Khoáng sản dưới lớp phủ basalt tại khu vực Tây Nguyên - Nam Trung Bộ có tiềm năng rất lớn nhưng lại chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng. Nhận thấy khoảng trống này, ThS. Nguyễn Mai Phúc Lợi và các cộng sự tại Liên đoàn Bản đồ Địa chất Miền Nam (Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam) đã đề xuất và được Bộ Tài nguyên và Môi trường phê duyệt đề tài "Nghiên cứu hệ phương pháp điều tra khoáng sản dưới lớp phủ basalt khu vực Tây Nguyên - Nam Trung Bộ". Khu vực được lựa chọn để áp dụng nghiên cứu là các xã Ia Nan, Ia Dom, Ia Pnôn thuộc huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai, nằm trong nhóm tờ Bản đồ Ia Meur tỷ lệ 1:50.000.

 

Các đối tượng địa chất và khoáng sản nằm sâu dưới lớp phủ basalt đã từ lâu thu hút sự quan tâm của các nhà địa chất trên thế giới và trong nước. Nhiều công trình nghiên cứu đã được thực hiện để thăm dò các khoáng sản ẩn sâu. Các tổ hợp phương pháp điều tra khoáng sản dưới lớp phủ basalt rất đa dạng, bao gồm: các phương pháp từ tellua kết hợp trọng lực và sâu điện từ miền thời gian (nghiên cứu cấu trúc địa chất với lớp phủ basalt nông của Đức); phương pháp từ tellua để bóc lớp phủ basalt, mô hình hóa môi trường địa chất với tài liệu thạch học lỗ khoan và địa chấn phản xạ, điện trở suất (xác định phạm vi basalt, đứt gãy dưới lớp phủ của Ấn Độ). Ngoài ra, các tổ hợp phương pháp địa vật lý đo từ và trọng lực mặt đất, đo ảnh điện điện trở và phân cực kích thích, đo sâu trường chuyển và đo sâu từ tellua đã được Liên đoàn Vật lý địa chất và Viện Khoa học địa chất và Khoáng sản áp dụng để thăm dò các loại quặng sắt, chì - kẽm, đồng - niken, và đánh giá triển vọng khoáng sản ẩn sâu (Pb-Zn, Au-Sb). Những nghiên cứu này đã chứng minh giá trị thực tiễn của các phương pháp địa vật lý trong việc tìm kiếm và đánh giá khoáng sản ẩn sâu, từ đó khẳng định tầm quan trọng của việc xây dựng tổ hợp phương pháp địa chất, địa vật lý để đánh giá tiềm năng khoáng sản dưới lớp phủ basalt tại Tây Nguyên - Nam Trung Bộ.

Đề tài được thực hiện trong 47 tháng (từ ngày 01/07/2018 đến 30/05/2022). Nghiên cứu đã thành công trong việc xây dựng một hệ phương pháp điều tra khoáng sản dưới lớp phủ basalt tại khu vực này.

Việc áp dụng thử nghiệm hệ phương pháp này tại các xã Ia Nan, Ia Dom, Ia Pnôn, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai (thuộc đề án “Lập bản đồ địa chất và điều tra khoáng sản tỷ lệ 1:50.000 nhóm tờ Ia Meur”) đã chứng minh độ tin cậy và tính khả thi của đề tài:

* Phương pháp địa chất: Đã xác định được các thành tạo địa chất, tiền đề, cấu trúc thuận lợi tụ khoáng cũng như các đối tượng khoáng sản liên quan tại vùng nghiên cứu, cho thấy sự phù hợp với thực tế.

* Phương pháp địa vật lý: Được kiểm tra bằng công trình khoan, phương pháp này đã xác định được bề dày lớp phủ basalt với độ sai lệch khoảng 10m. Đặc biệt, nghiên cứu đã phát hiện 02 dị thường, trong đó có 01 dị thường liên quan đến khoáng sản vàng và quặng đa kim đi kèm. Cụ thể, dị thường 1 liên quan đến đới dăm kết tuf basalt bị cà nát, dập vỡ chứa nước; dị thường 2 tương ứng với đới cataclasit thành phần granit, granit biotit, có chứa sulfur (pyrit, arsenopyrit) xâm tán. Phân tích mẫu lõi khoan đã xác nhận sự hiện diện của Au, Ag cùng các nguyên tố kim loại đi kèm khác như Cu, Pb, Zn.

Dựa trên những kết quả này, đề tài đã xây dựng được Dự thảo Quy trình kỹ thuật công tác điều tra khoáng sản dưới lớp phủ basalt khu vực Tây Nguyên - Nam Trung Bộ đến độ sâu 200m, qua đó hoàn thành các mục tiêu đề ra.

Để nâng cao hiệu quả và mở rộng phạm vi ứng dụng của đề tài nghiên cứu này, nhóm thực hiện đề tài đưa ra một số kiến nghị và đề xuất quan trọng. Trước hết, cần mở rộng nghiên cứu điều tra khoáng sản tại những khu vực có lớp phủ basalt dày hơn 200m, nơi tiềm năng khoáng sản có thể chưa được khai thác triệt để. Tiếp theo, đề xuất này khuyến khích áp dụng thử nghiệm hệ phương pháp đã phát triển để điều tra các đối tượng khoáng sản tại những khu vực có lớp phủ rộng lớn khác, chẳng hạn như trầm tích và các lớp đất đá Đệ Tứ. Đồng thời, việc đánh giá lại các đối tượng khoáng sản nước như nước khoáng, nước nóng và nước dưới đất tại những khu vực có lớp phủ basalt cũng là một khía cạnh cần được chú trọng.

Đề tài cũng thẳng thắn chỉ ra rằng do những hạn chế về kinh phí, trang thiết bị và vật tư, một số phương pháp quan trọng như địa chấn để xác định bề dày lớp phủ basalt hay xây dựng mô hình 3D hiện đại về cấu trúc đá móng dưới lớp phủ chỉ mới dừng lại ở nghiên cứu lý thuyết mà chưa được triển khai thực tiễn. Đây là những điểm cần được quan tâm và đầu tư trong các đề tài tương tự tiếp theo. Cuối cùng, kết quả của đề tài là minh chứng rõ ràng cho nỗ lực chung của tập thể các nhà khoa học trong lĩnh vực địa chất và địa vật lý, đồng thời khẳng định khả năng ứng dụng thực tiễn cao của kiến thức chuyên môn.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21204/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)