên tố đất hiếm trong mẫu thịt và một số nội tạng lợn có sử dụng thức ăn chứa đất hiếm. Phương pháp phân tích được lựa chọn cho thấy độ nhạy cao, độ chính xác và độ lặp lại tốt, phù hợp với yêu cầu xác định hàm lượng rất thấp của các nguyên tố đất hiếm trong nền mẫu sinh học phức tạp.

Kết quả phân tích cho thấy các nguyên tố đất hiếm có thể tồn dư trong thịt và nội tạng lợn với hàm lượng khác nhau, phụ thuộc vào loại mẫu và chế độ sử dụng thức ăn có bổ sung chế phẩm chứa đất hiếm. Các số liệu thu được góp phần cung cấp thêm cơ sở khoa học về khả năng tích lũy của đất hiếm trong chuỗi thực phẩm, qua đó làm rõ những nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe con người nếu việc sử dụng đất hiếm trong chăn nuôi không được kiểm soát chặt chẽ.

Điểm nổi bật của đề tài là xây dựng được bộ hồ sơ tiêu chuẩn cơ sở cho phương pháp xác định vết các nguyên tố đất hiếm trong thịt và nội tạng lợn bằng ICP-MS, đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và phù hợp với điều kiện thực nghiệm tại Viện Công nghệ xạ hiếm. Bộ tiêu chuẩn này có giá trị thực tiễn cao, có thể làm cơ sở cho việc triển khai phân tích, giám sát an toàn thực phẩm cũng như phục vụ công tác nghiên cứu và quản lý trong lĩnh vực liên quan.

Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần hoàn thiện phương pháp phân tích đất hiếm trong thực phẩm, mà còn có ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc đánh giá mức độ an toàn của việc sử dụng chế phẩm chứa đất hiếm trong chăn nuôi, từ đó làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo và cho công tác quản lý, xây dựng quy định trong thời gian tới.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21702/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)