Trong kỷ nguyên Cách mạng công nghiệp 4.0, dữ liệu đã vượt ra khỏi khái niệm lưu trữ thông thường để vươn lên trở thành nguồn tài nguyên số cốt lõi. Dữ liệu ngày nay được ví như "mảnh đất" mới, là nguyên liệu và yếu tố then chốt định hình sự phát triển toàn diện trên cả ba trụ cột: chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Hòa chung xu thế toàn cầu, nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của việc kết nối dữ liệu. Điển hình như Liên minh Châu Âu (EU) hay các quốc gia Châu Á phát triển (Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản) đã triển khai mạnh mẽ việc tích hợp, chia sẻ dữ liệu của cơ quan nhà nước. Mục tiêu của họ là hiện thực hóa các dịch vụ công hướng đến nguyên tắc “Lấy người dùng làm trung tâm” và tiêu chuẩn “Chỉ cung cấp thông tin một lần” (Once-only). Thành công từ các quốc gia này đã làm thay đổi cơ bản cách thức giải quyết giao dịch hành chính, mang lại sự thuận tiện tối đa cho người dân.

Tại Việt Nam, công cuộc chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Thực tế hiện nay cho thấy, các cơ sở dữ liệu (CSDL) đang được các bộ, ngành, địa phương liên tục thu thập và làm giàu. Tuy nhiên, việc khai thác và chia sẻ nguồn tài nguyên quý giá này vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn lớn. Tình trạng các CSDL quốc gia, CSDL chuyên ngành và hệ thống thông tin nằm rải rác, "cát cứ" ở nhiều cơ quan khác nhau đang là một lực cản đáng kể. Sự thiếu liên thông này làm giảm hiệu năng hoạt động của bộ máy nhà nước và ảnh hưởng tiêu cực đến dòng chảy thông tin. Mặc dù Chính phủ đã ban hành Nghị định số 47/2020/NĐ-CP và Bộ Thông tin và Truyền thông đã đưa Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia vào sử dụng, song quy mô thực tế vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng. Quá trình triển khai tại các địa phương, bộ ngành vẫn còn gặp nhiều vướng mắc. Hậu quả trực tiếp là người dân và doanh nghiệp vẫn phải gánh chịu thủ tục hành chính rườm rà, phải cung cấp thông tin thủ công lặp đi lặp lại nhiều lần. Về phía nhà nước, sự thiếu đồng bộ này dễ dẫn đến tình trạng đầu tư hạ tầng trùng lặp, gây lãng phí nghiêm trọng nguồn ngân sách.

Nhằm tháo gỡ nút thắt mang tính chiến lược này, ThS. Nguyễn Phú Tiến cùng các cộng sự tại Cục Chuyển đổi số quốc gia đã triển khai một nghiên cứu toàn diện mang tính thực tiễn cao: "Nghiên cứu đề xuất phương án thúc đẩy kết nối tích hợp và chia sẻ dữ liệu trong hoạt động của các cơ quan nhà nước". Đề tài đặt ra mục tiêu cốt lõi là đề xuất phương án tối ưu để thúc đẩy luân chuyển dữ liệu phục vụ phát triển chính phủ điện tử, hướng đến chính phủ số. Nghiên cứu kỳ vọng sẽ tối đa hóa giá trị của dữ liệu quốc gia, nâng cao chất lượng dịch vụ công, cắt giảm triệt để gánh nặng hành chính, cung cấp hướng dẫn kỹ thuật phục vụ giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến, hỗ trợ công tác chỉ đạo điều hành của Đề án 06 (Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử) và hoàn thiện hệ sinh thái công dân số toàn diện.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, nhóm nghiên cứu đã tiến hành bài bản qua 4 nội dung trọng tâm: (1) Đánh giá nhu cầu và lợi ích của việc chia sẻ dữ liệu; (2) Đánh giá hiện trạng trong nước; (3) Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế; và (4) Đề xuất phương án.

Phương án giải quyết được cấu trúc chặt chẽ, bao trùm trên 3 khía cạnh trọng tâm

- Khía cạnh quy định, chính sách, chỉ đạo, điều hành: Tạo hành lang pháp lý thông thoáng và quyết tâm chính trị từ các cấp lãnh đạo.

- Khía cạnh hạ tầng, nền tảng kỹ thuật: Đảm bảo hệ thống công nghệ thông tin đủ mạnh, thông suốt từ Trung ương tới địa phương.

- Khía cạnh hướng dẫn, tổ chức, điều phối, thực hiện: Xây dựng quy trình chuẩn mực để thống nhất cách làm trên toàn quốc.

Đề tài là không dừng lại ở những trang giấy lý thuyết. Các kết quả nghiên cứu đã lập tức được áp dụng để tham mưu cho Cục Chuyển đổi số quốc gia và Bộ Thông tin & Truyền thông ban hành, tổ chức thực thi các chính sách quan trọng. Cụ thể:

- Về mặt chính sách, chỉ đạo: Đã tham mưu trình cấp có thẩm quyền ban hành thành công 01 Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ và đang tiếp tục trình xem xét ban hành 01 Chỉ thị khác nhằm siết chặt kỷ cương và thúc đẩy việc mở dữ liệu.

- Về mặt kỹ thuật: Đã tham mưu ban hành 02 Công văn hướng dẫn kỹ thuật cấp Bộ, gỡ vướng trực tiếp cho các địa phương.

- Về mặt thực thi: Nhóm nghiên cứu đã trực tiếp tham gia hỗ trợ, tổ chức và điều phối triển khai kết nối, chia sẻ dữ liệu trên quy mô toàn quốc trong suốt thời gian qua.

Từ những thành công bước đầu, nhóm tác giả đã xác định rõ lộ trình phát triển tiếp theo của đề tài để đáp ứng sự vận động không ngừng của công nghệ. Trọng tâm trong giai đoạn tới bao gồm hai nhiệm vụ then chốt:

Thứ nhất, tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và cập nhật Công văn số 1552/BTTTT-THH. Đây là văn bản hướng dẫn kỹ thuật về các thành phần công nghệ thông tin thiết yếu phục vụ triển khai Đề án 06. Việc cập nhật liên tục sẽ bảo đảm các quy định luôn bám sát thực tế triển khai tại các cơ quan nhà nước, tổ chức và doanh nghiệp.

Thứ hai, tập trung nghiên cứu xây dựng các quy định về kết nối kỹ thuật giữa Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia với Nền tảng định danh và xác thực điện tử (cùng các hệ thống liên quan khác). Nhiệm vụ này được giao trực tiếp tại Nghị định số 59/2022/NĐ-CP (ngày 05/9/2022) của Chính phủ. Việc hoàn thiện hành lang kỹ thuật này là yếu tố sống còn để các cơ quan, tổ chức có thể tham khảo áp dụng, qua đó bảo đảm tuyệt đối tính bảo mật, an toàn và an ninh thông tin mạng.

Kết quả của đề tài đã phần nào đóng góp vào việc thúc đẩy công cuộc chuyển đổi số nhanh, mạnh và bền vững tại Việt Nam, kiến tạo thành công cả ba trụ cột: chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21586/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)